Το Ιράν ξεκίνησε τον πόλεμο της... slopaganda ενάντια στις ΗΠΑ: Ο lego Τραμπ, το «συμπαθές αουτσάιντερ» και η Gen Z

Δύο μήνες πριν, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος των ΗΠΑ - Ισραήλ με το Ιράν, διαδικτυακοί λογαριασμοί που συνδέονται με την Τεχεράνη επιχείρησαν αρχικά να κερδίσουν συμπάθεια του κόσμου μέσω συναισθηματικών και προκλητικών μηνυμάτων. Ωστόσο, η απήχησή τους ήταν περιορισμένη.

Καθώς η σύγκρουση παρατεινόταν, το Ιράν άλλαξε στρατηγική και στράφηκε σε μια πιο σύγχρονη μορφή προπαγάνδας: σύντομα σατιρικά βίντεο, συχνά σε μορφή animation, που παρουσιάζουν τον Ντόναλντ Τραμπ, τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και άλλους Αμερικανούς αξιωματούχους με ειρωνικό τρόπο. Σε αυτά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ εμφανίζεται άλλοτε ως φιγούρα Lego, άλλοτε ως χαρακτήρας από την ταινία «Toy Story» ή ακόμη και ως ποπ σταρ της δεκαετίας του 1980.




Τα βίντεο αυτά συγκεντρώνουν πλέον εκατομμύρια προβολές, αποδεικνύοντας την αποτελεσματικότητα μιας νέας μορφής ψηφιακής προπαγάνδας, που στόχο έχει να υπονομεύσει τη στήριξη προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με ανάλυση του διεθνούς μη κυβερνητικού Ινστιτούτου Στρατηγικού Διαλόγου, την οποία επικαλούνται οι New York Times, περίπου 150 επίσημοι ιρανικοί λογαριασμοί συγκέντρωσαν σχεδόν 900 εκατομμύρια προβολές μέσα στις πρώτες 50 ημέρες του πολέμου - αύξηση κατά 30 φορές σε σχέση με την προπολεμική περίοδο.



Ειδικοί που παρακολουθούν επιχειρήσεις επιρροής εκτιμούν ότι η επιτυχία αυτής της τακτικής αιφνιδίασε, καθώς αξιοποιεί τη «γλώσσα» της Generation Z και των social media. «Μετέτρεψαν ένα καθεστώς με κακή φήμη σε ένα πιο “συμπαθές αουτσάιντερ” στο διαδίκτυο», σχολίασε ο ερευνητής του Ινστιτούτου, Μπρετ Σέιφερ.

Στο επίκεντρο της νέας στρατηγικής βρίσκονται τα βίντεο με φιγούρες Lego, που δημιουργούνται από μια μικρή ομάδα Ιρανών δημιουργών με την ονομασία Explosive Media. Με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, παράγουν σύντομα βίντεο όπου ο Τραμπ, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ και άλλοι αξιωματούχοι εμφανίζονται αδύναμοι ή γελοιοποιημένοι, ενώ Ιρανοί στρατιώτες και πολίτες παρουσιάζονται ως σκληροί και αποφασισμένοι για όλα στο πεδίο της μάχης.



Η ομάδα, που αριθμεί λιγότερα από δέκα άτομα, ιδρύθηκε κατά τη διάρκεια της 12ημερης σύγκρουσης Ισραήλ–Ιράν το προηγούμενο έτος και έχει αναπτύξει ισχυρή παρουσία σε πλατφόρμες όπως το YouTube, το Instagram, το X και το Telegram. Παρότι υπάρχουν υποψίες για σύνδεση με το ιρανικό κράτος, οι ίδιοι δηλώνουν ότι λειτουργούν ανεξάρτητα.

Η τέχνη της slopaganda

Η επιτυχία των βίντεο αποδίδεται, μεταξύ άλλων, στην πολιτισμική προσαρμοστικότητα και την ταχύτητα παραγωγής τους. Χρησιμοποιούν σύγχρονα μουσικά στοιχεία, αναφορές στην ποπ κουλτούρα και σχολιάζουν άμεσα τις εξελίξεις, καθιστώντας το περιεχόμενο εύκολα κατανοητό και ελκυστικό για το κοινό των social media.



Παράλληλα, η χρήση animation αντί για ρεαλιστικές εικόνες πολέμου περιορίζει το σοκ για τον θεατή και καθιστά το περιεχόμενο πιο «εύπεπτο», ενισχύοντας τη διάδοσή του. Οι ειδικοί χαρακτηρίζουν τη νέα αυτή μορφή προπαγάνδας ως «slopaganda», δηλαδή έναν συνδυασμό χαμηλού κόστους παραγωγής (η έννοια της λέξης slop) και υψηλής ψηφιακής απήχησης (προπαγάνδα).

Η εξάπλωση των ιρανικών memes δεν έχει περιοριστεί ιδιαίτερα από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ενώ σε πολλές περιπτώσεις διαδίδεται μέσω επίσημων λογαριασμών.

Απάντηση «με τα ίδια μέσα»

Την ίδια στιγμή, η τακτική αυτή φαίνεται να βρίσκει ανταπόκριση και στις ΗΠΑ, όπου δημιουργοί επιχειρούν να «απαντήσουν με τα ίδια μέσα». Ένας από αυτούς είναι ο Τσάρλι Κάραν, 35χρονος σκηνοθέτης από το Χόλιγουντ, ο οποίος επηρεάστηκε έντονα από την κατάρριψη του μαχητικού F-15E στο Ιράν, γεγονός που είχε οδηγήσει στην αγωνιώδη επιχείρηση εντοπισμού των δύο μελών του πληρώματος που επέζησαν.

Ως απάντηση, λοιπόν, δημιούργησε ένα βίντεο στο ίδιο ύφος με τα ιρανικά, στο οποίο απεικονίζεται η διάσωση ενός εκ των δύο. «Έβλεπα όλα αυτά να συμβαίνουν», ανέφερε σε συνέντευξή του, αναφερόμενος στα ιρανικά memes, «και σκεφτόμουν: πώς γίνεται να μην υπάρχει καμία αμερικανική απάντηση;».



Ο Κάραν αξιοποίησε τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης για την παραγωγή του βίντεο. Χρησιμοποίησε το εργαλείο Claude της Anthropic για τη συγγραφή του σεναρίου και το Seedance 2.0, το σύστημα δημιουργίας βίντεο της κινεζικής ByteDance, το οποίο πρόσφατα είχε τραβήξει διεθνές ενδιαφέρον δημιουργώντας προσομοίωση με τον Τομ Κρουζ και τον Μπραντ Πιτ να μάχονται σε ταράτσα.



Όπως ο ίδιος δήλωσε, χρειάστηκαν μόλις 30 λεπτά για να ολοκληρώσει το βίντεο διάρκειας 72 δευτερολέπτων. Από τη στιγμή που το ανάρτησε στην πλατφόρμα X, στις 7 Απριλίου, έχει ξεπεράσει τις 800.000 προβολές, ενώ έχει αναπαραχθεί ευρέως και σε άλλες πλατφόρμες, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια θεάσεις, συχνά χωρίς αναφορά στην πηγή.
«Δεν είναι κάτι ιδιαίτερα δύσκολο», σημείωσε, «γι’ αυτό πιστεύω ότι θα δούμε πολύ περισσότερα τέτοια στο μέλλον».

Ειδικοί εκτιμούν ότι το μοντέλο αυτό θα επαναληφθεί σε μελλοντικές διεθνείς κρίσεις, αλλά και σε σημαντικά πολιτικά γεγονότα, όπως οι αμερικανικές εκλογές, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή στον «πόλεμο της πληροφορίας».