Παρά την ένταση στον Περσικό και τις υπαναχωρήσεις της Τεχεράνης, η Ουάσινγκτον ετοιμάζεται για τις «προγραμματισμένες συζητήσεις»

Για λίγες ώρες την Τρίτη, δύο ιρανικές προκλήσεις κατά των Ηνωμένων Πολιτειών προκάλεσαν έντονα ερωτήματα για το αν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν κινδυνεύουν να εκτροχιαστούν. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, τους οποίους επικαλείται η Wall Street Journal, οι συνομιλίες εξακολουθούν να αναμένονται εντός της εβδομάδας, διατηρώντας τη διπλωματική οδό ανοιχτή, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και διατυπώνει απειλές κατά της Τεχεράνης. Την ίδια ώρα, το Ιράν δείχνει να προτιμά αλλαγής έδρας (από την Τουρκία στο Ομάν) και μορφής στις επικείμενες διαπραγματεύσεις.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέρριψαν ιρανικό drone που κατευθυνόταν προς το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln, ενώ πλοίο υπό αμερικανική σημαία κατάφερε να ξεφύγει από απόπειρα ενόπλων ιρανικών ταχύπλοων να το αναγκάσουν να σταματήσει, γεγονότα που αύξησαν απότομα την ένταση στον Περσικό Κόλπο.

Παρά τα περιστατικά, στην Ουάσιγκτον η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν παραμένουν προγραμματισμένες. Σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις σχετικές διεργασίες, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, επρόκειτο να συμμετάσχουν σε συνάντηση με Ιρανούς αξιωματούχους την Παρασκευή στην Τουρκία. Ο ίδιος ο Τραμπ, αναφερόμενος στο Ιράν, δήλωσε ότι «διαπραγματεύονται, θα ήθελαν να κάνουν κάτι και θα δούμε αν τελικά θα γίνει κάτι».

Οι δηλώσεις αυτές έδειξαν ότι, παρά τις επικίνδυνες εξάρσεις στον Περσικό Κόλπο, παραμένει ανοιχτό ένα διπλωματικό μονοπάτι για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και τη στήριξη περιφερειακών οργανώσεων όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ. Η εξέλιξη αυτή, ωστόσο, δεν θεωρείται δεδομένη, καθώς Ιρανοί αξιωματούχοι απείλησαν με αποχώρηση από τις διαπραγματεύσεις, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ο Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο να αποχωρήσει ο ίδιος από τις συνομιλίες λόγω των επιθετικών ενεργειών της Τεχεράνης.

Ασαφές το κίνητρο του Ιράν για την πρόκληση νέων εντάσεων

Παραμένει ασαφές γιατί το Ιράν επέλεξε να υιοθετήσει πιο επιθετική στάση σε μια περίοδο κατά την οποία οι ΗΠΑ ενισχύουν την αεροπορική τους ισχύ, τα πολεμικά πλοία και τα συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας στην περιοχή. Η Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Chatham House, εκτίμησε ότι τα περιστατικά ενδέχεται να αντανακλούν αντιδράσεις σκληροπυρηνικών κύκλων της ιρανικής ηγεσίας που δεν στηρίζουν τις διαπραγματεύσεις.

«Όταν δέχονται επίθεση, όλες οι πολιτικές πλευρές του καθεστώτος λειτουργούν ενιαία. Όταν υπάρχει διαμεσολάβηση, σαμποτάρουν η μία την άλλη», δήλωσε, προειδοποιώντας ότι ο κίνδυνος είναι ο Τραμπ να χάσει την υπομονή του και να διατάξει στρατιωτικό πλήγμα. Ο πρόεδρος έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι το Ιράν κινδυνεύει με επίθεση εάν δεν συμφωνήσει να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Τι έγινε την Τρίτη

Τα περιστατικά της Τρίτης ξεκίνησαν όταν το αεροπλανοφόρο Lincoln έπλεε περίπου 500 μίλια από τις νότιες ακτές του Ιράν. Ιρανικό drone τύπου Shahed-139 εμφανίστηκε και «πραγματοποίησε περιττούς ελιγμούς προς το πλοίο», σύμφωνα με τον πλοίαρχο Τιμ Χόκινς, εκπρόσωπο της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM). Παρά τα μέτρα αποκλιμάκωσης που έλαβαν οι αμερικανικές δυνάμεις, το drone συνέχισε την πορεία του, με αποτέλεσμα μαχητικό F-35C από το Lincoln να το καταρρίψει.

Λίγες ώρες αργότερα, δύο σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης και ένα ιρανικό drone Mohajer κατευθύνθηκαν με ταχύτητα προς δεξαμενόπλοιο υπό αμερικανική σημαία, το Stena Imperative, απειλώντας μέσω ασυρμάτου ότι θα το κατασχέσουν. Αμερικανικό αντιτορπιλικό, με αεροπορική υποστήριξη, συνόδευσε το πλοίο σε ασφαλές σημείο. Αργότερα την ίδια ημέρα, το Ιράν έστειλε ακόμη ένα drone για επιτήρηση του Lincoln, το οποίο όμως κράτησε απόσταση και δεν κρίθηκε απειλητικό.

Κανένα από τα περιστατικά δεν προκάλεσε ζημιές ή τραυματισμούς. Ωστόσο, όπως επισήμανε ο Σαΐντ Γκολκάρ, αναπληρωτής καθηγητής στο University of Tennessee at Chattanooga, οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι αναλαμβάνουν ρίσκο, ποντάροντας στο ότι οι ΗΠΑ δεν θα προχωρήσουν σε ισχυρό πλήγμα. «Είναι οι συνηθισμένες τακτικές εκφοβισμού. Αλλά αν ανάψεις ένα κουτί σπίρτα, στο τέλος καίγεσαι», δήλωσε.

Η Τεχεράνη δείχνει να προτιμά το Ομάν για τις συνομιλίες

Στο διπλωματικό πεδίο, το Ιράν φέρεται να υπαναχωρεί από τις συνομιλίες στην Τουρκία και να πιέζει για μεταφορά τους στο Ομάν, ζητώντας παράλληλα αλλαγή της μορφής τους. Σύμφωνα με πληροφορίες, απορρίπτει τη διεύρυνση της ατζέντας ώστε να περιλαμβάνει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και τη στήριξη οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς. Η αμερικανική πλευρά, ωστόσο, επιμένει σε παραχωρήσεις όχι μόνο στο θέμα του εμπλουτισμού ουρανίου, αλλά και στους πυραύλους και τη στήριξη ένοπλων οργανώσεων.

Περιφερειακές δυνάμεις είχαν συμβάλει στη διοργάνωση των συνομιλιών στην Τουρκία, με στόχο την αποτροπή μιας ενδεχόμενης πολεμικής σύγκρουσης, ωστόσο παραμένει αβέβαιο αν και πού τελικά θα πραγματοποιηθεί συνάντηση. Όπως σχολίασε ο πρώην ανώτερος Αμερικανός διπλωμάτης και διαπραγματευτής για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, Άλαν Έιρ, «είναι σύμφωνο με τις ιρανικές διαπραγματευτικές τακτικές να παραχωρούν κάτι και στη συνέχεια να προσπαθούν να το ανακτήσουν».

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν βρεθεί κοντά σε πλήγμα κατά του Ιράν στα μέσα Ιανουαρίου, αλλά τότε δεν διέθεταν τις δυνάμεις που θα επέτρεπαν το αποφασιστικό χτύπημα που επιθυμούσε ο Τραμπ ούτε επαρκή άμυνα έναντι πιθανών ιρανικών αντιποίνων. Έκτοτε, η Ουάσιγκτον έχει μετακινήσει πολεμικά πλοία, μαχητικά αεροσκάφη και συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας στην περιοχή, ενισχύοντας τις στρατιωτικές επιλογές της, στο πλαίσιο αυτού που ο Τραμπ έχει περιγράψει ως «αρμάδα» με κατεύθυνση το Ιράν.

Αυξημένος ο κίνδυνος «λάθους» στη Μέση Ανατολή

Νωρίτερα την Τρίτη, η εταιρεία ναυτικής ασφάλειας Vanguard προειδοποίησε τους πελάτες της ότι αυξάνεται ο κίνδυνος λανθασμένων υπολογισμών. «Με δεδομένη την αυξημένη στρατιωτική δραστηριότητα και τις υψηλές περιφερειακές εντάσεις, το ενδεχόμενο λανθασμένης εκτίμησης δεν μπορεί να αποκλειστεί», ανέφερε.

Το Ιράν έχει στο παρελθόν παρενοχλήσει εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ, την πύλη προς τον Περσικό Κόλπο, αν και τέτοια περιστατικά ήταν σπάνια το τελευταίο διάστημα. Εξαίρεση αποτέλεσε η κατάσχεση δεξαμενόπλοιου υπό κυπριακή σημαία τον Νοέμβριο από το Ναυτικό των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, το οποίο αφέθηκε ελεύθερο λίγες ημέρες αργότερα. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, οι Φρουροί είχαν προγραμματίσει άσκηση με πραγματικά πυρά στα Στενά την Κυριακή και τη Δευτέρα, αλλά την ακύρωσαν μετά από προειδοποίηση των ΗΠΑ.