Οι «Σκοτεινοί αιώνες» της Κρήτης: Από το 961 ως το 1204 - Οι Σλάβοι στην Κρήτη

slavoi_crete_art

Η απελευθέρωση της Κρήτης από τους Άραβες (961)- Ο Νικηφόρος Φωκάς- Αμυντικά και οχυρωματικά έργα στη μεγαλόνησο- Διοικητική οργάνωση- Τα 12 αρχοντόπουλα- Η Εκκλησία της Κρήτης κατά τη Β’ Βυζαντινή περίοδο- Έφτασαν οι Σλάβοι στην Κρήτη ως τα χρόνια της ενετοκρατίας;

Με ένα άκρως ενδιαφέρον θέμα κατά την άποψή μας θα ασχοληθούμε σήμερα. Πρόκειται για τη λεγόμενη Β’ Βυζαντινή περίοδο ή κατ’ άλλους τους ‘’σκοτεινούς αιώνες’’ της Κρήτης. Πρόκειται για τα χρόνια από το 961, οπότε η μεγαλόνησος απελευθερώθηκε από τους Άραβες με την εκστρατεία του Νικηφόρου Φωκά ως το 1204, οπότε πέρασε στα χέρια των Βενετών.

Για τα 240 και πλέον αυτά χρόνια υπάρχουν πολύ λίγα στοιχεία συχνά αντικρουόμενα μεταξύ τους. Σε άρθρο μας στις 16/12/2018 είχαμε αναφερθεί εκτενώς στην αραβοκρατία στην Κρήτη και την ανακατάληψή της από τους Βυζαντινούς το 961. Ο Νικηφόρος Φωκάς με συστηματικές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις απάλλαξε την Κρήτη και από τα τελευταία ίχνη των Αράβων και την επανέφερε μετά από 140 περίπου χρόνια στους κόλπους της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Μετά από δύο χρόνια (963) ο Νικηφόρος Φωκάς έγινε αυτοκράτορας του Βυζαντίου διαδεχόμενος τον Ρωμανό Β’, που πέθανε ξαφνικά.

Οι θησαυροί των Αράβων της Κρήτης που πέρασαν στα χέρια των Βυζαντινών ήταν αμύθητοι. Λέγεται ότι χρειάστηκαν 300 φορτηγά πλοία για να μεταφερθούν στην Κωνσταντινούπολη. Ένα μέρος από τα λάφυρα αυτά έστειλε ο Φωκάς στον πνευματικό και φίλο του Αθανάσιο τον Αθωνίτη, ιδρυτή της μονής της Μεγίστης Λαύρας στο Άγιον Όρος για την οικοδόμηση και την οργάνωσή της. Έτσι η Κρήτη συνδέεται κατά κάποιον τρόπο με την ίδρυση της πρώτης μονής του Άθω.
nikiforos_fwkas

Η αμυντική οργάνωση της Κρήτης μετά το 961

Όπως αναφέραμε τα στοιχεία για τη Β’ Βυζαντινή περίοδο της Κρήτης είναι ελάχιστα. Χαρακτηριστικά ο Στέφανος Ξανθουδίδης στο έργο του ‘’ΕΠΙΤΟΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ’’ (1909) αφιερώνει μόνο μία σελίδα (σε σύνολο 165) στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Περισσότερα στοιχεία έχει ο Θεοχάρης Δετοράκης στην ‘’ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ’’ (1990). Ας δούμε μερικά από αυτά.

Το πρώτο μέλημα της βυζαντινής αυτοκρατορίας μετά την απελευθέρωση της Κρήτης ήταν η στερέωση της βυζαντινής εξουσίας στο νησί. Έπρεπε όχι μόνο να εξαλειφθούν συντομότατα όλα τα κατάλοιπα της αραβοκρατίας αλλά και να οργανωθεί ταχύτατα η άμυνα του νησιού για να αντιμετωπιστεί έγκαιρα οποιαδήποτε προσπάθεια των Αράβων να ανακαταλάβουν το νησί! Έτσι το βυζαντινό ναυτικό βρισκόταν σε επαγρύπνηση, άρχισαν να χτίζονται φρούρια στα παράλια και σε επίκαιρες θέσεις. Ο Νικηφόρος Φωκάς έφτιαξε το φρούριο ‘’Τέμενος’’ στη σημερινή θέση Ρόκα κοντά στο Κανλί Καστέλι (Προφήτης Ηλίας). Από το φρούριο αυτό πήρε το όνομά της η τέως επαρχία του Τεμένους.

Νεότερες αρχαιολογικές έρευνες έφεραν στο φως στο Ηράκλειο μέρος των βυζαντινών τειχών. Ο Ξανθουδίδης υποστήριζε ότι το λεγόμενο ‘’αραβικό τείχος’’ ανήκει στην αραβική περίοδο. Ωστόσο, νεότερες έρευνες απέδειξαν ότι το τείχος αυτό επικαλύφθηκε με το τείχος των Βενετών (15ος αι.).

Οι Βυζαντινοί επιχείρησαν επίσης να δημιουργήσουν ισχυρά πολιτικά ερείσματα στο νησί. Γι’ αυτό εγκατέστησαν σε διάφορες περιοχές της Κρήτης πληθυσμούς πιστούς στην αυτοκρατορική εξουσία. Κατά την πάγια συνήθεια του Βυζαντίου ο Φωκάς εγκατέστησε σε εύφορες περιοχές της μεγαλονήσου παλαίμαχους στρατιώτες. Ο ιστορικός Λέων Διάκονος γράφει χαρακτηριστικά: ‘’Έτσι αφού κατασκεύασε ένα ασφαλέστατο και στερεότατο κάστρο και εγκατέστησε στο εσωτερικό του ετοιμοπόλεμο στράτευμα αποκάλεσε την πόλη Τέμενος. Στη συνέχεια, αφού κατεύνασε την ένταση που επικρατούσε στο νησί, εγκατέστησε εκεί φυλές Αρμενίων, Ρωμαίων και άλλων συμμάχων αφήνοντας παράλληλα πυρφόρες τριήρεις για να την περιφρουρούν. Τέλος, ο ίδιος παρέλαβε τα λάφυρα και τους αιχμαλώτους και σάλπαρε για το Βυζάντιο’’.

Είναι προφανές ότι ο Νικηφόρος Φωκάς ήθελε να ενισχύσει το χριστιανικό στοιχείο της Κρήτης, που είχε εξασθενήσει από την παρατεταμένη αραβική κατοχή. Ανάμεσα στους στρατιώτες του Φωκά υπήρχε και μια μοίρα Σλαβησιάνων (Σλάβων). Με την παρουσία των Σλάβων στην Κρήτη θα ασχοληθούμε εκτενώς στο τελευταίο κεφάλαιο του σημερινού μας άρθρου.
Διοικητική οργάνωση της Κρήτης

Αμέσως μετά την ανακατάληψή της η Κρήτη έγινε πάλι θέμα της βυζαντινής αυτοκρατορίας με διοικητή στρατηγό. Πολύτιμες πληροφορίες μας δίνει το λεγόμενο ‘’Τακτικό του Εσκοριάλ’’, που χρονολογείται μεταξύ 975 και 979. Σ’ αυτό αναφέρεται και ο ‘’στρατηγός Κρήτης’’ ανάμεσα στους στρατηγούς της Ελλάδας και της Κύπρου. Στρατηγοί Κρήτης εμφανίζονται σε έγγραφα επιγραφές και σφραγίδες ως τις αρχές του 11ου αιώνα. Στη διαθήκη του Κρητικού οσίου, Ιωάννη του Ξένου, ενός πολύ σπουδαίου κειμένου που χρονολογείται με ακρίβεια στις 20 Σεπτεμβρίου 1027, υπογράφουν δύο στρατηγοί Κρήτης ο ‘’Φιλάρετος πρωτοσπαθάριος και στρατηγός Κρήτης ο Βραχέων’’ και ο ‘’Ευμάθιος πρωτοσπαθάριος και στρατηγός Κρήτης’’. Προφανώς, όπως γράφει ο Θεοχάρης Δετοράκης, ο ένας έρχεται για να διαδεχτεί τον άλλον. Ένας άλλος Μιχαήλ ‘’δισύπατος και στρατηγός Κρήτης’’ είναι γνωστός από τη σφραγίδα του. Έδρα των στρατηγών ήταν πλέον ο Χάνδακας (σημ. Ηράκλειο), που αποτελούσε το διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο της Κρήτης. Η παλιά πρωτεύουσα του νησιού, η Γόρτυνα, έχασε τη σημασία της και πέρασε στη φάση της παρακμής και της αφάνειας.
ioannis_ksenos

Με τις μεταρρυθμίσεις του Αλέξιου Α’ Κομνηνού (1081- 1118) ο διοικητής της Κρήτης έφερε τον τίτλο του Δούκα- Κατεπάνω, αξίωμα πολύ ανώτερο από εκείνο του στρατηγού. Αυτό βέβαια σημαίνει και το ότι το θέμα της Κρήτης είχε γενικότερα αναβαθμιστεί. Τον τίτλο του Δούκα τον διατήρησαν και οι Βενετοί για τον διοικητή του νησιού. Μερικά ονόματα δουκών της εποχής μας είναι γνωστά από τις σφραγίδες τους, από φιλολογικά κείμενα και επιγραφές.

Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι πολλοί δούκες της Κρήτης κατάγονταν από επιφανείς βυζαντινές οικογένειες. Έτσι ο Μιχαήλ Καραντινός, δούκας του νησιού μεταξύ 1088- 1089, ήταν γόνος επιφανούς βυζαντινής οικογένειας. Ο Νικηφόρος Διογένης ήταν γιος του αυτοκράτορα Ρωμανού Δ’ του Διογένη: ‘’Και αυτώ δη τω Νικηφόρω την της νήσου Κρήτης αρχήν ανέθετον εις ενδιαίτημα ίδιον’’ γράφει χαρακτηριστικά η Άννα Κομνηνή. Τέλος ο Νικηφόρος Κοντοστέφανος (1197) ήταν γαμπρός του αυτοκράτορα Αλέξιου Γ’ Άγγελου.

Δυστυχώς, δεν είναι γνωστά πολλά γεγονότα της κρητικής ιστορίας την «σκοτεινή» αυτή περίοδο. Μία στάση, που οργάνωσε το 1082 ο δούκας του νησιού Καρύκης, εναντίον του αυτοκράτορα Αλέξιου Α’ Κομνηνού, καταπνίγηκε με μεγάλη ευκολία, καθώς ο λαός της Κρήτης έμεινε πιστός στην αυτοκράτορα.

Παλαιότερα (την άποψη αυτή ενστερνίζεται και ο Σ. Ξανθουδίδης), η ανταρσία του Καρύκη, συνδεόταν με εκείνη του Ραψομάτη στην Κύπρο, ως μέρος ευρύτερης συνωμοσίας. Σήμερα, η άποψη αυτή δεν είναι αποδεκτή. Σε αγιολογικό κείμενο, υπάρχει η πληροφορία ότι οι Νορμανδοί είχαν τον έλεγχο της Κρήτης στα τέλη του 12ου αιώνα. Όμως αυτή η πληροφορία, δεν είναι επιβεβαιωμένη.
saint_kosmas

Από τον εντέκατο, κυρίως όμως από τις αρχές του δωδέκατου αιώνα, η Κρήτη έγινε πόλος έλξης των Βενετών εμπόρων. Βενετοί έμποροι, βρήκαν στην Κρήτη το λείψανο του Κρητικού αγίου Κοσμά του Ερημίτη και το μετέφεραν στην Βενετία (20 Απριλίου 1058) και συγκεκριμένα στον ναό Santo Giorgio Maggiore. Ο άγιος Κοσμάς ο Ερημίτης, είναι ο αρχαιότερος γνωστός ασκητής της Κρήτης. Γεννήθηκε μετά το 550 και εκοιμήθη το 658. Από πολύ νέος, ασκήτεψε στα απόκρημνα σπήλαια της νότιας Κρήτης. Πάντως μετά από εικοσαετείς και πλέον προσπάθειες των μοναχών της Μονής της Παναγίας του Κουδουμά, στις 20 Οκτωβρίου 2018, 960 χρόνια μετά την κλοπή, μέρος των ιερών λειψάνων του αγίου, τμήμα από το ύφασμα που τον κάλυπτε, τέσσερα μεγάλα κομμάτια από την εικονομαχική λάρνακα του 8ου αιώνα στην οποία βρισκόταν το λείψανο του Κοσμά του ερημίτη, καθώς και οι αρχαίες κλειδαριές της, επέστρεψαν στην Κρήτη και φιλοξενούνται πλέον στο μοναστήρι του Κουδουμά.

Επανερχόμαστε στο παρελθόν, για να αναφέρουμε ότι από τον Απρίλιο του 1111, αναφέρεται εμπορία γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων και υπάρχουν έγγραφα που αναφέρονται στη δραστηριότητα των Βενετών στην Κρήτη.

Τα 12 αρχοντόπουλα: Ιστορικό γεγονός ή παράδοση;

Πολύς λόγος έχει γίνει και πολλά έχουν γραφτεί, για τα 12 Αρχοντόπουλα (ή 12 Αρχοντόπουλους). Πρόκειται για 12 νέους, γόνους αριστοκρατικών, βυζαντινών οικογενειών, οι οποίοι στάλθηκαν στην Κρήτη από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Α’ Κομνηνό (1081-1118), με επικεφαλής τον αδελφό του Ισαάκιο. Σκοπός της αποστολής, που έγινε το 1082, ήταν η αποκατάσταση της τάξης, μετά την ανταρσία του Καρύκη, η διακυβέρνηση και ο εποικισμός της Κρήτης. Αρχηγοί των οικογενειών των 12 Αρχοντόπουλων, σύμφωνα με την παράδοση ήταν οι: Ανδρέας Μελισσηνός, Θωμάς Αρχολέος, Λέων Μουσούρος, Νικηφόρος Αργυρόπουλος ο Αγιοστεφανίτης, Κωνσταντίνος Βαρούχας, Λουκάς Λίθινος (ή Λίτινος), Δημήτριος Βλαστός, Μαρίνος Σκορδίλης, Ευστάθιος Χορτάτζης, Ιωάννης Φωκάς, Φίλιππος Γαβαλάς και Ματθαίος Καλαφάτης. Από τις οικογένειες αυτές, προέκυψαν πολλοί κλάδοι.

Κατά πόσο όμως οι 12 Αρχοντόπουλοι, όντως στάλθηκαν από τον Αλέξιο Α’ Κομνηνό στην Κρήτη; Ο Στέφανος Ξανθουδίδης, γράφει:
«Τα έγγραφα επί των οποίων στηρίζονται αι ειδήσεις αύται, δεν φαίνονται αυθεντικά. Πιθανώς συνεπήχθησαν (από το ρ. συμπηγνύω = ιδρύω, συγκροτώ) κατά νεοτέρους χρόνους, ίσως εν μέρει εξ οικογενειακών παραδόσεων, ίνα στηρίξωσιν αξιώσεις ευγενούς καταγωγής και οικογενειακών προνομίων».

Την ίδια άποψη ενστερνίζεται και ο Θεοχάρης Δετοράκης. Υπάρχει πραγματικά έγγραφο το οποίο επιβεβαιώνει την εγκατάσταση στην Κρήτη των Αρχοντόπουλων, το οποίο είναι πολύ παλιό, δεν φαίνεται όμως ότι είναι αυθεντικό. Πρόκειται για παράδοση που δημιουργήθηκε στην Κρήτη, κατά τα πρώτα χρόνια της Ενετοκρατίας. Την εποχή των Κομνηνών, παραχωρήθηκαν μεγάλες εκτάσεις έγγειας ιδιοκτησίας σε ντόπιους άρχοντες της Κρήτης. Ήδη στα τέλη του 12ου αιώνα δημιουργήθηκε στο νησί μια ισχυρή τάξη γαιοκτημόνων, από αυτοκρατορικές δωρεές σε οικογένειες που είχαν προσφέρει μεγάλες στρατιωτικές και πολιτικές υπηρεσίες. Είναι οι λεγόμενοι «προνοιάριοι» και «επισκεπτίται». Αυτοί αγωνίστηκαν επί Ενετοκρατίας, για να κατοχυρώσουν τα προνόμιά τους και να διατηρήσουν τίτλους ευγενείας, επικαλούμενοι την καταγωγή τους από μεγάλες κρητικές οικογένειες των βυζαντινών χρόνων. Έτσι, πιθανότατα, δημιουργήθηκε ο μεσαιωνικός θρύλος της Κρήτης για τα 12 αρχοντόπουλα.

Είχαν εξισλαμισθεί οι Κρητικοί; - Ο Νίκων ο Μετανοείτε, ο όσιος Ιωάννης ο Ξένος και η Εκκλησία της Κρήτης

Ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα που δημιουργήθηκε στην Κρήτη από τη μακρόχρονη αραβική κατοχή, ήταν η αποκοπή των Κρητών από το «σώμα» της επίσημης Εκκλησίας, η οποία τους είχε εκτρέψει σε πλάνες και δεισιδαιμονίες και είχε κλονίσει την πίστη τους. Ο Λέων Διάκονος, γράφει: «Φημολογείται άλλωστε, ότι οι Κρητικοί είναι γνώστες χρησμών και απόκρυφων τελετών και άλλων τέτοιων αγυρτειών, πράγματα που έχουν παραλάβει από παλιά, από τους Μανιχαίους και τον Μωάμεθ».

Παλαιότεροι ιστορικοί, επέμεναν ότι όλοι οι Κρητικοί εξισλαμίσθηκαν. Κάτι τέτοιο όμως δεν έγινε. Αν είχε συμβεί, το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα είχε οργανώσει επίσημη ιεραποστολική δράση για να επαναφέρει τους Κρητικούς στον Χριστιανισμό.Η δράση του Νίκωνος του Μετανοείτε στην Κρήτη (962-969), ήταν προσωπική του πρωτοβουλία. Το κήρυγμά του βέβαια, είχε πολύ μεγάλη απήχηση και συνέβαλε ουσιαστικά στην αναζωπύρωση του Χριστιανισμού. Ο Νίκων έχτισε πολλές εκκλησίες, όπως τον ναό της Αγίας Φωτεινής, σε απόσταση τριών ημερών πορείας από τη Γόρτυνα.
saintnikon

Περισσότερα, γνωρίζουμε για τη δράση του Κρητικού οσίου Ιωάννη του Ξένου. Γεννήθηκε στο χωριό Σίβα της Πυργιώτισσας στα μέσα του 10ου αιώνα. Μορφωμένος και δραστήριος μοναχός, είχε εντυπωσιακή δράση στη δυτική, κυρίως, Κρήτη, με το κήρυγμά του και την οργάνωση του μοναχισμού στο νησί. Ίδρυσε πολλά μοναστήρια, με σημαντικότερο τη Μονή των Μυριοκεφάλων στο Ρέθυμνο, έφερε εικόνες από την Κωνσταντινούπολη, έχτισε εκκλησίες και εξασφάλισε με αυτοκρατορικό χρυσόβουλο την επιχορήγησή τους από το δημόσιο ταμείο.

Η αρχιεπισκοπή Κρήτης, είχε πλέον έδρα τον Χάνδακα, όπου χτίστηκε περικαλλέστατος μητροπολιτικός ναός αφιερωμένος στον Άγιο Τίτο. Στον αρχιεπίσκοπο Κρήτης υπάγονταν οι επισκοπές, που ήταν δώδεκα, σύμφωνα με το «Τακτικό» του Βασίλειου Β’ του Βουλγαροκτόνου(980): Γορτύνης, Αρκαδίας, Κνωσού, Χερρονήσου, Αυλοποτάμου, Σητείας, Αγρίου, Ιεράς, Πέτρας, Λάμπης, Κισάμου και Κυδωνίας.

Πώς πέρασε η Κρήτη στα χέρια των Ενετών;

Όπως είναι γνωστό και έχουμε αναφέρει κι εμείς σε αρκετά άρθρα μας, η βυζαντινή αυτοκρατορία, ιδιαίτερα από το β’ μισό του 12ου αιώνα, βρισκόταν σε κατάσταση αποσύνθεσης.

Η Κρήτη, δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη. Τον Μάιο του 1203, ο βυζαντινός πρίγκιπας Αλέξιος, γιος του έκπτωτου αυτοκράτορα Ισαάκιου Β’ Άγγελου, ήρθε σε διαπραγματεύσεις με τους αρχηγούς της Δ’ Σταυροφορίας, για να εξασφαλίσει την αποκατάσταση του πατέρα του στον βυζαντινό θρόνο. Ανάμεσα στις πολλές υποσχέσεις του, ήταν και η Κρήτη την οποία υποσχέθηκε στον Βονιφάτιο τον Μομφερατικό. Μετά την άλωση της Κων/πολης, οι σταυροφόροι αναγνώρισαν στον Βονιφάτιο το δικαίωμα να καταλάβει την Κρήτη. Όμως αυτός, ήταν αδύνατο να διαχειριστεί αυτό το γεγονός. Ήταν άπειρος και απρόθυμος για ναυτικές περιπέτειες.

Ο παμπόνηρος δόγης της Βενετίας Dandolo, είδε την απροσδόκητη ευκαιρία. Εκπρόσωποί του, προσέγγισαν τον Βονιφάτιο και του πρόσφεραν χρηματικά και πολιτικά ανταλλάγματα για να παραχωρήσει την Κρήτη στη Γαληνότατη Δημοκρατία της Βενετίας. Η συμφωνία υπογράφτηκε στην Αδριανούπολη στις 12 Αυγούστου 1204. Η Κρήτη έγινε βενετική κτήση, για 1.000 αργυρές μάρκες. Ο Ξανθουδίδης, υπολογίζει ότι το 1909, το ποσό αυτό αντιστοιχούσε σε 75.000 δραχμές!
jacob_tiepoto

Έτσι η Βενετία συμπλήρωνε τις νησιωτικές κτήσεις της και δημιουργούσε μια μεγάλη «γέφυρα» για το εμπόριο της στην Αίγυπτο και την Ανατολή, ενώ η στρατηγική θέση της Κρήτης, της εξασφάλιζε την απόλυτη κυριαρχία των θαλασσών. Η απασχόληση όμως της Βενετίας το ίδιο χρονικό διάστημα με την εδραίωση της κυριαρχίας της στο Αιγαίο και στις άλλες κτήσεις της στην Πελοπόννησο, δεν της επέτρεψε να καταλάβει αμέσως την Κρήτη.

Ο τολμηρός Γενοβέζος αρχιπειρατής και κόμης της Μάλτας Enrico Pescatore, με τη βοήθεια του φίλου Alamanno da Costa, κατέλαβε μεγάλο μέρος της κεντρικής Κρήτης το 1206. Όπως γράφει ο Θ. Δετοράκης: «Είναι πράγματι περίεργο και δυσεξήγητο ότι ο Γενουάτης αυτός τυχοδιώκτης δεν συνάντησε αντίσταση του ντόπιου πληθυσμού και μπόρεσε να οχυρώσει τα τρία μεγάλα φρούρια του Χάνδακα, της Σητείας και του Ρεθύμνου και να κτίσει άλλα μικρότερα σε επίκαιρες θέσεις για να στερεώσει την εξουσία τον».
chandakas_irakleio

Θορυβημένοι οι Βενετοί, έστειλαν εναντίον του στρατό και στόλο (1207), με αρχηγούς τον Ranieri Dandolo και τον Ruggiero Premario. Η επιχείρηση αυτή απέτυχε παταγωδώς. Το 1208, οργανώθηκε νέα εκστρατεία, με επικεφαλής τον Giacomo Longo. Την άνοιξη του 1209, οι Βενετοί κατάφεραν να κυριεύσουν το φρούριο του Παλαιοκάστρου, ΒΔ του Χάνδακα. Η Γένοβα εν τω μεταξύ, δεν μπορούσε να βοηθήσει τον Pescatore. Ο αγώνας συνεχίστηκε ως το 1212, οπότε ο Βενετός Jacomo Tiepolo, πρώτος Βενετός δούκας της Κρήτης στη συνέχεια, κατόρθωσε να νικήσει τον Pescatore και να τον αναγκάσει με συνθήκη να εγκαταλείψει την Κρήτη. Ο Alamanno da Costa, συνέχισε να μάχεται, μάταια όμως, καθώς αναγκάστηκε να παραδοθεί.

Η οριστική συνθήκη της Βενετίας με τη Γένοβα (11 Μαΐου 1217), έθεσε τέρμα στη διαμάχη τους για την Κρήτη. Μια τελευταία προσπάθεια των Γενοβέζων για ανακατάληψη του νησιού (1266-1294), απέτυχε. Η Βενετία ήταν πλέον ο απόλυτος κυρίαρχος του νησιού. Η Κρήτη, γνώρισε μια περίοδο μακρόχρονης και επαχθούς δουλείας, ως το 1669 οπότε έπεσε στα χέρια των Οθωμανών. Η Βενετία, έχοντας να αντιμετωπίσει τη λυσσαλέα και επίμονη αντίσταση των Κρητικών, με πολλές ανθρώπινες απώλειες και τεράστιες οικονομικές θυσίες, κατάφερε μετά από δύο περίπου αιώνες, να επιβληθεί οριστικά στη μεγαλόνησο.

Οι Σλάβοι στην Κρήτη

Στην επικράτεια του Νικηφόρου Φωκά στην Κρήτη, χρησιμοποιήθηκαν και Σλάβοι στρατιώτες, όπως και στις προηγούμενες βυζαντινές επιχειρήσεις στο νησί. (902 και 949). Δεν είναι ξεκάθαρο όμως, αν έγινε εποικισμός και από Σλάβους στρατιώτες μετά την απελευθέρωση του νησιού. Οι Συνεχισταί Θεοφάνους, γράφουν για την εκστρατεία του Φωκά: «…εκ πάντος τόπου ναυς και πλοία πολεμικά συναθροίσας μετά υγρού πυρός και επιλέκτου στρατοπέδου Θρακικών, Μακεδονικών και Σθλαβησιάνων εις Κρήτην εκπέμψαι έδοξεν» και στη συνέχεια: «…επεί δε ταύτα συνέστησεν, των ταγμάτων και των θεματικών αρχόντων και Αρμενίων και Ρως και Σθλαβησιάνων και Θρακικών επελθήν τω κάστρω εκέλευσεν». Όμως οι άλλοι βυζαντινοί συγγραφείς και ιδιαίτερα ο Λέων Διάκονος, που θεωρείται αξιόπιστος και πολύ καλά ενημερωμένος για την εκστρατεία, δεν κάνει καμία αναφορά, για εποικισμό της Κρήτης με Σλάβους.

Η πρώτη μαρτυρία για παρουσία Σλάβων στην Κρήτη, γίνεται από τον Σύρο ιστορικό Θωμά Πρεσβύτερο (7ος αι.): «Το έτος 623 μ.Χ. οι Σλάβοι επετέθησαν στην Κρήτη και άλλες νήσους. Εκεί αιχμαλωτίστηκαν κάποιοι σεβάσμιοι μοναχοί του Κενεσρέ και περίπου είκοσι εξ αυτών σκοτώθηκαν».

Αν και γενικότερα ο Θωμάς Πρεσβύτερος θεωρείται έγκυρος, το συγκεκριμένο χωρίο, πιθανότατα αποτελεί μεταγενέστερη και εσφαλμένη προσθήκη. Το μοναστήρι του Κενεσρέ, βρίσκεται στη Συρία, κοντά στον ποταμό Ευφράτη και όχι στην Κρήτη. Αλλά και οι Σλάβοι εκείνη την εποχή, χρησιμοποιούσαν μονόξυλα και δεν απομακρύνονταν από τις ακτές.
kritikos_toxotis

Δεν υπάρχει καμία άλλη μαρτυρία για δράση τους στην ανοιχτή θάλασσα. Ίσως υπάρχει σύγχυση με τους Άραβες που όντως τον 7ο αιώνα έκαναν επιδρομές στο Αιγαίο.

Τέλος, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, ο Βούλγαρος γλωσσολόγος Jordan Zaimov, διατύπωσε τη θεωρία ότι βουλγαρικοί πληθυσμοί σλαβικής καταγωγής, ξεκινώντας από τα ανατολικά Βαλκάνια, έφτασαν ως την Κρήτη, στο χρονικό διάστημα από τον 10ο ως τον 12ο αιώνα. Ως επιχείρημα, παρουσίασε τα κρητικά τοπωνύμια σε –ιανά, που ο ίδιος θεωρεί ότι προέρχονται από τη σλαβική κατάληξη –jane. Πέρα απ’ τα ιστορικά στοιχεία, και από γλωσσολογική άποψη, η θεωρία του Zaimov χωλαίνει. Οι καταλήξεις των τοπωνυμίων σε –ιανά, προέρχονται πιθανότατα από τη λατινική κατάληξη –(i)anus, καθώς στα λατινικά η κατάληξη αυτή χρησιμοποιείται για σχηματισμό επιθέτων και κατόπιν ουσιαστικών. Κάτι ανάλογο γίνεται και με τα κρητικά τοπωνύμια σε –ιανά.

Η πρώτη αποδεδειγμένη παρουσία Σλάβων στην Κρήτη, έγινε το 1364, όταν Κροάτες μισθοφόροι που προσέλαβαν οι Βενετοί, πήγαν στη μεγαλόνησο για να τους συνδράμουν στην αντιμετώπιση μιας μεγάλης επανάστασης των Κρητικών. Μερικοί απ’ αυτούς ήταν οι: Marincius de Pago Sclavus (από το Pag), Johannes de Modrusia Sclavus (από το Modrus), Georgius de Ysagabria Sclavus (από το Zagreb) και Paulus de Segna Svlavus (από το Semj). Όπως βλέπουμε, κάθε όνομα ακολουθείται από τον εθνικό προσδιορισμό «Sclavus», δηλαδή «Σλάβος».

Ελπίζουμε με το άρθρο μας να…φωτίσαμε λίγο τη σκοτεινή αυτή περίοδο της Κρήτης. Η ιστορία της μεγαλονήσου είναι τεράστια και σύντομα θα επανέλθουμε σ’ αυτήν.


Πηγές:
ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΔΕΤΟΡΑΚΗΣ, «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΥΣΤΙΣ, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 1990
ΣΤΕΦΑΝΟΣ Α. ΞΑΝΘΟΥΔΙΔΗΣ, «ΕΠΙΤΟΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ», Α’ ΕΚΔΟΣΗ 1909, Β’ ΕΚΔΟΣΗ 1994, Ελεύθερη Σκέψις
ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗΣ, «ΣΛΑΒΟΙ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΠΡΩΙΜΟΥΣ ΝΕΟΤΕΡΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ», andy’s publishers, ΑΘΗΝΑ 2016
ΛΕΩΝ ΔΙΑΚΟΝΟΣ, «ΙΣΤΟΡΙΑ», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΝΑΚΗ, 2000

ΣΧΟΛΙΑ (32)

adam

Εξαιρετικά τα άρθρα του Π.Θ. σχετικά με "ξεχασμένα" ιστορικά ζητήματα. Αν μάλιστα η αναλογία αυτών των άρθρων με εκείνα του τύπου "τι έφαγε σήμερα η κα Μπόμπα" ή "πως κοιμήθηκε εχθές η Ελένη" ήταν αντί για 1 προς 15 , 1 προς 5 τότε θα μιλούσαμε για τον "τέλειο ενημερωτικό ιστότοπο " !! ;-)

Κρητικη Πολιτεια

Η Κρητη και τα Επτανησα με τους Ενετους τουλαχιστον γνωρισε καποιας μορφης Αναγεννηση,βλεπε Βιντσεζο Κορναρο,Δομηνικο Θεοτοκοπουλο κλπ.Οι υπολοιποι μεινατε στο σκοταδι,φαινεται ακομα αλλωστε μεχρι και σημερα..Κατι που δεν αναφερει το αρθρο,απο τα πολλα,ειναι οτι οι Κρητικοι συμμαχησαν με τους Ενετους αρχοντες του νησιου και εκαναν επανασταση εναντια στην κεντρικη εξουσια της Βενετιας,κηρρυσοντας την ανεξαρτησια τους ιδρυοντας την Reppublica Di San Tito.Βεβαια δυστυχως αυτο δεν κρατησε πολυ καθως με δολοπλοκιες οι Ενετοι ανακατεκτησαν την εξουσια.Κατι τελευταιο,ειναι αξιοσημειωτο ειναι οτι η τοπικη διαλεκτος των Βενετων,στην Ιταλια,διατηρει ακομα και σημερα πολλες λεξεις απο την Κρητικη διαλεκτο,αν και ειναι περισσοτερο εντονο το αντιθετο,η Κρητικη να εχει λεξεις Ενετικης προελευσης.Κριμα που η Κρητη δεν εμεινε για παντα ενωμενη με την Serenissima.. Pax tibi, Marce, Evangelista meus!

Μιχάλης Στούκας

Καλημέρα,σας ευχαριστώ για το σχόλιο.Το άρθρο,όπως γράφω και στον τίτλο,τελειώνει με την αρχή της ενετοκρατίας στην Κρήτη.Η δημοκρατία του Αγίου Τίτου,ιδρύθηκε το 1363,αν δεν κάνω λάθος,πάντως σίγουρα επί ενετοκρατίας.Άρα βρίσκεται εκτός του χρονικού πλαισίου του άρθρου.Συμφωνώ μαζί σας ότι η Κρήτη και τα Επτάνησα,ήταν εστίες πολιτισμού στον ελλαδικό χώρο.Διαφωνώ όμως με το ότι η υπόλοιπη Ελλάδα έμεινε στο σκοτάδι.Κι αν αυτό ίσχυσε τους δύο πρώτους αιώνες της τουρκοκρατίας,η κατάσταση σταδιακά βελτιώθηκε.Σας ευχαριστώ πολύ ξανά,Μ.Σ.

ΝΟΣΤΡΑΔΟΜΟΣ

Πως θα έμενε ενωμένη η κρήτη με τους αιμοβόρους βενετούς καταχτητές της πόση αφέλεια μπορεί να αντέξει κανείς !!!! Η Κρήτη κυριεύτηκε από τους οθωμανούς σε χρόνο μηδέν με μόνη εξαίρεση την πολιορκία του χάνδακα, κύρια αιτία ήταν η άκρα δυσαρέσκεια των ελλήνων για την βενετική καταπίεση, όλα τα άλλα είναι εκ του πονηρού....

ΓΙΩΡΓΗΣ

Οταν μια πολη των 40 χιλιαδων το πολυ, η Βενετια, ενωνεται με την Κρητη εκεινης τη εποχης, της γεωργικα ανεπτυγμενης των 400 χιλιαδων τουλαχιστον κατοικων, εγω θα την ελεγα: Γαληνοτατη Δημοκρατια της Κρητης, ή του Αγιου Τιτου, αν προτιματε!Αλλιως να δεχτειτε οτι το 1912 η Κρητη προσηρτησε την Ελλαδα!!

Προνεωτερικος

“Η Κρήτη, γνώρισε μια περίοδο μακρόχρονης και επαχθούς δουλείας, ως το 1669 οπότε έπεσε στα χέρια των Οθωμανών.” Αυτή η πρόταση/σχολιασμός αποτυπώνει τη βάση της πολιτικής σχιζοφρένειας και του στρατηγικού αδιεξόδου του νεοελληνικού εγχειρήματος.

ΝΟΣΤΡΑΔΟΜΟΣ

το νεοελληνικό εγχείρημα τα τελευταία διακόσια χρόνια έχει απόλυτη επιτυχία,έδιωξε με τις κλωτσιές όλους τους ξένους καταχτητές φράγκους βένετους και οθωμανούς ,μια μικροεκρεμότητα μένει με την Πόλη και την Μικρασία αλλά δεν χρειάζεται και άγχος, οι νεοθωμανοί του ερντογάν θα ξεπαστρευτούν από εβραίους και αμερικάνους με την ευγενική χορηγία των ευρωπαίων, υπομονή !!!!

Γ.

Κρητες εμποροι δραστηριοποιουνταν σε βυζαντινο εμπορικο κεντρο,(πολη), στην ακτη της Ερυθρας θαλασσας τον καιρο του Μωαμεθ του εμπορου, πριν αυτος εμπνευσθει τη θρησκεια του την οποια διατυπωνε αυτος και οι γυναικες του με τη μορφη ριμας... κ ρ η τ ι κ η ς μ α ν τ ι ν α δ α ς καθοτι εντελως αγραμματος και οι εμνευσεις του περιοδικεςΟσος χρονοςδηλ. θα μεσολαβουσε να συναντηθει με τους εν λογω Κρητικους, και με τους 2 αλλους μορφωμενους ,πλην αιρετικους χριστιανους μοναχους, που τον φιλοξενουσαν στις μακριες νυχτες των μακρινων ταξιδιων του, εκεινων των εποχων!Οι Αραβες τοτε που σχεδον εξολοκληρου αγνοουσαν τη γραφη και υπεγραφαν προς τους Κρητικους με το αποτυπωμα του χεριου τους, και που τοτε, ''ουδεν γραπτον κατελιπον'', δε δημιουργησαν καμια νεα θρησκεια,το Μουσουλμανισμο, αλλα διαστρεβλωσαν απλα το Χριστιανισμο με την κακη απομνημονευση των ανεκαθεν βαθυστοχαστων κρητικων μαντιναδων! Και η διαστρεβλωση συνεχιζεται με τους ακραιους και τους Τζιχαντιστες!...

Πρεπει να ισχυει αυτο με τζα 12 αρχοντοπουλα

Αυυεε οι περιοχεε επειδη μαστιζονταν απο πειρατικες επιδρομες φραγκοι ιδιοαιτερα αλλα και οι ενετοι τις ευρισκαν ερημες απο κοσμο γιατι οι κακοικοι ειχαν πουληθει σκλαβοι απο τους πειρατες κακ α εθεταν σε μισθοφορους αξιωματικους τους ενα μεταφερουν απο βαλκανικη εποικους να τους εκχριστιανιζουν βαφτιζοντας τους και να τους κατανεμουν γεωγραφικα ωστε να κατοικησουν και καλιεργησουν τη γη.Μεταφεραν και μισθοφορους,οχι μονο κροατες αλλα και ρωσσους γερμανους ,κ.λπ.,Σλαβους,αλα τους εποικους τους χρησιμοποιουσαν και ως συνοριοφυλακες.Οι Ενετοι ανεθεταν στους πολιτες υποχρεωτικες αγγαριες θητειες δηλαδη ,να κωπηλατουν σε πολεμικα πλοια,να χτιζουν οχυρωματικα εργα,κ.λπ.Κατι αντιστοιχο με τον βυζαντινο θεσμο των ακριτων που ηταν μισθοφοροι αλλα δεν επαιρναν μισθο ,τους παραχωρουσαν χτηματα αντι μισθου για να τα καλλιεργουν κακ να συντηρουν τις οικογενειε τους με την τποχρεωση να πολεμησουν σε πειρατικες ειτε εχθρικες επιδρομες.Οο μισθοφοροι αξιωματικοι παρεμεναν ως τοπικοι διοικητες στις περιοχες αυτες και τις διοικουσαν,παντως σιγουρα δεν ηταν δουλεια για αρχοντοπουλα παντως οι μισθοφοροι αξιωματικοι ως διοικητες ειχαν διαφορα προνομια περιουσιες υπερεξουσιες και το οτι ηταν δηθεν αρχοντοπουλα ισως ειναι σκοπιμες διαδοσεις ωστε να τους δωθει το απαραιτητο κυρος

123

Ολα τα εθνη της γης περασαν ως κατακτητες απο τη "λεβεντογεννα" Κρητη. Περισσοτερα χρονια ιστορια υποδουλη εχει η νησος - ανεκδοτο παρα ελευθερη. Ανυποτακτη πανω απο ολα

Ανέκδοτο είσαι εσύ.

Πόσες επαναστάσεις έχει κάνει η Κρήτη κατά των κατακτητών, ξέρεις; Η Δημοκρατία τού Αγίου Τίτου, που αναφέρει ο άλλος πια πάνω, δεν έγινε με την σύμπραξη των Ενετών, αλλά ήταν εξ ολοκλήρου έργο των Κρητών αρχόντων (π.χ. Σκορδίλης), οι οποίοι είχαν ονομαθεί ευγενείς από τούς Ενετούς. Αν γνώριζες την κρητική διάλεκτο, θα έβλεπες ότι οι μισές τις λέξεις είναι δωρικές. Το DNA είναι καλό για την ζωολογία, αλλά άχρηστο στην εθνική συνείδηση/ταυτότητα, που εξαρτάται από την διατήρηση τής γλώσσας, των ηθών και εθίμων και τής θρησκείας. Η Κρήτη, λόγω των πολλών εκκλησιών, μοναστηριών, προσκυνημάτων κλπ., που έχει, ονομάζεται και δικαίως "Άγιον Όρος τού Νότου". Βλέπε σχετικό δίτομο έργο Ν. Ψιλλάκη.

ΓΙΩΡΓΗΣ

Επισκεπτομενοι την Κνωσο και το Μουσειο Ηρακλειου,θα διαπιστωσετε οτι πουθενα δεν ειχε αναπτυχθει πιο λεπτεπιλεπτος πολιτισμος(οχι τοσο εντυπωσιαζοντας με τον ογκο, αλλα με την Τεχνη του), περι το 2000 π.Χ.Η Κρητη φαινεται να υπηρξε η μητρα του καθεαυτου πολιτισμου,απο οπου απλωθηκε κατα ομοκεντρους κυκλους και στους αλλους, και τον ανεπτυξαν βεβαιως αλλου και καλυτερα...αλλα ολοι τους, μετα τους Κρητες.Η Αιγυπτος ηταν η σε υπτια θεση χωρα προς το Αιγαιο. Ο Αιγαιας ηταν φορου υποτελης στο Μινωα Ο Θεος της αρχαιοτητας με τις διαφορες ονομασιες Διας,στην Κρητη γεννηθηκε και ανατραφηκε.Ο Άβραμ πριν γινει Αβραάμ απο τον Μελχισεδεκ,Ελληνα βασιλια της Ιεουσαλημ, ιερεα του Υψιστου, μυηθηκε στο μονοθεισμο Η Γη της επαγγελιας, οπου ερρεε μελι και γαλα, δεν ηταν πιο Ανατολικα, αν θα ηταν προς τα εκει πιο πολιτισμενοι, αλλα ηταν προς τη μεγαλη θαλασσα που την ειχαν αποικισει και εκπολιτισει οι Κρητες-Ελληνες.Ο Αγαμεμνων και οΜενελαος ηταν δισεγγονα του ΜινωαΟι πρωτες αποικιες στη ΜΑσια,(Μιλητος) και απο εκει μεχρι την Κριμαια,κρητικες ηταν. Το ιδιο και στη Σικελια και στην Ιταλια Η Ρωμη μια πολη ηταν, που οι κτητορες της το 753 πΧ, βυζαιναν λυκους, ενω οι Κρητες-Ελληνες,πολυ νωριτερα ειχαν γεμισει τον τοπο τους αυτο αποικιες και ειχαν προχωρησει σε Ολυμπιακους αγωνες, με γραφη και τελεια πανελληνια οργανωση.Ολη η ισχυς, ο πολιτισμος και η δυναμη της Ρωμης, ηταν κρητοελληνικος και οχι βεβαι μιας μονο πολης της Ρωμης,οσο μεγαλης και αν ηταν. Αυτο εγινε και με τη Βενετια: Ενας θυλακας κρητοελληνικος -βυζαντινος, στη συνεχεια επιβιωσε, και με τη βοηθεια στη συνεχεα του Βυζαντιου μετεξελιχθηκε σε θαλασσοκρατουσα Δυναμη,παναρχαιο γνωρισμα των Κρητων Θελουμε δε θελουμε, ειμαστε ολοι οι πολιτισμενοι λαοι σ π ο ρ α των Ελληνων δηλ. της λεβεντογεννας Κρητης!

Severna Egyptos

Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτό το πολυέθνικ νησί το πήρε τελικά η ελλάδα

Ρωμιός

Μόνο όταν θα καταλάβουμε την πραγματική μας ταυτότητα θα μεγαλουργήσουμε ξανά. Τιμή και Δόξα στην χιλιόχρονη Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Νικος

Πως κατορθωσαν οι διαδοχοι του Νικηφορου Φωκα, του Ιωαννη Τσιμισκη και του Βασιλειου του Βουλγαροκτονου, να διαλυσουν το ισχυροτερο κρατος στην Ευρωπη μεσα σε λιγοτερο απο 50 χρονια, ειναι "κατορθωμα". Παντως η ολη συνδιαλλαγη μεταξυ Φραγκων και τους Βενετων, αποδεικνειει οτι εμεις ημασταν τα πρωτα θυματα της δυτικης αποικιοκρατιας.

ΝΟΣΤΡΑΔΟΜΟΣ

κάποτε ίσως μετά από χίλια χρόνια την ίδια απορία θα έχουν και οι ιστορικοί του μέλοντος δηλ το πως η τουρκία των ογδόντα εκατομμυρίων διαλύθηκε από έναν μόνο άνθρωπο τον Έρντογκάν...

ρωμιός από άλλο ανέκδοτο

πήγαιναν στα μπουζούκια της εποχής, γλεντούσαν την ζωή τους (δεν είναι πλάκα υπάρχει η απίστευτη φράση των Κωνσταντινουπολιτών εκείνης της εποχής ,πάσα η ζωή ημών μια πανήγυρις εστίν !!!!! ) δεν πήγαιναν φαντάροι έφαγαν το απίθανο απόθεμα των 18.000.000 χρυσών νομισμάτων που άφησε ο βουλγαροκτόρνος μέσα σε είκοσι χρόνια, κάθε ομοιότητα με το σημερινόν κρατίδιον Ελλάς είναι εντελώς συμπτωματική !!!! και μετά έχουμε απορίες........

ποιοι σλάβοι???

Να τους λες ΣΚΛΑΒΟΥΣ κυριε, φαρδια πλατια στον τιτλο, αφου αυτο ειναι το ιστορικο τους ονομα. Φτανει πια με τις ρεπουσιες πολιτικες κορεκτιλες.

Θα τρελαθουμε ρε παιδια

Οταν πηγαιναμε μικροι σχολειο μαθαιναμε οτι ειμαστε απογονοι του Περικλη και του Φειδια.Τωρα ανακαλυψαμε οτι ειμαστε λατινοαραβοσλαβοι (εκτος οσων συνελληνων ειναι οι γνωστοι διγλωσοι, οι οποιοι ειναι μαλλον οι.....μισοι). Μηπως πρεπει επιτελους τα εθνικια να βαλουνε λιγο νερακι στο κρασι τους και να υιοθετηθει επισημα καμια πιο σοβαροφανης θεωρια για την υπαρξη και συσταση του νεοελληνικου μας εθνους: (Αυτο το γραφω απολυτως σοβαρα και μη κανοντας πλακα)

Μαθε να διαβαζεις πρωτα

Αυτο καταλαβες εσυ απο το αρθρο; Διοτι το αρθρο καταδεικνει το ακριβως αντιθετο, οτι ελαχιστοι σλαβοι εφτασαν στην Κρητη. Οσο για τις νεοταξικες ατακες, κρατησε τες για τον εαυτο σου. Καλυτερα απογονος του Καραισκακη που εκανε πυραμιδες με τα κεφαλια των Αλβανων εισβολεων, παρα του Περικλη, που εσφαζε Ελληνες.

Sturm and Drang

Αφου μιλας σοβαρα λοιπον και για να αποσοβησουμε τον κινδυνο να μην λαλεψεις-απο την χαρα σου υποθετω γιατι ελπιζεις οτι δεν εισαι Ελλην στην καταγωγη,αλλα κατι αλλο,οτιδηποτε πλην Ελλην-να σε παραπεμψω στην ερευνα του καθηγητη γενετικης Κωνσταντινου Τριανταφυλλιδη και στο βιβλιο του "Η γενετικη συσταση των σημερινων Ελληνων,οπου αποδεικνει περιτρανα,απολυτα,ολοκληρωτικα και τεσελιδικα οτι οι σημερινοι Ελληνες ειμαστε απευθειας απογονοι των Ελληνων που κατοικουν στον ελλαδικο χωρο,αλλα και στην υπολοιποι λεκανη της Μεσογειου εδω και 10.000 χρονια τουλαχιστον,σε ποστοστα ανω του 95%! Οι εποχες που αμολουσατε την προπαγανδα της αφανισεως της Ελληνικης Φυλης και των δηθεν επιμειξιων με την αναπτυξη της επιστημης της γενετικης εχουν παρελθει οριστικα.Τωρα αν καποιοι δεν μπορειτε να αντεξετε το γεγονος οτι ειμεθα ολοι Ελληνες γιατι η Κουμουνδουρου και ο Περισσος σας μαθαιναν αλλα,αυτο ειναι δικο σας προβλημα.

Φόρτωση περισσότερων σχολίων
ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΧΟΛΙΟΥ
Απομένουν χαρακτήρες
* Υποχρεωτικά πεδία

Δείτε Επίσης

sit00

Οι διακοπές τελείωσαν δυστυχώς οριστικά και αμετάκλητα, και η ζυγαριά μας θυμίζει ότι όλο και κάποια παραπανίσια κιλά πήραμε... Η στήλη επειδή φροντίζει, με συμβουλές από τα παλιά, και για την εμφάνισή σας, σας παρουσιάζει κάποιες ασκήσεις του 1912, πανεύκολες και αποτελεσματικές αρκεί να τις καταλάβετε και να τις εφαρμόσετε ακριβώς!

ra0

Τα παιδικά του χρόνια στη Σιβηρία – Οι περιπλανήσεις του ως το Άγιο Όρος – Η παρουσία του στην τσαρική αυλή και η μεγάλη επιρροή που ασκούσε  - Η δολοφονία του και οι φήμες που την ακολούθησαν

38
parthenon-0

Η επικράτηση του Χριστιανισμού στην Αθήνα - Η μετατροπή του Παρθενώνα σε χριστιανικό ναό - Η σημασία της «Παναγίας της Αθηνιώτισσας» για τους Βυζαντινούς - Το αμφιλεγόμενο ντοκιμαντέρ "Parthenon" του Κώστα Γαβρά (2009)

11
siros-zaxari

Ο Ζαχαρίας Ιμάμ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ελλάδα - Οι γονείς του έχουν καταγωγή από τη Συρία και ήρθαν ως μετανάστες στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του 1990 - Πέρασε με υψηλό βαθμό στη Σχολή Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών του Μετσόβιου Πολυτεχνείου

103
00000

Ο Ηλίας Μαυρομιχάλης και η σπουδαία πολεμική του δράση - Οι πολεμικές επιχειρήσεις στην Εύβοια - Η μάχη των Στύρων - Το συγκλονιστικό τέλος του Ηλία Μαυρομιχάλη - Ποιος ήταν ο φοβερός Ομέρ πασάς της Καρύστου

13
in__14750_5b5da62972102

Ποιος ήταν ο Αριστείδης Στεργιάδης; -Ο διορισμός του στη θέση του Ύπατου Αρμοστή και οι ενέργειες που τον έκαναν αντιδημοφιλή- Άγνωστα περιστατικά με πρωταγωνιστή τον Στεργιάδη- Η φυγή του και η (αυτο)εξορία του στη Γαλλία.

9
mourgana-dse-03

Πού βρίσκεται η Μουργκάνα; -Πώς έγινε προπύργιο του ΔΣΕ;- Οι αποτυχημένες προσπάθειες κατάληψης του βουνού από τις κυβερνητικές δυνάμεις (Μάρτιος Απρίλιος 1948)- Οι σκληρές μάχες στα παραμεθόρια χωριά του Πωγωνίου και της Θεσπρωτίας και η τελική επικράτηση των κυβερνητικών.

135
sx00

Τελείωσαν τα ψέματα. Τα σχολεία ανοίγουν. Αφορμή για μας, τους νοσταλγούς άλλων εποχών, να δούμε και να συγκρίνουμε κάποια άλλα σχολικά ξεκινήματα του 1928...