«Φαντάσου ό,τι πιο σκανδαλώδες μπορεί να συμβεί σε έναν χορό»: Πώς τα μυστικά της Τζέιν Όστεν χάθηκαν για πάντα, τα γράμματα που κατέστρεψε η ίδια της η αδερφή

Η Τζέιν Όστεν θεωρείται μία από τις σημαντικότερες συγγραφείς της αγγλικής λογοτεχνίας, ωστόσο για τη ζωή της υπάρχουν σχετικά λίγες πληροφορίες. Ένας βασικός λόγος είναι ότι η αδελφή της, Κασσάνδρα Όστεν, κατέστρεψε σχεδόν όλα τα προσωπικά της γράμματα μετά τον θάνατό της, γεγονός που εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις μεταξύ ιστορικών και βιογράφων.

Όπως μεταδίδει το BBC, η υπόθεση αυτή βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας τηλεοπτικής σειράς Miss Austen, η οποία βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα της συγγραφέα Gill Hornby.

Τα γράμματα που αποκάλυπταν μια διαφορετική πλευρά της Όστεν

Στις αρχές Ιανουαρίου 1796, όταν ήταν 20 ετών, η Τζέιν Όστεν έγραψε ένα από τα πρώτα γράμματα που έχουν διασωθεί προς την αγαπημένη της μεγαλύτερη αδελφή Κασσάνδρα. Σε αυτό αναφερόταν με χιούμορ σε έναν νεαρό άνδρα που την ενδιέφερε, τον Ιρλανδό δικηγόρο Τομ Λεφρόι, τον οποίο είχε γνωρίσει σε χορούς.

Σε ένα από τα γράμματα της έγραφε: «Φαντάσου ό,τι πιο άσωτο και σκανδαλώδες μπορεί να συμβεί σε έναν χορό». Λίγες ημέρες αργότερα, σε άλλο γράμμα, σημείωνε ότι είχε μάτια μόνο για τον Λεφρόι, ενώ σε επόμενη επιστολή έγραφε συγκινημένη: «Ήρθε επιτέλους η ημέρα που θα φλερτάρω για τελευταία φορά με τον Τομ Λεφρόι… Τα δάκρυά μου τρέχουν, καθώς γράφω στη θλιβερή αυτή σκέψη».

Τα γράμματα αυτά παρουσιάζουν μια ζωντανή και παιχνιδιάρικη νεαρή γυναίκα που απολάμβανε τις κοινωνικές εκδηλώσεις και την προσοχή των ανδρών.

Χιλιάδες γράμματα που δεν σώθηκαν

Η Τζέιν Όστεν ήταν ιδιαίτερα παραγωγική στην αλληλογραφία της και εκτιμάται ότι έγραψε χιλιάδες επιστολές κατά τη διάρκεια της ζωής της. Παρ’ όλα αυτά, σήμερα έχουν διασωθεί μόλις περίπου 160.

Μετά τον θάνατό της το 1817 από άγνωστη ασθένεια, η Κασσάνδρα Όστεν – στην οποία η συγγραφέας έγραφε σχεδόν καθημερινά όταν βρίσκονταν μακριά – έκαψε σχεδόν όλα τα γράμματά της.

Η πράξη αυτή εξακολουθεί να προβληματίζει τους ερευνητές, καθώς τα γράμματα πιθανότατα περιείχαν πολύτιμες πληροφορίες για τη ζωή και την προσωπικότητα της συγγραφέα.

Οι θεωρίες για την καταστροφή των επιστολών

Η Gill Hornby, συγγραφέας του μυθιστορήματος Miss Austen, εκτιμά ότι οι επιστολές μπορεί να περιείχαν σχόλια για συγγενείς ή προσωπικές λεπτομέρειες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αμηχανία ή παρεξηγήσεις.

Όπως εξηγεί, τα γράμματα των δύο αδελφών ήταν συχνά γεμάτα κουτσομπολιά και καθημερινές παρατηρήσεις. Πιθανόν, να περιείχαν επίσης παράπονα ή ανησυχίες για οικονομικά ζητήματα, τα οποία – όπως σημειώνει – απασχολούσαν συχνά την Όστεν.

Μια άλλη πιθανή εξήγηση αφορά την εποχή κατά την οποία η Κασσάνδρα πήρε αυτή την απόφαση. Η καθηγήτρια αγγλικής φιλολογίας στο Arizona State University, Devoney Looser, επισημαίνει ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1840 η δημοσίευση επιστολών της συγγραφέα Φράνσις Μπέρνεϊ είχε προκαλέσει σκληρές κριτικές στον Τύπο.

Αυτό ενδέχεται να έκανε την Κασσάνδρα πιο προσεκτική, φοβούμενη ότι παρόμοια αντιμετώπιση θα μπορούσαν να δεχθούν και τα προσωπικά γράμματα της αδελφής της.

Η σχέση των δύο αδελφών

Η Τζέιν και η Κασσάνδρα Όστεν είχαν πολύ στενή σχέση. Ήταν οι μοναδικές κόρες ενός κληρικού από το Χάμσαϊρ και πέρασαν μεγάλο μέρος της ζωής τους μαζί.

Η Κασσάνδρα ήταν το μόνο πρόσωπο με το οποίο η Τζέιν συζητούσε τα έργα της, ενώ ένα πορτρέτο της συγγραφέα σε μολύβι και υδατογραφία που φιλοτέχνησε η ίδια αποτελεί το μοναδικό αυθεντικό πορτρέτο της Όστεν που έχει διασωθεί.

Την επόμενη ημέρα από τον θάνατο της συγγραφέα, η Κασσάνδρα έγραψε σε επιστολή: «Ήταν ο ήλιος της ζωής μου, εκείνη που φώτιζε κάθε χαρά και γλύκαινε κάθε λύπη. Είναι σαν να έχασα ένα μέρος του εαυτού μου». Καμία από τις δύο δεν παντρεύτηκε.

Η θέση των γυναικών στην εποχή της

Η σειρά Miss Austen και το μυθιστόρημα της Hornby εξετάζουν επίσης την κοινωνική πραγματικότητα που αντιμετώπιζαν οι γυναίκες εκείνη την εποχή. Οι ανύπαντρες γυναίκες συχνά είχαν ελάχιστο έλεγχο στη ζωή τους και εξαρτώνταν οικονομικά από συγγενείς.

Η Hornby επισημαίνει ότι οι ηρωίδες στα έργα της Όστεν βρίσκονται συνήθως σε επισφαλή θέση στην αρχή της ιστορίας. Στο Περηφάνια και Προκατάληψη, για παράδειγμα, οι κόρες της οικογένειας Μπένετ κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς οικονομική στήριξη μετά τον θάνατο του πατέρα τους.

Σε αυτό το κοινωνικό πλαίσιο, ο γάμος αποτελούσε συχνά όχι μόνο ρομαντική επιλογή αλλά και μέσο επιβίωσης.

Ένα διαρκές λογοτεχνικό φαινόμενο

Φέτος συμπληρώνονται 250 χρόνια από τη γέννηση της Τζέιν Όστεν και το ενδιαφέρον για το έργο της παραμένει ισχυρό. Εκτός από τη σειρά Miss Austen, το BBC ετοιμάζει τη σειρά The Other Bennet Sister, ενώ το Netflix σχεδιάζει νέα μεταφορά του Pride and Prejudice.

Παρά το μυστήριο γύρω από τη ζωή της, η επιρροή της συγγραφέα παραμένει ισχυρή. Όπως σημειώνει η σεναριογράφος Andrea Gibb, η Όστεν εξακολουθεί να γοητεύει το κοινό επειδή εξερευνά διαχρονικά θέματα και αποτυπώνει με οξυδέρκεια τις αντιφάσεις της κοινωνίας και της ανθρώπινης συμπεριφοράς.