Ολομέλεια ΣτΕ: Συνταγματική η λειτουργία του Μητρώου Ελληνικών και Ξένων Μ.Κ.Ο.

Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας σε διάσκεψη, κεκλεισμένων των θυρών, έκρινε ομόφωνα, σύμφωνα με ανακοίνωση του πρόεδρου του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου Μιχάλη Πικραμένου, ότι η ρύθμιση των σχετικών ζητημάτων με τη λειτουργία του Μητρώου Ελληνικών και Ξένων Μ.Κ.Ο. (παράγραφος 3 άρθρου 78 ν. 4939/2022) είναι σύμφωνη με το άρθρο 43 παρ. 2 του Συντάγματος με την οποία προβλέπεται η έκδοση κανονιστικών Προεδρικών Διαταγμάτων.

Αντίθετα, η Ολομέλεια του ΣτΕ, κατά πλειοψηφία, έκρινε ότι η ρύθμιση (παράγραφος 5 άρθρου 78 ν. 4939/2022) σχετικά με την λειτουργία του Μητρώου Μελών Μ.Κ.Ο., αντίκειται στο άρθρο 43 παρ. 2 εδ. β΄ του Συντάγματος.

Και αυτό, γιατί «παρέχεται εξουσιοδότηση για την έκδοση απόφασης του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου σχετικά με τη ρύθμιση των εν λόγω ζητημάτων, χωρίς να περιέχεται στον νόμο η βασική ουσιαστική ρύθμιση σχετικά με τις προϋποθέσεις εγγραφής και πιστοποίησης των ενδιαφερομένων προσώπων στο Μητρώο Μελών Μ.Κ.Ο.».

Ακόμη, η Ολομέλεια αποφάσισε να στείλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Δ.Ε.Ε.) για το αν είναι σύμφωνο προς το άρθρο 12 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των σχετικών νομοθετικών ρυθμίσεων με τις οποίες τίθεται ως προϋπόθεση για την εγγραφή οργανώσεως στο Μητρώο μελών Μ.Κ.Ο.:

(1) η μη άσκηση ποινικής δίωξης σε βάρος των φυσικών προσώπων που ασκούν τη διοίκηση ή/και είναι νόμιμοι εκπρόσωποί της για οποιοδήποτε κακούργημα και

(2) η μη ύπαρξη εις βάρος των εν λόγω προσώπων τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης για το πλημμέλημα της συκοφαντικής δυσφήμησης.

Παράλληλα, κρίθηκε από την Ολομέλεια του ΣτΕ, ότι αντίκεινται στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι και έχουν τεθεί εκτός εξουσιοδότησης η ρύθμιση του άρθρου 3 παρ. 4 εδ. τελευταίο της υπουργικής απόφασης 82876/8.5.2026, σύμφωνα με την οποία ο Γενικός Γραμματέας Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο «διατηρεί το δικαίωμα, κατά συνεκτίμηση στοιχείων που αφορούν τη δράση των υπό εγγραφή φορέων και κατά τη διακριτική του ευχέρεια, να απορρίψει ή να κάνει δεκτή την αίτηση εγγραφής στο Μητρώο».

Η ίδια νομοθετική ρύθμιση κρίθηκε, επίσης ότι αντίκειται στις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας (με μειοψηφία).

Στο ΣτΕ είχαν προσφύγει Μ.Κ.Ο. υποστηρίζοντας ότι είναι αντισυνταγματική και μη νόμιμη η τήρηση και λειτουργία του «Μητρώου Ελληνικών και Ξένων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (Μ.Κ.Ο.)» και του «Μητρώου Μελών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (Μ.Κ.Ο.)» που δραστηριοποιούνται σε θέματα διεθνούς προστασίας, μετανάστευσης και κοινωνικής ένταξης εντός της Ελληνικής Επικράτειας.

Το κείμενο της ανακοίνωσης του κ. Πικραμένου έχει ως εξής:

«Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας

σύμφωνα με το άρθρο 34 παρ. 8 του π.δ. 18/1989 ανακοινώνει τα εξής:

Στις 26 Ιουνίου 2026, 29 Ιουνίου 2026 και 15 Σεπτεμβρίου 2026 η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας συνήλθε σε διάσκεψη τριών υποθέσεων σχετικών με την τήρηση και λειτουργία στο Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου του «Μητρώου Ελληνικών και Ξένων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (Μ.Κ.Ο.)» και του «Μητρώου Μελών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (Μ.Κ.Ο.)» που δραστηριοποιούνται σε θέματα διεθνούς προστασίας, μετανάστευσης και κοινωνικής ένταξης εντός της Ελληνικής Επικράτειας (άρθρο 78 ν. 4939/2022, Υ.Α. 82876/8.5.2026). Οι υποθέσεις συζητήθηκαν στην Ολομέλεια κατά την εμβόλιμη δικάσιμο της 26ης Ιουνίου 2026.

Ι. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η εξουσιοδοτική διάταξη της παραγράφου 3 του άρθρου 78 του ν. 4939/2022 για τη ρύθμιση των σχετικών με τη λειτουργία του Μητρώου Ελληνικών και Ξένων Μ.Κ.Ο. ζητημάτων είναι σύμφωνη με το άρθρο 43 παρ. 2 του Συντάγματος. Ως προς την εξουσιοδοτική διάταξη της παραγράφου 5 του άρθρου 78 του ν. 4939/2022 για τη ρύθμιση των σχετικών με τη λειτουργία του Μητρώου Μελών Μ.Κ.Ο. ζητημάτων το Δικαστήριο έκρινε, κατά πλειοψηφία, ότι αντίκειται στο άρθρο 43 παρ. 2 εδ. β΄ του Συντάγματος, διότι με αυτήν παρέχεται εξουσιοδότηση για την έκδοση απόφασης του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου για τη ρύθμιση των εν λόγω ζητημάτων, χωρίς να περιέχεται στον νόμο η βασική ουσιαστική ρύθμιση σχετικά με τις προϋποθέσεις εγγραφής και πιστοποίησης των ενδιαφερομένων προσώπων στο Μητρώο Μελών Μ.Κ.Ο.

ΙΙ. Το Δικαστήριο έκρινε, στη συνέχεια, ότι η κατ’ αρχήν υποχρέωση εγγραφής των ενδιαφερομένων οργανώσεων στο Μητρώο Ελληνικών και Ξένων Μ.Κ.Ο. του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, ως προϋπόθεση για τη δραστηριοποίησή τους εντός των δομών του Υπουργείου και για τη λήψη κρατικής ή ενωσιακής χρηματοδότησης, δεν αντίκειται στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι. Ως προς τους επιμέρους όρους και προϋποθέσεις εγγραφής στο Μητρώο που θεσπίζονται με τον νόμο και την Υ.Α., τα βασικά ζητήματα που έκρινε το Δικαστήριο είναι τα εξής :

Α. Αντίκεινται στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι και έχουν τεθεί εκτός εξουσιοδότησης α) η ρύθμιση του άρθρου 3 παρ. 4 εδ. τελευταίο της Υ.Α. 82876/8.5.2026, σύμφωνα με την οποία ο Γενικός Γραμματέας Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο διατηρεί το δικαίωμα, κατά συνεκτίμηση στοιχείων που αφορούν τη δράση των υπό εγγραφή φορέων και κατά τη διακριτική του ευχέρεια, να απορρίψει ή να κάνει δεκτή την αίτηση εγγραφής στο Μητρώο · ως προς την ίδια ρύθμιση κρίθηκε ότι αντίκειται επίσης στις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας (με μειοψηφία), β) η ρύθμιση του άρθρου 2 περ. ι΄ υποπερ. v΄ της Υ.Α. 82876/8.5.2026, κατά το μέρος που προβλέπει γενική υποχρέωση δημοσιοποίησης στον ιστότοπο των οργανώσεων των στοιχείων σχετικά με τους συνδρομητές/χορηγούς τους, γ) η ρύθμιση του άρθρου 6 παρ. 3 της Υ.Α. 82876/8.5.2026, από την οποία προκύπτει απαγόρευση επανεγγραφής οργάνωσης στο Μητρώο για χρονικό διάστημα δύο ετών από την ημερομηνία διαγραφής, κατά το μέρος που η εν λόγω απαγόρευση επανεγγραφής θεσπίζεται αδιακρίτως για όλες τις λοιπές περιπτώσεις διαγραφής λόγω μη συμμόρφωσης σε τυπικές υποχρεώσεις που υπέχουν οι εγγεγραμμένες οργανώσεις, πλην της περιπτώσεως διαγραφής λόγω πλημμελούς εκτέλεσης του έργου που έχουν αναλάβει (με μειοψηφία).

Β. Δεν αντίκεινται στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι α) η πρόβλεψη του νόμου και της Υ.Α. περί υποχρέωσης ελέγχου των χρηματοοικονομικών καταστάσεων των οργανώσεων από ορκωτούς ελεγκτές λογιστές, β) οι ρυθμίσεις του άρθρου 5 παρ. 6 της Υ.Α. 82876/8.5.2026 σχετικά με τον έλεγχο ως προς την τήρηση των υποχρεώσεων των εγγεγραμμένων οργανώσεων και γ) η πρόβλεψη περί διαγραφής οργάνωσης από το Μητρώο σε περίπτωση κατά την οποία διαπιστώνεται, βάσει εγγράφου της κατά περίπτωση αρμόδιας διοικητικής αρχής, πλημμελής εκτέλεση του έργου που έχει αναλάβει (άρθρα 5 παρ. 4 και 6 της Υ.Α. 82876/8.5.2026).

Γ. Συντρέχει περίπτωση αποστολής προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Δ.Ε.Ε.) σχετικά με τη συμφωνία προς το άρθρο 12 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των ρυθμίσεων του νόμου και της Υ.Α., με τις οποίες τίθεται ως προϋπόθεση για την εγγραφή οργανώσεως στο Μητρώο (i) η μη άσκηση ποινικής δίωξης εις βάρος των φυσικών προσώπων που ασκούν τη διοίκηση ή/και είναι νόμιμοι εκπρόσωποί της για οποιοδήποτε κακούργημα και (ii) η μη ύπαρξη εις βάρος των εν λόγω προσώπων τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης για το πλημμέλημα της συκοφαντικής δυσφήμησης.

ΙΙΙ. Περαιτέρω, ως προς την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που προβλέπεται στην Υ.Α. 82876/8.5.2026 για τις ανάγκες τήρησης του Μητρώου Ελληνικών και Ξένων Μ.Κ.Ο., το Δικαστήριο έκρινε ότι πληρούνται οι όροι νομιμότητας της επεξεργασίας που τάσσονται στα άρθρα 5 παρ. 1 στοιχ. α΄, β΄ και ε΄ και 6 του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (Κανονισμός 2016/679 – ΓΚΠΔ) και διασφαλίζονται τα δικαιώματα των υποκειμένων των δεδομένων. Κρίθηκε, επίσης, ότι δεν συνιστά πλημμέλεια της προσβαλλόμενης κανονιστικής απόφασης η μη διενέργεια εκτίμησης αντικτύπου πριν από την έκδοση αυτής. Τέλος, αποφασίσθηκε η αποστολή προδικαστικού ερωτήματος στο Δ.Ε.Ε. σχετικά με τη συμφωνία προς το άρθρο 10 του ΓΚΠΔ των ρυθμίσεων της Υ.Α. 82876/8.5.2026 που αφορούν την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σχετικών με ποινικές καταδίκες (πιστοποιητικών ποινικού μητρώου) των φυσικών προσώπων που ασκούν τη διοίκηση ή/και είναι νόμιμοι εκπρόσωποι των οργανώσεων».