Την Πέμπτη η δεύτερη Προσύνοδος Πρυτάνεων με κεντρικό ζήτημα τη θεσμοθέτηση της Συνόδου ως συμβουλευτικού οργάνου του υπουργείου Παιδείας

Μια πιο ουσιαστική θέση στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για το μέλλον της Ανώτατης Εκπαίδευσης διεκδικούν οι πρυτανικές αρχές των ελληνικών πανεπιστημίων, επαναφέροντας ένα αίτημα με ιδιαίτερη θεσμική σημασία: την επίσημη αναγνώριση της Συνόδου Πρυτάνεων ως συμβουλευτικού οργάνου του υπουργείου Παιδείας.

Η πρόταση αναμένεται να κυριαρχήσει στην ατζέντα της δεύτερης Προσυνόδου της 113ης Συνόδου Πρυτάνεων, η οποία προγραμματίζεται για τον Φεβρουάριο του 2027.

Εισηγητές της πρότασης, σύμφωνα με την ενημέρωση του ΕΚΠΑ, θα είναι ο αντιπρύτανης Έρευνας και Καινοτομίας του ΕΚΠΑ, καθηγητής Ευστάθιος Ευσταθόπουλος, και ο καθηγητής Σπυρίδων Βλαχόπουλος, εσωτερικό μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ιδρύματος.

Σημειώνεται, ότι η συγκεκριμένη διεκδίκηση έχει τεθεί και στο παρελθόν, χωρίς ωστόσο να υιοθετηθεί από τις εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες του υπουργείου Παιδείας. Αυτή τη φορά, οι πρυτάνεις επαναφέρουν το ζήτημα σε μια περίοδο, κατά την οποία το ελληνικό πανεπιστήμιο βρίσκεται αντιμέτωπο με πολλαπλές προκλήσεις: από την αναμόρφωση του συστήματος εισαγωγής και την ενίσχυση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας έως τη δημογραφική συρρίκνωση, την υποχρηματοδότηση και τις δυσκολίες στελέχωσης. Απώτερος στόχος, είναι η Σύνοδος Πρυτάνεων να αποκτήσει ένα πιο σταθερό δίαυλο θεσμικής παρέμβασης στη διαμόρφωση νομοθετικών πρωτοβουλιών και πολιτικών για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση αντί οι πανεπιστημιακές διοικήσεις να περιορίζονται στην εφαρμογή αποφάσεων που λαμβάνονται κεντρικά.

Γιατί επιδιώκεται από τα ΑΕΙ η θεσμοθέτηση της Συνόδου Πρυτάνεων

Στις 12 Νοεμβρίου, οι πρυτανικές αρχές επιστρέφουν στο ίδιο αίτημα, να θεσμοθετηθεί δηλαδή η Σύνοδος Πρυτάνεων ως συμβουλευτικό όργανο του υπουργείου Παιδείας, ώστε να συμμετέχει συστηματικότερα στη διαμόρφωση των αποφάσεων που αφορούν την Ανώτατη Εκπαίδευση. Σημειώνεται, ότι η Σύνοδος Πρυτάνεων αποτελεί το συλλογικό όργανο εκπροσώπησης των διοικήσεων των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων. Μέχρι σήμερα λειτουργεί ως πεδίο συντονισμού, ανταλλαγής απόψεων και διατύπωσης κοινών θέσεων ενώ η θεσμοθέτηση συμβουλευτικού ρόλου προς το υπουργείο θα μπορούσε να μετατρέψει αυτή τη συλλογική εκπροσώπηση σε σταθερότερο συνομιλητή της πολιτικής ηγεσίας.

Αναφορικά με την υφιστάμενη κατανομή αρμοδιοτήτων στην Ανώτατη Εκπαίδευση, σύμφωνα με τον νόμο 4957/2022, τα δημόσια πανεπιστήμια είναι νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση. Ωστόσο, η κρατική εποπτεία και το εκτεταμένο νομοθετικό πλαίσιο καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις συνθήκες λειτουργίας τους.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο στον στρατηγικό σχεδιασμό της Ανώτατης Εκπαίδευσης έχει η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), η οποία εισηγείται προς τον υπουργό Παιδείας την εθνική στρατηγική, τις προγραμματικές συμφωνίες με τα ΑΕΙ, καθώς και ζητήματα, που αφορούν την ακαδημαϊκή διάρθρωση, την ποιότητα και τη διεθνοποίηση των πανεπιστημίων. Η ΕΘΑΑΕ, ωστόσο, δεν ταυτίζεται με τη συλλογική εκπροσώπηση των πρυτανικών αρχών.

Κατά συνέπεια, η θεσμοθέτηση της Συνόδου ως συμβουλευτικού οργάνου θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν επιπλέον μηχανισμό διαβούλευσης, με άμεση συμμετοχή των διοικήσεων των Ιδρυμάτων στις αποφάσεις, που επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργία τους. Αυτό, άλλωστε, είναι και το βασικό διακύβευμα, δηλαδή να αποκτήσει η πανεπιστημιακή κοινότητα πιο ενεργό ρόλο στον σχεδιασμό της εκπαιδευτικής πολιτικής και όχι μόνο στην εκ των υστέρων διαχείριση των συνεπειών της.

Η υποστελέχωση και η γραφειοκρατία στην ατζέντα

Στη συνεδρίαση της Πέμπτης, υπό την προεδρία του Πρύτανη του ΕΚΠΑ, Γεράσιμου Σιάσου, και του Πρύτανη του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος, Σταμάτη Αγγελόπουλου, θα εξεταστούν τρεις βασικές ενότητες.

Η πρώτη, αφορά στα προβλήματα, που δημιουργεί το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, καθώς και τη γραφειοκρατική επιβάρυνση των πανεπιστημίων. Οι πρυτάνεις επιδιώκουν να αναδείξουν τις δυσλειτουργίες, που περιορίζουν την ταχύτητα λήψης αποφάσεων και δυσχεραίνουν την αποτελεσματική διαχείριση των ακαδημαϊκών και διοικητικών υποθέσεων.

Η δεύτερη, αφορά στην ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού των δημόσιων ΑΕΙ καθώς είναι αυξημένες οι ανάγκες σε μέλη Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ), Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό (ΕΔΙΠ), Ειδικό Τεχνικό Εργαστηριακό Προσωπικό (ΕΤΕΠ), αλλά και διοικητικούς υπαλλήλους.

Η τρίτη ενότητα είναι η θεσμοθέτηση της Συνόδου Πρυτάνεων ως συμβουλευτικού οργάνου του υπουργείου Παιδείας.

Αυτοδιοίκητο, Πανελλαδικές και νέος ακαδημαϊκός χάρτης

Στη συζήτηση αναμένεται να επανέλθει ως θέμα η διεκδίκηση ενίσχυσης του πανεπιστημιακού αυτοδιοίκητου, το οποίο αν και κατοχυρώνεται συνταγματικά, στην πράξη το υφιστάμενο πλαίσιο περιορίζει την αυτονομία των ΑΕΙ, μέσω εκτεταμένων νομοθετικών ρυθμίσεων, όπως προαναφέρθηκε. Στο πλαίσιο αυτό, οι πρυτάνεις ζητούν μεγαλύτερη αρμοδιότητα των ίδιων των πανεπιστημιακών οργάνων σε κρίσιμα ζητήματα, όπως ο καθορισμός του αριθμού των εισακτέων από τα ίδια τα πανεπιστήμια.

Η δυνατότητα ίδρυσης νέων τμημάτων με αποφάσεις των αρμόδιων πανεπιστημιακών οργάνων. Η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των πρυτανικών αρχών. Η αναμόρφωση των διαδικασιών εκλογής μελών ΔΕΠ. Η μεγαλύτερη ευελιξία στην οικονομική διαχείριση των ερευνητικών προγραμμάτων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι προτάσεις των πρυτανικών αρχών για αλλαγές στο σύστημα εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Πιο αναλυτικά, οι πρυτάνεις εισηγούνται να αποκτήσουν τα πανεπιστήμια μεγαλύτερο λόγο στον καθορισμό του αριθμού των εισακτέων ανά σχολή και τμήμα, αλλά και στη διαμόρφωση της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (ΕΒΕ), με δυνατότητα ευρύτερης διακύμανσής της.

Παράλληλα, προτείνουν τη θέσπιση μιας δεύτερης ευκαιρίας για την εισαγωγή υποψηφίων σε σχολές και τμήματα, στα οποία παραμένουν κενές θέσεις μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας των Πανελλαδικών Εξετάσεων, μία πρόταση που αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε συνθήκες δημογραφικής συρρίκνωσης. Για τα πανεπιστήμια της περιφέρειας, ειδικότερα, η μείωση του μαθητικού πληθυσμού μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις στη βιωσιμότητα τμημάτων και σχολών.

Στο ίδιο πλαίσιο, οι πρυτάνεις ζητούν αντίστοιχα κριτήρια εισαγωγής για τους φοιτητές στα δημόσια πανεπιστήμια και στα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΝΠΠΕ), με χαρακτηριστικό παράδειγμα την εφαρμογή αντίστοιχης Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής.

Το δημογραφικό και η χρηματοδότηση των πανεπιστημίων

Σύμφωνα με τον προγραμματισμό, το δημογραφικό ζήτημα θα αποτελέσει αντικείμενο της τρίτης προπαρασκευαστικής συνεδρίασης, στις 16 Δεκεμβρίου, μαζί με το θέμα της χρηματοδότησης των ΑΕΙ.

Η συρρίκνωση του πληθυσμού σχολικής ηλικίας αναμένεται να επηρεάσει τον αριθμό των υποψηφίων για τα πανεπιστήμια τα επόμενα χρόνια, δημιουργώντας την ανάγκη επαναξιολόγησης του ακαδημαϊκού χάρτη. Επομένως, το ερώτημα δεν αφορά πλέον μόνο πόσοι φοιτητές θα εισάγονται, αλλά και πώς θα διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των τμημάτων, η ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη και η σύνδεση των προγραμμάτων σπουδών με τις ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας.

Την ίδια στιγμή, η χρηματοδότηση παραμένει καθοριστικός παράγοντας για την ποιότητα των πανεπιστημιακών υπηρεσιών. Ενδεικτικές είναι οι διεκδικήσεις, που διατυπώθηκαν στην 112η Σύνοδο Πρυτάνεων, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Σάμο από τις 30 Ιουνίου έως τις 3 Ιουλίου 2026. Στα πορίσματά της, η Σύνοδος έθεσε ως προτεραιότητα την ενίσχυση της φοιτητικής μέριμνας, ζητώντας αύξηση του στεγαστικού επιδόματος και του ημερήσιου σιτηρεσίου, καθώς και αναβάθμιση των φοιτητικών εστιών.

Παράλληλα, ζήτησε περισσότερους πόρους για την πρακτική άσκηση, την ασφάλεια των πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων, την κυβερνοασφάλεια και την πολιτική προστασία, αλλά και για τη συντήρηση και ανακαίνιση των κτιριακών υποδομών εκπαίδευσης και έρευνας.

Επιπλέον, προτείνονται η επαναφορά της βαθμίδας του Λέκτορα ως εισαγωγικής ακαδημαϊκής βαθμίδας, καθώς και η επαναφορά του θεσμού του ακαδημαϊκού υποτρόφου, με στόχο την αξιοποίηση νέων επιστημόνων και την κάλυψη λειτουργικών αναγκών των ιδρυμάτων.

Οι πρυτάνεις έχουν επίσης επισημάνει τις δυσλειτουργίες, που προκύπτουν από τις νέες διαδικασίες εκλογής και μονιμοποίησης μελών ΔΕΠ, ζητώντας νομοθετικές παρεμβάσεις για την ομαλότερη διεξαγωγή τους.

Το ασφυκτικό πλαίσιο και η καθημερινότητα των ΑΕΙ

Αναφορικά με την ενίσχυση του αυτοδιοίκητου των ΑΕΙ, υπενθυμίζεται, ότι και στην πρώτη Προσύνοδο, τον Οκτώβριο, οι πρυτάνεις διατύπωσαν συγκεκριμένες προτάσεις για την ενίσχυση της ακαδημαϊκής, διοικητικής και οικονομικής αυτονομίας. Μεταξύ άλλων, ζήτησαν τα πανεπιστήμια να έχουν μεγαλύτερη αρμοδιότητα στον καθορισμό του αριθμού των εισακτέων.

Να μπορούν να αποφασίζουν για την ακαδημαϊκή ανάπτυξη και την ίδρυση νέων τμημάτων. Να τροποποιηθεί το πλαίσιο εκλογής των μελών ΔΕΠ. Να υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των ερευνητικών προγραμμάτων των ΕΛΚΕ. Να ενισχυθούν οι αρμοδιότητες των πανεπιστημιακών οργάνων.

Η διεκδίκηση αυτή συνδέεται άμεσα με τις αλλαγές, που συντελούνται στον χάρτη της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Η λειτουργία των Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης, η διεθνοποίηση των δημόσιων Ιδρυμάτων και ο ανταγωνισμός για την προσέλκυση φοιτητών και ερευνητών δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον, στο οποίο τα πανεπιστήμια θεωρούν ότι χρειάζονται μεγαλύτερη ευελιξία.

Αξίζει να αναφερθεί ότι η συγκυρία, που επανέρχεται το αίτημα των πρυτάνεων, έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς η δεύτερη Προσύνοδος πραγματοποιείται ενώ βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση το νέο πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Παιδείας, το οποίο περιλαμβάνει ρυθμίσεις για την Ανώτατη Εκπαίδευση, μεταξύ πολλών άλλων θεμάτων. Επομένως, το γεγονός ότι οι πρυτάνεις έχουν συμπεριλάβει το νομοσχέδιο στην ατζέντα της ίδιας συνεδρίασης δεν είναι αμελητέο. Υπενθυμίζεται, ότι η δημόσια διαβούλευση για το νομοσχέδιο ολοκληρώνεται στις 19 Νοεμβρίου 2026, στις 10 το πρωί.

Ένα διαφορετικό μοντέλο διαλόγου εισήγαγε το ΕΚΠΑ – Τι προηγήθηκε και τι ακολουθεί

Η διεκδίκηση για ισχυρότερο θεσμικό ρόλο των πρυτανικών αρχών εντάσσεται σε μια ευρύτερη πρωτοβουλία, που εγκαινίασε φέτος το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, αναλαμβάνοντας την προεδρία της 113ης Συνόδου Πρυτάνεων. Για πρώτη φορά, η προετοιμασία της τακτικής Συνόδου οργανώνεται μέσα από τρεις διαδοχικές Προσυνόδους, τον Οκτώβριο, τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, με στόχο να προηγηθεί ουσιαστική επεξεργασία των ζητημάτων και να διαμορφωθούν κοινές θέσεις των πανεπιστημιακών διοικήσεων.

Η πρώτη συνάντηση, στις 12 Οκτωβρίου, επικεντρώθηκε στο αυτοδιοίκητο, στη συνταγματική αναθεώρηση και στο ευρωπαϊκό πλαίσιο της Ανώτατης Εκπαίδευσης, αλλά και στο σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια. Η δεύτερη, στις 12 Νοεμβρίου, μεταφέρει τη συζήτηση στις δυσλειτουργίες του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, στην υποστελέχωση και στη θεσμική αναβάθμιση της Συνόδου Πρυτάνεων. Ο κύκλος θα ολοκληρωθεί στις 16 Δεκεμβρίου με δύο ζητήματα, που συνδέονται άμεσα με τη βιωσιμότητα του δημόσιου πανεπιστημίου, δηλαδή τις επιπτώσεις του δημογραφικού και τη χρηματοδότηση των ιδρυμάτων.

Μέσω της νέας διαδικασίας, αντί οι πρυτάνεις να προσέρχονται στην ετήσια Σύνοδο με έναν κατάλογο αιτημάτων, επιδιώκουν να διαμορφώσουν μέσα από διαδοχικές θεματικές συζητήσεις ένα συνεκτικό πλαίσιο προτάσεων, το οποίο θα αποτελέσει τη βάση του διαλόγου με την πολιτική ηγεσία.