Ρένια Λουϊζίδου: Για πολλούς ανθρώπους έχω υπάρξει ξινή, γρουσούζα, γκρινιάρα - Γιατί είπε όχι στο remake του «Και οι παντρεμένοι έχουν ψυχή»

Φτάνει στο ραντεβού μας ακριβώς στην ώρα της, με εκείνη την ανεπιτήδευτη φυσικότητα που σε κάνει να αισθάνεσαι από την πρώτη στιγμή ότι συναντάς έναν δικό σου άνθρωπο. Είναι οικεία, ζεστή, πρόθυμη να γελάσει και να αυτοσαρκαστεί, αλλά την ίδια στιγμή διατηρεί μια διακριτική απόσταση, σαν να έχει βρει τον δικό της τρόπο να προστατεύει τον προσωπικό της χώρο χωρίς να υψώνει τείχη. Μιλά με τρυφερότητα για τα ζώα της και ιδιαίτερα για το αγαπημένο της τσοπανόσκυλο, με την ίδια αμεσότητα με την οποία λίγο αργότερα θα σχολιάσει τις σχέσεις, την τηλεόραση ή τις κοινωνικές συμβάσεις. Η κουβέντα μαζί της κυλά αβίαστα, αλλά δεν είναι καθόλου προβλέψιμη.

Η Ρένια Λουϊζίδου έχει ένα σπάνιο χάρισμα: μπορεί να μας κάνει να γελάμε ακόμη και όταν μιλά για τα πιο σοβαρά πράγματα. Ίσως γιατί πίσω από την οικειότητα των τηλεοπτικών χαρακτήρων που αγαπήσαμε κρύβεται μια γυναίκα με κοφτερή σκέψη και μια αξιοζήλευτη ικανότητα να παρατηρεί τις αντιφάσεις της εποχής μας. Και, κυρίως, χωρίς καμία διάθεση να πει αυτό που περιμένουν οι άλλοι να ακούσουν.

Φέτος τη συναντάμε σε δύο σειρές του Alpha, στο «Σόι σου», όπου επιστρέφει στον ρόλο της παρεμβατικής αλλά αξιαγάπητης Χαρούλας, και στους «Φόνους στο καμπαναριό», όπου δοκιμάζεται σε έναν εντελώς διαφορετικό, απολαυστικά ανατρεπτικό ρόλο. Δύο τηλεοπτικοί κόσμοι που αναδεικνύουν την κωμική της ευφυΐα και την ικανότητά της να δίνει ζωή σε χαρακτήρες με τις πιο διαφορετικές αποχρώσεις.

Στη συζήτησή μας για το vidcast «Γυναίκες» του Marie Claire, η αγαπημένη ηθοποιός μιλά με αφοπλιστική ειλικρίνεια για τις ανισότητες που εξακολουθούν να καθορίζουν τους ρόλους των γυναικών στην τηλεόραση, την πίεση της εμφάνισης στο πέρασμα του χρόνου, το #MeToo και την κατάχρηση εξουσίας. Αναρωτιέται γιατί η διεκδικητικότητα εξακολουθεί να ερμηνεύεται διαφορετικά ανάλογα με το φύλο και γιατί οι ίδιες οι γυναίκες συχνά συμμετέχουμε στον ανταγωνισμό που μας περιορίζει.

Δείτε ολόκληρο το vidcast

Από τα ανέμελα γυρίσματα των «Απαράδεκτων» μέχρι τη σημερινή τηλεοπτική πραγματικότητα, και από τη μητρότητα μέχρι τη συντροφικότητα και τις προκλήσεις των μακροχρόνιων σχέσεων, κοιτάζει πίσω χωρίς νοσταλγικές ωραιοποιήσεις και μπροστά χωρίς αυταπάτες. Δεν διεκδικεί την τελειότητα ούτε προσπαθεί να ανταποκριθεί σε ξένες προσδοκίες. Διεκδικεί κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: την ελευθερία να αλλάζει, να επαναπροσδιορίζεται και να υπάρχει πέρα από την εικόνα της.

Και μας υπενθυμίζει ότι η πραγματική αλλαγή για τις γυναίκες δεν θα έρθει μόνο όταν αλλάξουν οι κανόνες του παιχνιδιού, αλλά και όταν σταματήσουμε να ανταγωνιζόμαστε η μία την άλλη.

Από τους «Απαράδεκτους» μέχρι σήμερα

Η Ρένια Λουϊζίδου ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία ηθοποιών που έχουν καταφέρει να γίνουν κομμάτι της συλλογικής μας μνήμης. Οι «Απαράδεκτοι», μια σειρά που εξακολουθεί να βρίσκει νέους θεατές δεκαετίες μετά την πρώτη της προβολή, αποτελούν αναπόφευκτα ένα σημαντικό κεφάλαιο της διαδρομής της.

Η ίδια θυμάται εκείνη την εποχή και το ιδιαίτερο κλίμα των γυρισμάτων, όταν κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει πόσο βαθιά θα αποτυπωνόταν η σειρά στην ελληνική τηλεοπτική ιστορία. Μάλιστα τα επεισόδια ήταν περίπου μόλις 35, κάτι που έχουμε όλοι στο μυαλό μας πολύ διαφορετικά. Στη συνέχεια ήρθαν πολλοί ακόμη χαρακτήρες που αγαπήθηκαν από το κοινό, από το «Καφέ της Χαράς» μέχρι το «Σόι σου».

Παρά τη μακρόχρονη επιτυχία της, η ίδια εξομολογείται ότι στα 30 της δεν ήταν καθόλου βέβαιη πως θα κατάφερνε να περάσει ολόκληρη την επαγγελματική της ζωή ως ηθοποιός. Αν μπορούσε σήμερα να συναντήσει τον νεότερο εαυτό της, η συμβουλή της θα ήταν απλή: «Να μην τα παίρνει όλα τόσο σοβαρά και κατάκαρδα». «Λίγο περισσότερη ελαφρότητα μου έλειπε πάντα στη ζωή μου», παραδέχεται. «Τα παίρνω όλα πάρα πολύ προσωπικά και σαν να είναι αποκλειστικά δική μου ευθύνη όλα. Και χαζά και ασήμαντα».

Η ιδέα για το remake της σειράς «Και οι παντρεμένοι έχουν ψυχή»

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η αναφορά της Ρένιας Λουϊζίδου στην Αλίκη, τον ρόλο που υποδύθηκε στη σειρά «Και οι παντρεμένοι έχουν ψυχή», και στη σχέση της με τον αξέχαστο Ακάλυπτο. Αναρωτιέται κατά πόσο μια γυναίκα που ανεχόταν τις απιστίες και τις συμπεριφορές του συζύγου της θα μπορούσε να γίνει σήμερα αποδεκτή με τον ίδιο τρόπο από το τηλεοπτικό κοινό. Mας θυμίζει μάλιστα ότι είχε πέσει στο τραπέζι η ιδέα ενός remake της σειράς, με την ίδια να διαφωνεί κάθετα. «Θα φάμε ξύλο», θυμάται ότι σκέφτηκε, εξηγώντας πως η κοινωνία έχει αλλάξει δραματικά από την εποχή που προβλήθηκε η σειρά, στα τέλη της δεκαετίας του ’90. «Γελούσαμε με το λαμόγιο που δίνει ακάλυπτες επιταγές. Μετά δεν ξαναγελάσαμε. Από το 2010 και μετά δεν ξαναγελάσαμε», παρατηρεί, αναφερόμενη στην οικονομική κρίση και στις συνέπειές της. Η πρόταση τελικά έμεινε στο συρτάρι, καθώς και άλλοι συντελεστές προβληματίστηκαν για το αν μια τέτοια ιστορία θα είχε την ίδια αξία και απήχηση σήμερα.

Το #MeToo και η κατάχρηση εξουσίας

Η συζήτηση περνά αναπόφευκτα και στο ελληνικό #MeToo, ένα κίνημα που έφερε στο φως συμπεριφορές και πρακτικές οι οποίες για χρόνια αντιμετωπίζονταν ως μέρος της επαγγελματικής πραγματικότητας στον χώρο του θεάματος.

Η ηθοποιός είναι κατηγορηματική ως προς τη φύση της σεξουαλικής κακοποίησης στους εργασιακούς χώρους, την οποία συνδέει ευθέως με την επιβολή και την κατάχρηση εξουσίας. «Για μένα είναι ξεκάθαρο ότι είναι θέμα εξουσίας και δεν έχει τίποτα, τίποτα, τίποτα να κάνει με το ίδιο το σεξ. Σιγά που αυτοί οι άνθρωποι δεν είχαν αλλού να βρούνε. Στον 21ο αιώνα είμαστε, έλεος!», λέει, απορρίπτοντας την αντίληψη ότι πίσω από τέτοιες συμπεριφορές βρίσκεται μια ανεξέλεγκτη σεξουαλική επιθυμία. «Δεν είναι η σεξουαλικότητα που κάνει τη διαφορά. Δεν το τρώμε αυτό το πράγμα. Είναι το αίσθημα της εξουσίας. Πεντακόσια τοις εκατό. Εγώ θα επιβάλω σε εσένα να κάνεις αυτό που θέλω εγώ».

H σεξουαλική κακοποίηση είναι θέμα εξουσίας και δεν έχει τίποτα, τίποτα, τίποτα να κάνει με το ίδιο το σεξ.

Για την ίδια, αυτός ο μηχανισμός επιβολής δεν περιορίζεται στις επαγγελματικές ιεραρχίες ή στον καλλιτεχνικό χώρο. Διατρέχει τις σχέσεις των δύο φύλων και, στην πιο ακραία εκδοχή του, βρίσκεται πίσω από τις γυναικοκτονίες. «Και όλοι αυτοί που βλέπουμε κάθε μήνα με τις γυναικοκτονίες, είναι κάποιος που δεν μπορούσε να δεχτεί ότι αυτή θέλει να φύγει», παρατηρεί, αναδεικνύοντας την αδυναμία αποδοχής της αυτονομίας μιας γυναίκας ως έκφραση της ίδιας νοοτροπίας.

Όσο για το αν τέτοιες συμπεριφορές ήταν ορατές πριν από τις αποκαλύψεις του #MeToo, δεν αφήνει πολλά περιθώρια για υπεκφυγές. «Όλοι τα έχουμε συναντήσει. Νομίζω ότι όποιος πει πως δεν το έχει δει ποτέ μπροστά του, λέει ψέματα στον εαυτό του». Παραδέχεται, πάντως, ότι ορισμένες από τις αποκαλύψεις την αιφνιδίασαν, όχι τόσο ως προς τα πρόσωπα όσο ως προς τη σοβαρότητα των περιστατικών: «Έπεσα από τα σύννεφα για τα μεγέθη των πράξεων».

Παρά τις δυσκολίες και τις αντιφάσεις που ακολούθησαν, η ηθοποιός πιστεύει ότι το κίνημα άφησε ένα ουσιαστικό αποτύπωμα. «Έχει δημιουργήσει μια αισθητή αλλαγή. Μπορεί να μην άλλαξε άρδην τα πράγματα, να μην τα πήγε σε μια καταπληκτική κατεύθυνση όπου όλα είναι τέλεια, αλλά έχει καταγραφεί». Και εξηγεί γιατί θεωρεί αυτή τη μετατόπιση σημαντική: «Αυτοί που ήταν να ασκήσουν την εξουσία έχουν δεύτερη σκέψη. Και αυτοί που ήταν να την υποστούν αισθάνονται ότι έχουν πια το δικαίωμα κάπου να πάνε να το πουν. Δεν είναι λίγο».

Η κουβέντα φτάνει αναπόφευκτα και στον ρόλο της δικαιοσύνης, απέναντι στην οποία η Λουϊζίδου διατηρεί μια στάση που συνδυάζει τον σεβασμό στους θεσμούς με την αγωνία για τις αδυναμίες τους. «Σε έναν πολιτισμένο κόσμο πρέπει να πας με αυτό που λέει η δικαιοσύνη», επισημαίνει, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι «είναι πολλές οι φορές που αισθάνεται ο μέσος άνθρωπος προδομένος από τη δικαιοσύνη». Αναφέρεται ιδιαίτερα στις περιπτώσεις γυναικών που έχουν καταγγείλει επανειλημμένα την κακοποίησή τους, χωρίς να καταφέρουν να προστατευτούν, αλλά και στις εγγενείς δυσκολίες απόδειξης των σεξουαλικών εγκλημάτων.

«Ξέρω ότι είναι πάρα πολύ δύσκολο να αποδειχθεί ο βιασμός ή η απόπειρα. Γιατί αυτά είναι πράγματα που συμβαίνουν πίσω από κλειστές πόρτες. Δεν συμβαίνουν μπροστά σε μάρτυρες. Ακόμα και μετά από δύο ώρες, εάν δεν υπάρχουν σωματικές αποδείξεις, είναι ο λόγος του ενός εναντίον του άλλου. Γι’ αυτό φοβούνται τόσο πολλές γυναίκες».

Μιλώντας για τη δική της διαδρομή στον χώρο του θεάματος, αναγνωρίζει ότι η επιλογή να κρατά αποστάσεις και να θέτει σαφή όρια είχε και το τίμημά της. «Για πολλούς ανθρώπους έχω υπάρξει ξινή, απόμακρη, γρουσούζα, γκρινιάρα. Κάθε φορά που δεν τους «έκανε» η συμπεριφορά μου, ήμουν κάτι από όλα αυτά. Δεν είναι ότι δεν πληρώνεις πάλι ένα τίμημα. Απλώς χίλιες φορές αυτό από το άλλο». Μια παραδοχή που συμπυκνώνει με ακρίβεια το δίλημμα με το οποίο έρχονται αντιμέτωπες πολλές γυναίκες: να γίνουν δυσάρεστες διεκδικώντας τον σεβασμό ή να παραμείνουν αρεστές υποχωρώντας από τα όριά τους.

Για την ηθοποιό, η αλλαγή αρχίζει πολύ πριν από την ενηλικίωση, μέσα στην ίδια την οικογένεια. Από τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε στα κορίτσια να υπερασπίζονται τον εαυτό τους, χωρίς να αισθάνονται ενοχές επειδή αρνούνται κάτι. «Αν δεν τις πείσεις, τις κόρες σου, ότι δικαιούνται να βάζουν όρια και ότι δεν θα είναι στρίγγλες αν το κάνουν, από πού θα γίνει η διαφορά;», αναρωτιέται, μεταφέροντας την ευθύνη από τη γυναίκα που καλείται να αντισταθεί σε εκείνους που οφείλουν να της έχουν διδάξει ότι ο σεβασμός δεν είναι κάτι που χρειάζεται να κερδίσει.

Ως μητέρα ενός γιου, όμως, βλέπει και την άλλη πλευρά των έμφυλων στερεοτύπων. Επισημαίνει ότι η πατριαρχία δεν περιορίζει μόνο τις γυναίκες, αλλά εγκλωβίζει και τους άντρες σε ένα ασφυκτικό πρότυπο δύναμης, επιτυχίας και επιβεβλημένης σκληρότητας. «Αυτό το “πρέπει να βγάλεις λεφτά, πρέπει να είσαι ο μάγκας, πρέπει να φέρεσαι σαν γουρούνι”, ό,τι περιγράφει τον άντρα τον πολλά βαρύ. Αλίμονό μου να ήμουν αγόρι και να έπρεπε τώρα να…», λέει χαρακτηριστικά.

Η ουσιαστική αλλαγή, όπως προκύπτει από όσα λέει, δεν βρίσκεται μόνο στην καταγγελία των κακοποιητικών συμπεριφορών, αλλά και στην αμφισβήτηση των στερεοτύπων που τις επιτρέπουν. Στο να μεγαλώνουμε κορίτσια που δεν φοβούνται να πουν «όχι» και αγόρια που δεν αισθάνονται ότι πρέπει να επιβληθούν για να αποδείξουν την αξία τους.

«Δεν είμαι η εμφάνισή μου»

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συνέντευξης αφορά την εμπειρία μιας γυναίκας που μεγαλώνει μπροστά στις κάμερες, σε έναν επαγγελματικό χώρο όπου η εμφάνιση εξακολουθεί να καθορίζει τις ευκαιρίες της.

Η ηθοποιός περιγράφει πώς, ήδη από τα 40 της, άρχισε να δέχεται σχεδόν σε κάθε συνέντευξη ερωτήσεις για το αν έχει κάνει ή σκοπεύει να κάνει κάποια αισθητική επέμβαση. Εκείνο που την ενοχλούσε περισσότερο δεν ήταν η ίδια η ερώτηση, αλλά η αίσθηση ότι η επαγγελματική της διαδρομή και η προσωπικότητά της περνούσαν σε δεύτερη μοίρα.

«Με έπιανε το γαμώτο, ότι συγγνώμη, κάνω όλη αυτή τη δουλειά που κάνω και κάποιος απέναντί μου ασχολείται, έχει μόνο αυτό να πει; Δηλαδή δεν υπάρχω κατά τα λοιπά;».

Και συνεχίζει: «Πες εγώ ότι αύριο τρακάρω και γίνει η μούρη μου χάλια. Δεν θα είμαι πια ηθοποιός δηλαδή; Είμαι εξαρτημένη από αυτό;».

Αρχικά, όπως εξηγεί, αισθανόταν θυμό. Στην πορεία όμως άρχισε να αναζητά τη δική της στάση απέναντι στην αλλαγή της εικόνας της, χωρίς να μετατρέψει την προσπάθεια διατήρησης της νεότητας σε καθημερινή μάχη.

«Κατάλαβα ότι εγώ δεν μπορώ να… Δεν θα μου κάνει καλό να μπω σε έναν τέτοιο διαγωνισμό και να κάνω τον καθρέφτη εχθρό μου κάθε μέρα. Τι κρέμασε, τι τσαλακώθηκε».

Δεν θα μου κάνει καλό να μπω σε έναν τέτοιο διαγωνισμό και να κάνω τον καθρέφτη εχθρό μου κάθε μέρα.

Η ηθοποιός παρατηρεί, επίσης, ότι η πίεση δεν προέρχεται αποκλειστικά από τους άντρες ή τη βιομηχανία του θεάματος. Συχνά οι ίδιες οι γυναίκες υιοθετούν τα πρότυπα που τις περιορίζουν και καταλήγουν να ανταγωνίζονται μεταξύ τους με κριτήριο την εμφάνιση. «Σε τι πεδίο διαλέγεις να ανταγωνιστείς τον άλλο; Αν διαλέγεις να τον ανταγωνιστείς στην ομορφιά και στο αν είναι 50 ή 52 τα κιλά, είναι δικό του και δικό σου όμως πρόβλημα».

Ο σύζυγός της και η σημασία της συντροφικότητας

Στην προσωπική της ζωή, η ηθοποιός αναγνωρίζει στον σύζυγό της, Θάνο, έναν άνθρωπο που τη βοήθησε να αντιμετωπίζει τη ζωή με μεγαλύτερη ελαφρότητα και λιγότερη αυστηρότητα απέναντι στον εαυτό της.

«Με βοήθησε ο Θάνος, ο άντρας μου, πάρα πολύ σε αυτό. Πάρα πολύ», λέει, εξηγώντας ότι εκείνος συχνά την προτρέπει να μην αναλώνεται στην ανάγκη να είναι όλα τέλεια. «Γιατί να είσαι τέλεια; Γιατί αφήνεις τον εαυτό σου να ασχολείται με πράγματα που είναι ήσσονος σημασίας, δευτερεύοντα;», είναι η ερώτηση που της θέτει.

Η συζήτηση αγγίζει επίσης τη συντροφικότητα, τη διάρκεια των σχέσεων και τον τρόπο με τον οποίο ο έρωτας μεταμορφώνεται μέσα στα χρόνια. Με αφορμή και τη θεατρική παράσταση «Sexy Laundry», η ηθοποιός μιλά για τις προσδοκίες που συνοδεύουν τις μακροχρόνιες σχέσεις, αλλά και για την ανάγκη να συνεχίζουμε να βλέπουμε τον άνθρωπο δίπλα μας πέρα από τους καθιερωμένους ρόλους της καθημερινότητας.

«Πρέπει να κρατάμε η μία το χέρι της άλλης»

Στο τέλος της συζήτησης, όταν της ζητάμε να κάνει μια ευχή για τις γυναίκες, επιστρέφει σε ένα θέμα που διατρέχει ολόκληρη τη συνέντευξη: τη γυναικεία αλληλεγγύη.

Δεν επιλέγει μια γενικόλογη ευχή για δύναμη ή επιτυχία. Στέκεται σε κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο, στην ανάγκη να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε η μία την άλλη ως αντίπαλο.

«Η μία με την άλλη. Πρέπει να το λύσουμε. Πρέπει να κρατάμε η μία το χέρι της άλλης. Δεν είναι ο μεταξύ μας ανταγωνισμός καθόλου, μα καθόλου ωφέλιμος. Ίσα ίσα που εξυπηρετεί το ήδη υπάρχον αφήγημα». Μια σκέψη που συνοψίζει ίσως καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη τη στάση της: με χιούμορ, επίγνωση και χωρίς διάθεση εξωραϊσμού, η Ρένια Λουϊζίδου δεν ζητά από τις γυναίκες να γίνουν καλύτερες εκδοχές μιας εικόνας που τους έχει επιβληθεί. Τις καλεί να αναγνωρίσουν όσα τις ενώνουν. Και αυτό είναι ένα μήνυμα που αξίζει να ακουστεί.