Οπτικές ίνες στα βάθη του Κολούμπου: Το υποθαλάσσιο «αυτί» που θα ακούει την καρδιά του ηφαιστείου

Ένα καλώδιο οπτικών ινών, μήκους περίπου 500 μέτρων, μετατρέπεται σε ένα πρωτοποριακό υποθαλάσσιο «αυτί» για να παρακολουθήσει την υποθαλάσσια ηφαιστειακή και υδροθερμική δραστηριότητα και να αποκαλύψει αθέατες διεργασίες σε δύο μοναδικά φυσικά εργαστήρια, τη Μήλο και τη Σαντορίνη.

Η πόντιση του καλωδίου γίνεται αυτές τις ημέρες στον Κολούμπο στο πλαίσιο της ωκεανογραφικής αποστολής «HYDROSENSE», η οποία ενώνει μια διεθνή επιστημονική ομάδα, με ερευνητές από το Εργαστήριο Φυσικής Γεωγραφίας του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ, το ερευνητικό ινστιτούτο της Καλιφόρνιας «Monterey Bay Aquarium Research Institute» (MBARI) και το Εθνικό Ερευνητικό Συμβούλιο της Ιταλίας (Consiglio Nazionale delle Ricerche - CNR). Η αποστολή πραγματοποιείται με το ερευνητικό σκάφος «Gaia Blu» του CNR.

Η επιλογή του Κολούμπου δεν είναι τυχαία. Το υποθαλάσσιο ηφαίστειο στα βορειοανατολικά της Σαντορίνης αποτελεί ταυτόχρονα πεδίο υψηλής προτεραιότητας για την παρακολούθηση γεωκινδύνων και ένα μοναδικό φυσικό εργαστήριο για τη δοκιμή τεχνολογιών αιχμής. Στις αρχές του 2025, εκδηλώθηκε έντονη ηφαιστειο-τεκτονική και μαγματική κρίση διάρκειας ενός μηνός, με ταχεία μετατόπιση της σεισμικότητας βορειοανατολικά του Κολούμπου προς τη νησίδα Άνυδρο. Κατά τη διάρκεια της κρίσης αυτής, καταγράφηκαν περισσότεροι από 30.000 σεισμοί. Τα φαινόμενα αυτά ανέδειξαν τόσο την υψηλή επικινδυνότητα του υποθαλάσσιου ηφαιστείου, όσο και την επιτακτική και άμεση αναγκαιότητα για την ενίσχυση και αναβάθμιση των υποδομών υποθαλάσσιας παρακολούθησης στην περιοχή.

Παρά τη σημαντική πρόοδο στη σεισμολογική και γεωδυναμική μελέτη της περιοχής, παραμένουν κρίσιμα επιστημονικά κενά, όπως η αδυναμία ανίχνευσης από το χερσαίο σεισμικό δίκτυο ασθενών ακουστικών σημάτων από μικροσεισμικές εξάρσεις και η περιορισμένη γνώση των υποθαλάσσιων διόδων ρευστών.