Κύπρος και Ισραήλ ενισχύουν τη ναυτική τους συνεργασία με συμφωνία 150 εκατ. ευρώ

Η Κυπριακή Δημοκρατία προχωρεί στην απόκτηση δεύτερου περιπολικού ανοικτής θαλάσσης από το Ισραήλ, επεκτείνοντας μια αμυντική συνεργασία που τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συμφωνία, η οποία υπογράφηκε στις 26 Οκτωβρίου στη Λευκωσία, προβλέπει την κατασκευή νέου πλοίου από την Israel Shipyards, την εγκατάσταση ναυτικών συστημάτων της Rafael και την αναβάθμιση του υφιστάμενου περιπολικού «Ανδρέας Ιωαννίδης».

Το οικονομικό ύψος της συμφωνίας φέρεται να ανέρχεται στα €150 εκατομμύρια, σύμφωνα με την ισραηλινή οικονομική εφημερίδα Globes, αν και επισήμως δεν έχει αναφερθεί το ακριβές οικονομικό κόστος.

Η νέα προμήθεια έχει σημασία και για την Ελλάδα, καθώς εντάσσεται στη σταδιακή παράλληλη ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της Κύπρου, με οπλικά συστήματα που είναι συμβατά και αλληλοσυμπληρώνουν τις δυνατότητες των δύο χωρών. Παράλληλα, αναδεικνύει τον αυξανόμενο ρόλο του Ισραήλ ως προμηθευτή αμυντικού υλικού και εταίρου και των δύο χωρών.

Οι δύο ισραηλινές εταιρείες

Η συμφωνία υπογράφηκε από τον γενικό διευθυντή του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας, απόστρατο υποστράτηγο Αμίρ Μπαράμ, και τον αναπληρωτή γενικό διευθυντή του κυπριακού υπουργείου Άμυνας, Στέλιο Κουντούρη.

Τις διαπραγματεύσεις χειρίστηκαν η ισραηλινή Διεύθυνση Διεθνούς Αμυντικής Συνεργασίας SIBAT και η αρμόδια κυπριακή Διεύθυνση Εξοπλισμών και Ανάπτυξης Αμυντικών Δυνατοτήτων του υπουργείου Άμυνας.

Στην τελετή παρέστησαν ο επικεφαλής της SIBAT, απόστρατος ταξίαρχος Γιαΐρ Κούλας, η πρέσβης του Ισραήλ στην Κύπρο Σούλι Νταβίντοβιτς, ο διευθύνων σύμβουλος της Israel Shipyards Εϊτάν Ζούκερ και ο επικεφαλής του τομέα ναυτικών συστημάτων της Rafael Ραν Ταβόρ.

Η παρουσία των εκπροσώπων των δύο εταιρειών αντανακλά και τον καταμερισμό του έργου. Η Israel Shipyards αναλαμβάνει τη ναυπήγηση, ενώ η Rafael θα προμηθεύσει συστήματα που θα εγκατασταθούν στο νέο πλοίο. Παράλληλα, θα αναβαθμιστεί ο εξοπλισμός του περιπολικού "Ανδρέας Ιωαννίδης".

Το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας παρουσίασε τη συμφωνία ως ενίσχυση της επιχειρησιακής ικανότητας της Ναυτικής Διοίκησης της Εθνικής Φρουράς, ιδιαίτερα στους τομείς των περιπολιών, της επιτήρησης και της έρευνας και διάσωσης.

Κόστος €150 εκατομμύρια

Η Globes, σε δημοσίευμα της 26ης Οκτωβρίου, αποτίμησε τη συμφωνία στα €150 εκατομμύρια. Είχε προηγηθεί δημοσίευμά της στις 20 Οκτωβρίου, το οποίο αναφερόταν σε διαπραγματεύσεις για εξοπλιστικό πρόγραμμα αξίας άνω των $100 εκατομμυρίων, με συμμετοχή της Israel Shipyards και της Rafael.

Η μεταγενέστερη αναφορά στα €150 εκατομμύρια αφορά το συνολικό πρόγραμμα που περιλαμβάνει νέο πλοίο, ισραηλινά συστήματα και αναβάθμιση του υφιστάμενου περιπολικού.

Δεν έχει δημοσιοποιηθεί η κατανομή του ποσού μεταξύ ναυπήγησης, ηλεκτρονικού εξοπλισμού, οπλικών συστημάτων και εκσυγχρονισμού του «Ανδρέας Ιωαννίδης». Ούτε έχει διευκρινιστεί εάν περιλαμβάνονται πυρομαχικά, ανταλλακτικά, εκπαίδευση πληρωμάτων και πολυετής τεχνική υποστήριξη.

Αυτός ο διαχωρισμός έχει σημασία, επειδή η τιμή ενός στρατιωτικού πλοίου δεν προσδιορίζεται μόνο από το μέγεθος και τις ναυπηγικές του προδιαγραφές. Το κόστος μπορεί να διαφοροποιηθεί σημαντικά ανάλογα με τους αισθητήρες, τα συστήματα διοίκησης και τα όπλα που θα εγκατασταθούν.

Τα χαρακτηριστικά του νέου πλοίου

Το νέο περιπολικό εκτιμάται ότι θα ανήκει στην οικογένεια Sa'ar 62, στην οποία βασίζεται και το υφιστάμενο «Ανδρέας Ιωαννίδης». Ο υπουργός Άμυνας της Κύπρου Βασίλης Πάλμας, μιλώντας στο ΡΙΚ, επιβεβαίωσε ότι πρόκειται να αποκτηθεί δεύτερο πλοίο παρόμοιο με το υφιστάμενο.

Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα "Φιλελεύθερος", το κύτος του νέου περιπολικού είχε ήδη κατασκευαστεί, γεγονός που θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά τον χρόνο παράδοσης. Ως πιθανός χρονικός ορίζοντας παράδοσης εκτιμάται το δεύτερο εξάμηνο του 2028.

Το υφιστάμενο περιπολικό «Ανδρέας Ιωαννίδης» έχει μήκος περίπου 62 μέτρα και εκτόπισμα 430 τόνων. Αναπτύσσει μέγιστη ταχύτητα 32 κόμβων και διαθέτει αυτονομία 3.200 ναυτικών μιλίων με ταχύτητα 18 κόμβων.

Η σχεδίασή του βασίζεται στην ισραηλινή οικογένεια Sa'ar 4.5. Το πλοίο καθελκύστηκε στη Χάιφα τον Σεπτέμβριο του 2017 και εντάχθηκε επισήμως στην κυπριακή Ναυτική Διοίκηση στις 15 Ιανουαρίου 2018.

Η αρχική σύμβαση, που υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 2015, περιλάμβανε δικαίωμα προαίρεσης για δεύτερο πλοίο. Η σημερινή εξέλιξη παρουσιάζει, επομένως, συνέχεια με έναν εξοπλιστικό σχεδιασμό που είχε αρχίσει περισσότερο από μία δεκαετία νωρίτερα.

Πως αναβαθμίζεται το «Ανδρέας Ιωαννίδης»

Η αναβάθμιση του «Ανδρέας Ιωαννίδης» αποτελεί αυτοτελές και σημαντικό μέρος της συμφωνίας.

Το πλοίο διαθέτει ήδη συστήματα ραντάρ, διοίκησης και ελέγχου, καθώς και δύο τηλεχειριζόμενους σταθμούς οπλισμού Typhoon της Rafael. Η ενσωμάτωση αυτών των συστημάτων επιτρέπει την επιτήρηση της θαλάσσιας περιοχής και την αντιμετώπιση ορισμένων απειλών επιφανείας, εντός των επιχειρησιακών ορίων του υφιστάμενου εξοπλισμού.

Η νέα συμφωνία αναφέρεται γενικά σε εκσυγχρονισμό των συστημάτων του πλοίου, χωρίς να προσδιορίζει ποια θα αντικατασταθούν και ποια θα αναβαθμιστούν.

Πληροφορίες αναφέρονται σε ενδεχόμενη εγκατάσταση πυραυλικών συστημάτων Spike NLOS. Το περιοδικό Defence Redefined, εξετάζοντας τη μακέτα που παρουσιάστηκε κατά την τελετή, επισήμανε ότι ορισμένα ορατά στοιχεία παραπέμπουν σε εκτοξευτή αυτού του τύπου.

Επιχειρησιακά, η αναβάθμιση θα μπορούσε να περιλαμβάνει βελτιώσεις στην αναγνώριση στόχων, στις επικοινωνίες, στην ανταλλαγή δεδομένων και στη διαχείριση των διαθέσιμων οπλικών συστημάτων.

Η απόκτηση δεύτερου πλοίου προσφέρει και ένα πρακτικό πλεονέκτημα. Η Ναυτική Διοίκηση της Κύπρου δεν θα εξαρτάται από μία μόνο μεγάλη μονάδα περιπολίας. Θα μπορεί να προγραμματίζει συντηρήσεις και εκπαιδεύσεις διατηρώντας μεγαλύτερη διαθεσιμότητα για αποστολές στη θάλασσα.

Από την πρώτη ισραηλινή ναυπήγηση στη νέα συμφωνία

Η συνεργασία με την Israel Shipyards δεν αρχίζει το 2026. Η κατασκευή του «Ανδρέας Ιωαννίδης» δημιούργησε ήδη ένα πλαίσιο τεχνικής υποστήριξης, εκπαίδευσης και επιχειρησιακής εξοικείωσης.

Η επιλογή δεύτερου πλοίου παρόμοιας σχεδίασης μπορεί να προσφέρει οικονομίες στη συντήρηση, στην εκπαίδευση προσωπικού και στη διαχείριση ανταλλακτικών, εφόσον διατηρηθεί επαρκής κοινός εξοπλισμός.

Η Rafael έχει επίσης προηγούμενη παρουσία στα κυπριακά εξοπλιστικά προγράμματα. Εκτός από τα ναυτικά συστήματα Typhoon, στον κυπριακό αμυντικό εξοπλισμό περιλαμβάνονται αντιαρματικά συστήματα της οικογένειας Spike.

Η ισραηλινή αμυντική βιομηχανία έχει ενισχύσει ευρύτερα την παρουσία της στην Εθνική Φρουρά της Κύπρου, μεταξύ άλλων με συστήματα αεράμυνας Barak MX της Israel Aerospace Industries. Πρόκειται για διαφορετική εταιρεία από τη Rafael, διάκριση απαραίτητη όταν εξετάζεται η προέλευση και η υποστήριξη των εξοπλισμών.

Η διεύρυνση αυτής της συνεργασίας προσφέρει στην Κύπρο πρόσβαση σε σύγχρονες τεχνολογίες, δημιουργεί όμως και μακροχρόνιες υποχρεώσεις υποστήριξης. Τα πλοία χρειάζονται ανταλλακτικά, αναβαθμίσεις λογισμικού, τεχνική πιστοποίηση και εκπαίδευση για πολλά χρόνια μετά την παράδοσή τους.

Για μια μικρή ναυτική δύναμη, η διασφάλιση αυτών των υπηρεσιών έχει σχεδόν την ίδια σημασία με την αρχική αγορά.

Η θαλάσσια επιτήρηση

Η Κύπρος βρίσκεται σε περιοχή όπου διασταυρώνονται εμπορικές θαλάσσιες οδοί, ενεργειακές δραστηριότητες και στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η ανάγκη επιτήρησης εκτείνεται πέρα από τα χωρικά ύδατα, ενώ οι αποστολές μπορούν να περιλαμβάνουν την παρακολούθηση ύποπτων κινήσεων, την υποστήριξη επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης και τη συνεργασία με άλλες κρατικές υπηρεσίες.

Ένα περιπολικό ανοικτής θαλάσσης μπορεί να παραμένει σε αποστολή περισσότερο χρόνο από ένα μικρό ταχύπλοο, να επιχειρεί σε δυσμενέστερες καιρικές συνθήκες και να λειτουργεί ως πλατφόρμα επιτήρησης και επικοινωνιών.

Μπορεί επίσης να συμβάλει στην παρακολούθηση περιοχών κοντά σε ενεργειακές εγκαταστάσεις ή υποθαλάσσιες υποδομές. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα μεμονωμένο πλοίο μπορεί να προστατεύσει αποτελεσματικά ολόκληρη την κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.

Η επιχειρησιακή του αξία θα εξαρτηθεί από τον συνδυασμό αισθητήρων, όπλων, επικοινωνιών και συνεργασίας με τα υπόλοιπα μέσα της Εθνικής Φρουράς.

Η Βάση στο Μαρί και η ελληνική συμμετοχή

Η προμήθεια του νέου περιπολικού συμπίπτει με τον σχεδιασμό αναβάθμισης της ναυτικής βάσης «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί.

Το κυπριακό υπουργείο Άμυνας ανέθεσε σε κοινοπραξία δύο ελληνικών μελετητικών εταιρειών, της TRITON και της MARNET, την εκπόνηση μελέτης διάρκειας ενός έτους για την επέκταση των ναυτικών εγκαταστάσεων.

Ο βασικός σχεδιασμός προβλέπει τη δημιουργία δυνατοτήτων ελλιμενισμού για περισσότερα από οκτώ μεγάλα πολεμικά και υποστηρικτικά πλοία φίλιων ναυτικών δυνάμεων.

Η χρήση των εγκαταστάσεων από ξένες δυνάμεις θα υπόκειται στην έγκριση των κυπριακών αρχών.
Επομένως, δεν πρόκειται για ήδη κατασκευασμένη υποδομή ούτε για αυτόματη παραχώρηση στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε τρίτες χώρες.

Ο Κύπριος υπουργός Άμυνας Βασίλης Πάλμας έχει τοποθετήσει την επιδιωκόμενη έναρξη των εργασιών προς το τέλος της άνοιξης του 2027, ενώ το κόστος της ευρύτερης αναβάθμισης έχει εκτιμηθεί ότι μπορεί να υπερβεί τα €200 εκατομμύρια.

Μια αναβαθμισμένη ναυτική βάση στην Κύπρο θα μπορούσε, εφόσον ολοκληρωθεί σύμφωνα με τις προδιαγραφές, να προσφέρει πρόσθετες δυνατότητες υποστήριξης σε μονάδες του Ελληνικού ΠολεμικούΝαυτικού που επιχειρούν στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει δείξει η Γαλλία και συνολικά η ΕΕ.

Η τριμερής συνεργασία Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ

Η ναυτική συμφωνία αποκτά πρόσθετη βαρύτητα στο πλαίσιο της συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.

Τον Δεκέμβριο του 2025 υπογράφηκε στη Λευκωσία το Κοινό Σχέδιο Δράσης των τριών χωρών για το 2026, το οποίο περιλαμβάνει κοινές επιχειρησιακές δραστηριότητες, εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων και επιτελικές επαφές.

Παράλληλα, στην τριμερή σύνοδο κορυφής της 22ας Δεκεμβρίου 2025, οι τρεις κυβερνήσεις δεσμεύτηκαν να ενισχύσουν τη συνεργασία τους στη θαλάσσια ασφάλεια και στην προστασία κρίσιμων υποδομών.

Η συνεργασία έχει αποκτήσει και πρακτικό περιεχόμενο. Στις 21 Οκτωβρίου 2026 πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή της Κρήτης βολές αποδοχής ισραηλινών πυραυλικών συστημάτων Spike από ελληνικές ναυτικές μονάδες, παρουσία ανώτατων Ελλήνων και Ισραηλινών αξιωματικών.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η συνεργασία δεν περιορίζεται σε διπλωματικές διακηρύξεις, αλλά επεκτείνεται στην εκπαίδευση, στην αξιοποίηση κοινών τεχνολογιών και στη διαλειτουργικότητα.

Για την Τουρκία, η εμβάθυνση των αμυντικών σχέσεων Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ αποτελεί παράγοντα που επηρεάζει το περιφερειακό περιβάλλον ασφαλείας.

Το νέο εξοπλιστικό πρόγραμμα έχει επίσης μια ευρύτερη πολιτική σημασία. Η Κύπρος, παρά το περιορισμένο μέγεθος των ενόπλων δυνάμεών της, επιχειρεί να ενισχύσει την ικανότητα αυτόνομης επιτήρησης της θαλάσσιας περιοχής της, ενώ παράλληλα επενδύει σε υποδομές που μπορούν να εξυπηρετούν συνεργαζόμενες ναυτικές δυνάμεις.

Για την Αθήνα, η ενίσχυση των κυπριακών δυνατοτήτων και η ανάπτυξη υποδομών στο Μαρί αποτελούν εξελίξεις με άμεσο ενδιαφέρον. Η Ανατολική Μεσόγειος απαιτεί διαρκή παρουσία και αξιόπιστη επιχειρησιακή συνεργασία. Ένα δεύτερο περιπολικό δεν αλλάζει από μόνο του τις ισορροπίες ισχύος. Μπορεί, όμως, να προσθέσει δυνατότητες σε μια περιοχή όπου ακόμη και η έγκαιρη αναγνώριση ενός περιστατικού έχει ιδιαίτερη σημασία.