Επιστήμη, τέχνη και ίαση: Η Ελευσίνα και η Επίδαυρος ως γέφυρες ανάμεσα στην αρχαία σοφία και τις σύγχρονες νευροεπιστήμες

Μπορεί η τέχνη να συμβάλει ουσιαστικά στην υγεία; Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν ακούμε μουσική, χορεύουμε, δημιουργούμε ή παρακολουθούμε μια θεατρική παράσταση; Πώς μπορούν η επιστημονική έρευνα και οι σύγχρονες νευροεπιστήμες να φωτίσουν εμπειρίες, που ο άνθρωπος αναζητά εδώ και χιλιάδες χρόνια μέσα από την τέχνη, τη φύση, τη συλλογική συμμετοχή και τις τελετουργίες;

Τα ερωτήματα αυτά τέθηκαν στο πλαίσιο του 4ου Διεθνούς Συμποσίου για μια Νέα Ελευσίνα, με τίτλο «Επιστήμη, Τέχνη & το Πνεύμα της Ίασης» («Science, Art & the Spirit of Healing»), το οποίο πραγματοποιήθηκε με αφετηρία την Επίδαυρο και κύριο χώρο φιλοξενίας το Παλαιό Ελαιουργείο της Ελευσίνας.

Η φετινή διοργάνωση επιχείρησε να φέρει κοντά διαφορετικά πεδία γνώσης και δημιουργίας: από τη νευροεπιστήμη, την ιατρική και την ψυχιατρική έως τη μουσική, τον χορό, την αρχαιολογία, τη φιλοσοφία και την περιβαλλοντική επιστήμη. Κοινός παρονομαστής ήταν η διερεύνηση της δυνατότητας της τέχνης να ενισχύσει την ανθρώπινη ευημερία και να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης προσέγγισης της υγείας, η οποία δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση της ασθένειας, αλλά περιλαμβάνει και την ψυχική ισορροπία, τη δημιουργικότητα, τις κοινωνικές σχέσεις και τη σύνδεση με το φυσικό περιβάλλον.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη σειρά New Eleusis Symposia, που διοργανώνει το World Human Forum, με στόχο να αναδείξει τη δυνατότητα της Ελευσίνας να εξελιχθεί σε διεθνές σημείο συνάντησης της επιστήμης, των ανθρωπιστικών σπουδών, της τέχνης και της αρχαίας γνώσης. Η φετινή διοργάνωση έδωσε ιδιαίτερη έμφαση σε έναν αναπτυσσόμενο επιστημονικό χώρο, τις νευροτέχνες, διερευνώντας πώς η καλλιτεχνική εμπειρία επηρεάζει τον εγκέφαλο, το σώμα και την ανθρώπινη συμπεριφορά.

Νευροτέχνες: Όταν η επιστήμη συναντά την καλλιτεχνική εμπειρία

Η κεντρική θεματική του συμποσίου, η σχέση της τέχνης με την ίαση, συνδέεται με το πεδίο που διεθνώς περιγράφεται ως neuroarts, δηλαδή τη διεπιστημονική προσέγγιση της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στις τέχνες, τον εγκέφαλο, το σώμα και την υγεία. Πρόκειται για έναν χώρο έρευνας, που εξετάζει πώς διαφορετικές μορφές καλλιτεχνικής εμπειρίας —από τη μουσική και τον χορό έως τις εικαστικές τέχνες, το θέατρο και τη δημιουργική έκφραση— συνδέονται με τη λειτουργία του νευρικού συστήματος, τη συναισθηματική επεξεργασία, τη γνωστική λειτουργία και τις κοινωνικές σχέσεις.

Η προσέγγιση αυτή δεν αντιμετωπίζει την τέχνη μόνο ως πολιτιστικό αγαθό ή ως δραστηριότητα ψυχαγωγίας. Εξετάζει, παράλληλα, τις πιθανές επιδράσεις της στην υγεία και την ευημερία, καθώς και τις συνθήκες υπό τις οποίες η καλλιτεχνική συμμετοχή μπορεί να αξιοποιηθεί συμπληρωματικά σε παρεμβάσεις πρόληψης, αποκατάστασης και φροντίδας.

Η επιστημονική διερεύνηση αφορά, μεταξύ άλλων, τη λειτουργία της προσοχής, της μνήμης και της μάθησης, την αναγνώριση και ρύθμιση των συναισθημάτων, τη διαχείριση του στρες και την αίσθηση σύνδεσης με τους άλλους. Η μουσική, για παράδειγμα, μπορεί να κινητοποιήσει μηχανισμούς που σχετίζονται με την ακοή, την κίνηση, τη μνήμη και το συναίσθημα. Ο χορός συνδυάζει την κινητική δραστηριότητα με τον ρυθμό, την αντίληψη του σώματος και, συχνά, την κοινωνική αλληλεπίδραση. Η ενασχόληση με τις εικαστικές τέχνες μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες συγκέντρωσης, προσωπικής έκφρασης και επικοινωνίας, ενώ η συμμετοχή σε μια συλλογική καλλιτεχνική δραστηριότητα μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα του ανήκειν.

Αυτό δεν σημαίνει, ότι κάθε καλλιτεχνική εμπειρία έχει την ίδια επίδραση σε όλους, ούτε ότι η τέχνη μπορεί να υποκαταστήσει την ιατρική περίθαλψη. Η ανταπόκριση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η μορφή και η διάρκεια της δραστηριότητας, η κατάσταση της υγείας, οι προσωπικές προτιμήσεις και το κοινωνικό περιβάλλον. Η σημασία των νευροτεχνών βρίσκεται ακριβώς στην προσπάθεια να διερευνηθούν αυτές οι σχέσεις με επιστημονικά εργαλεία και να μεταφραστούν, όπου υπάρχουν επαρκή στοιχεία, σε πρακτικές εφαρμογές.

Βάσει των προαναφερθέντων, η φετινή διοργάνωση φιλοξένησε επιστήμονες και καλλιτέχνες, αναζητώντας τρόπους, με τους οποίους η καλλιτεχνική δημιουργία μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικότερο ρόλο στη σύγχρονη αντίληψη για την υγεία.

Η Susan Magsamen και η ανάπτυξη του πεδίου των νευροτεχνών

Κεντρική παρουσία στο συμπόσιο ήταν η Susan Magsamen, ιδρύτρια και εκτελεστική διευθύντρια του International Arts + Mind Lab, του Κέντρου Εφαρμοσμένης Νευροαισθητικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, καθώς και συνδιευθύντρια της πρωτοβουλίας NeuroArts Blueprint.

Το έργο του International Arts + Mind Lab επικεντρώνεται στη διερεύνηση των τρόπων, με τους οποίους η τέχνη και η αισθητηριακή εμπειρία συνδέονται με τη λειτουργία του εγκεφάλου, την υγεία και την ανθρώπινη συμπεριφορά. Η νευροαισθητική, το ευρύτερο επιστημονικό πεδίο, που εξετάζει τις νευρωνικές διεργασίες, οι οποίες συνδέονται με την αισθητική εμπειρία, μελετά πώς ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται και επεξεργάζεται την τέχνη, την ομορφιά, τη μουσική, τον ρυθμό και άλλες μορφές αισθητηριακής διέγερσης. Οι νευροτέχνες διευρύνουν αυτή την προβληματική, εξετάζοντας όχι μόνο την αισθητική εμπειρία αλλά και τις πιθανές επιπτώσεις της στην υγεία και την ευημερία. Η πρωτοβουλία NeuroArts Blueprint, με την οποία συνεργάζεται η Magsamen, επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία ανάμεσα σε επιστήμονες, επαγγελματίες υγείας, καλλιτέχνες, εκπαιδευτικούς και φορείς πολιτικής, ώστε να αναπτυχθεί ένα συνεκτικότερο πλαίσιο έρευνας και εφαρμογής. Η συμμετοχή της Magsamen στο συμπόσιο έδωσε διεθνή διάσταση στη συζήτηση για την ανάπτυξη ενός ελληνικού κόμβου νευροτεχνών, ο οποίος θα μπορούσε να συνδέσει την εγχώρια επιστημονική και καλλιτεχνική κοινότητα με ένα ευρύτερο διεθνές δίκτυο συνεργασιών.

Επιστήμη, ιατρική και πολιτισμός σε κοινό τραπέζι

Η διεπιστημονική σύνθεση των συμμετεχόντων αποτέλεσε βασικό χαρακτηριστικό της διοργάνωσης. Η παρουσία επιστημόνων από την ιατρική, τις νευροεπιστήμες, τη βιοϊατρική μηχανική και την περιβαλλοντική έρευνα, δίπλα σε καλλιτέχνες και εκπροσώπους ανθρωπιστικών σπουδών, αποτύπωσε την πρόθεση να εξεταστεί η ίαση από διαφορετικές οπτικές γωνίες.

Ανάμεσα στους συμμετέχοντες ήταν ο Νίκος Στεφανής, καθηγητής Ψυχιατρικής και διευθυντής της Α΄ Ψυχιατρικής Κλινικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο. Η παρουσία του εκπροσώπησε τη σύνδεση της συζήτησης με την ψυχιατρική και την έρευνα για την ψυχική υγεία – η διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στην καλλιτεχνική εμπειρία, τη συναισθηματική λειτουργία και την ψυχική ευημερία αποτελεί σημαντικό πεδίο για τη σύγχρονη επιστήμη.

Στο συμπόσιο συμμετείχε, επίσης, η Ελίζα E. Κονοφάγου, καθηγήτρια βιοϊατρικής μηχανικής, ακτινολογίας και νευροεπιστημών στο Πανεπιστήμιο Columbia. Το ερευνητικό της πεδίο συνδέεται με προηγμένες τεχνολογίες βιοϊατρικής απεικόνισης και μεθόδους που επιδιώκουν να διευρύνουν τις δυνατότητες μελέτης και παρέμβασης στον ανθρώπινο οργανισμό.

Στη διοργάνωση συμμετείχε ακόμη ο Αθανάσιος Δρίτσας, καρδιολόγος και αναπληρωτής διευθυντής της Καρδιολογικής Κλινικής του Ωνασείου Νοσοκομείου, με παράλληλη ιδιότητα συνθέτη. Η διπλή αυτή επαγγελματική διαδρομή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της δυνατότητας συνάντησης της ιατρικής με τη μουσική. Η σχέση μουσικής και καρδιαγγειακής λειτουργίας, η επίδραση της ακρόασης στη συναισθηματική κατάσταση και οι εφαρμογές της μουσικής σε περιβάλλοντα φροντίδας αποτελούν πεδία που έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον της έρευνας.

Στους συμμετέχοντες περιλαμβανόταν ακόμη η Maria Majno, αντιπρόεδρος του Sistema Europe και διευθύντρια των Neuromusic Global Conferences του Mariani Foundation, με δραστηριότητα στη διασύνδεση της μουσικής, της εκπαίδευσης και της επιστημονικής έρευνας. Η ευρωπαϊκή και διεθνής διάσταση της διοργάνωσης ενισχύθηκε από την παρουσία της Vanessa Weiss, συντονίστριας του Art and Medicine Network στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Ιατρικής, Επιδημιολογίας και Οικονομικών της Υγείας του πανεπιστημιακού νοσοκομείου Charité στο Βερολίνο. Η συμμετοχή της ανέδειξε τη σημασία των δικτύων, που αναπτύσσονται μεταξύ πολιτιστικών οργανισμών και υπηρεσιών υγείας, καθώς και την ανάγκη ανταλλαγής εμπειρίας ανάμεσα σε διαφορετικά συστήματα και χώρες.

Στην ευρύτερη συζήτηση για την ανθρώπινη ευημερία εντάχθηκε και η παρουσία του Δημοσθένη Σαρηγιάννη, διευθυντή και προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και καθηγητή Περιβαλλοντικής Μηχανικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Η περιβαλλοντική διάσταση είναι κρίσιμη για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της υγείας. Η ποιότητα του αέρα, οι συνθήκες κατοίκησης, η πρόσβαση σε χώρους πρασίνου και η έκθεση σε περιβαλλοντικούς κινδύνους επηρεάζουν την καθημερινή ζωή και την ευημερία. Η σύνδεση της υγείας με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από το άτομο, προς τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζουν οι άνθρωποι.

Στην ίδια κατεύθυνση, η παρουσία του Κινέζου ερευνητή Kuang Zhao, με αντικείμενο τη φιλοσοφία και τις κλασικές κομφουκιανικές σπουδές, διεύρυνε τον διάλογο προς διαφορετικές παραδόσεις σκέψης και αντιλήψεις για την ανθρώπινη ζωή.

Η τέχνη ως εμπειρία: Η Sasha Waltz και ο Kjartan Sveinsson

Εκτός από το ρόλο της τέχνης ως αντικειμένου επιστημονικής μελέτης, μέρος της διοργάνωσης αποτέλεσε η ίδια η καλλιτεχνική εμπειρία, με συζητήσεις και βιωματικά εργαστήρια που επιχείρησαν να φέρουν τους συμμετέχοντες σε άμεση επαφή με τη δύναμη της κίνησης, του ήχου και της δημιουργικής έκφρασης. Ανάμεσα στις σημαντικές παρουσίες ήταν η Sasha Waltz, διεθνώς αναγνωρισμένη χορογράφος, χορεύτρια και σκηνοθέτις, της οποίας το έργο κινείται στον χώρο του σύγχρονου χορού και των παραστατικών τεχνών, όπου το σώμα λειτουργεί ως μέσο έκφρασης, επικοινωνίας και διερεύνησης της ανθρώπινης εμπειρίας.

Στο συμπόσιο συμμετείχε επίσης ο Kjartan Sveinsson, συνθέτης, μουσικός και περφόρμερ, γνωστός και ως ιδρυτικό μέλος του ισλανδικού συγκροτήματος Sigur Rós. Η μουσική, ως μορφή τέχνης που μπορεί να συνδέει τον ήχο με τη μνήμη, το συναίσθημα και τη συλλογική εμπειρία, αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της σχέσης ανάμεσα στη δημιουργικότητα και την ανθρώπινη λειτουργία.

Επίδαυρος: Η αρχαία παράδοση της ίασης σε διάλογο με το παρόν

Η επιλογή της Επιδαύρου ως αφετηρίας του συμποσίου είχε ιδιαίτερη συμβολική και ιστορική σημασία. Στην αρχαιότητα, το Ασκληπιείο της Επιδαύρου αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα ιερά θεραπείας του ελληνικού κόσμου, καθώς προσήλκυε ανθρώπους που αναζητούσαν θεραπεία και συμμετείχαν σε πρακτικές, οι οποίες συνδύαζαν τη θρησκευτική πίστη, τις τελετουργίες και την παραμονή σε έναν ειδικά διαμορφωμένο ιερό χώρο. Σημειώνεται, ότι η μελέτη των Ασκληπιείων προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για την ιστορία της ιατρικής, τις πρακτικές φροντίδας και τη σχέση ανάμεσα στο περιβάλλον, τη θρησκευτική εμπειρία και την αναζήτηση της ίασης. Στο πλαίσιο του συμποσίου, ο ομότιμος Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Βασίλης Λαμπρινουδάκης πραγματοποίησε την παρουσίαση της ιστορίας και της σημασίας των αρχαίων Ασκληπιείων. Σε κάθε περίπτωση, τονίστηκε ότι η σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν δεν προϋποθέτει την άκριτη αναβίωση αρχαίων αντιλήψεων. Προϋποθέτει, αντίθετα, την κατανόηση του ιστορικού τους πλαισίου και τη διερεύνηση των ερωτημάτων που εξακολουθούν να έχουν σημασία: πώς επηρεάζει ο χώρος την ανθρώπινη εμπειρία, ποια είναι η σχέση της κοινότητας με τη φροντίδα και πώς το περιβάλλον μπορεί να υποστηρίξει συνθήκες ευημερίας - αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στον πυρήνα της σύγχρονης συζήτησης για την υγεία ως πολυδιάστατη εμπειρία.

Η επίσκεψη στην Επίδαυρο πλαισιώθηκε από μια μουσική συνάντηση με τον Σωκράτη Σινόπουλο, μουσικό της παραδοσιακής λύρας, και τον Νίκο Ξανθούλη, μουσικό και ερευνητή της αρχαίας ελληνικής λύρας, ανοίγοντας ένα διάλογο ανάμεσα στην αρχαιολογική κληρονομιά και τη σύγχρονη μουσική εμπειρία και ενθαρρύνοντας μια βιωματική σχέση με το παρελθόν.

Ελευσίνα: Από τα αρχαία Μυστήρια σε μια σύγχρονη αναζήτηση νοήματος

Εάν η Επίδαυρος συνδέεται ιστορικά με τη λατρεία του Ασκληπιού και τις πρακτικές ίασης, η Ελευσίνα φέρει μια διαφορετική, εξίσου ισχυρή πολιτιστική κληρονομιά. Για περισσότερους από δεκαπέντε αιώνες, τα Ελευσίνια Μυστήρια αποτέλεσαν μία από τις σημαντικότερες θρησκευτικές και τελετουργικές παραδόσεις του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Συνδεδεμένα με τη Δήμητρα και την Περσεφόνη, τη γεωργία, τον κύκλο της ζωής και της αναγέννησης, τα Μυστήρια προσέφεραν στους μυημένους μια ιδιαίτερη θρησκευτική εμπειρία, το περιεχόμενο της οποίας παραμένει εν μέρει άγνωστο λόγω του απορρήτου, που περιέβαλλε τις τελετές.

Η σύγχρονη πρόκληση της Ελευσίνας εστιάζει στο να αξιοποιήσει την ιστορική και συμβολική της ταυτότητα ως αφετηρία για νέες μορφές πολιτιστικής δημιουργίας, επιστημονικής συνεργασίας και κοινωνικής συμμετοχής. Ειδικότερα, το Παλαιό Ελαιουργείο, όπου φιλοξενήθηκε η διοργάνωση, αποτελεί ένα χώρο που συνδέεται με τη βιομηχανική ιστορία της πόλης, ενώ πρόσφερε ένα διαφορετικό περιβάλλον συνάντησης της πολιτιστικής μνήμης με τις σύγχρονες αναζητήσεις.

Από την προσωπική στην πλανητική υγεία

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο του συμποσίου ήταν η διεύρυνση της έννοιας της ίασης πέρα από την ατομική υγεία. Η σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον, η ποιότητα των χώρων στους οποίους ζει και εργάζεται, η πρόσβαση σε πολιτιστικές δραστηριότητες και η δυνατότητα συμμετοχής στην κοινωνική ζωή, αποτελούν παράγοντες που συνδέονται με την ευημερία.

Η περιβαλλοντική υγεία έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή, κατά την οποία η κλιματική αλλαγή, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η υποβάθμιση οικοσυστημάτων και οι ανισότητες στην πρόσβαση σε φυσικούς χώρους επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο τις συνθήκες ζωής.

Η έννοια της πλανητικής υγείας επιχειρεί να περιγράψει αυτή την αλληλεξάρτηση ανάμεσα στην ανθρώπινη υγεία και την κατάσταση των φυσικών συστημάτων από τα οποία εξαρτάται η ζωή. Στο Συμπόσιο, η συζήτηση για τη μετάβαση από την προσωπική στην πλανητική υγεία συνδέθηκε με την παρουσία του Δημοσθένη Σαρηγιάννη και με την ευρύτερη επιδίωξη του World Human Forum να φέρει σε διάλογο την επιστήμη, τον πολιτισμό και τη βιωσιμότητα. Η τέχνη μπορεί να συμβάλει σε αυτή τη συζήτηση, όχι επειδή αποτελεί από μόνη της λύση στα περιβαλλοντικά προβλήματα, αλλά επειδή μπορεί να δημιουργήσει εμπειρίες που ενισχύουν την παρατήρηση, την ευαισθητοποίηση και τη συμμετοχή. Μια καλλιτεχνική δράση σε έναν δημόσιο χώρο, ένα εργαστήριο που συνδέει τη δημιουργία με το φυσικό περιβάλλον ή μια συλλογική πολιτιστική πρωτοβουλία μπορούν να προσφέρουν αφορμές για συζήτηση και κοινή δράση. Το ζητούμενο είναι να μετατραπεί αυτή η δυνατότητα σε πρακτικές που έχουν διάρκεια, μετρήσιμα αποτελέσματα και ουσιαστική σύνδεση με τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών. Η μετάβαση από την ατομική ευημερία στην πλανητική υγεία διευρύνει, επομένως, το πεδίο του διαλόγου από το πώς αισθάνεται και λειτουργεί ο άνθρωπος έως το πώς διαμορφώνονται οι κοινωνίες και τα περιβάλλοντα, μέσα στα οποία ζει.

Η φύση ως παράγοντας ευημερίας

Η σύνδεση της τέχνης με την υγεία συναντά ένα ακόμη σημαντικό πεδίο έρευνας: τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Η πρόσβαση σε χώρους πρασίνου, η επαφή με φυσικά τοπία και η δυνατότητα παραμονής σε περιβάλλοντα, που προσφέρουν αισθητηριακή ποικιλία αποτελούν αντικείμενα μελέτης σε σχέση με το στρες, τη διάθεση, τη σωματική δραστηριότητα και την ποιότητα ζωής. Η σχέση αυτή δεν είναι ίδια για όλους, ούτε εξαρτάται αποκλειστικά από το φυσικό περιβάλλον. Επηρεάζεται από την ασφάλεια των χώρων, την προσβασιμότητα, τις κοινωνικές συνθήκες και τις προσωπικές ανάγκες.
Ωστόσο, η φύση μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντικός παράγοντας υποστήριξης της ευημερίας, ιδιαίτερα όταν η πρόσβαση σε αυτήν συνδυάζεται με ευκαιρίες κίνησης, κοινωνικής επαφής και δημιουργικής δραστηριότητας.

Η διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στο φυσικό περιβάλλον και την ανθρώπινη εμπειρία συνδέεται με τη γενικότερη επιδίωξη του Συμποσίου να αντιμετωπιστεί η υγεία ως αποτέλεσμα πολλών αλληλεπιδρώντων παραγόντων.

Το σχέδιο για έναν διεθνή κόμβο νευροτεχνών στην Ελευσίνα και την Επίδαυρο

Ένας από τους βασικούς στόχους της φετινής διοργάνωσης ήταν η έναρξη της διαδικασίας για τη δημιουργία ενός NeuroArts Hub στην Ελευσίνα και την Επίδαυρο. Η προοπτική αυτή αποτέλεσε κεντρικό στοιχείο του Συμποσίου, καθώς συνδέει τον επιστημονικό διάλογο με την επιδίωξη δημιουργίας μιας δομής, που θα μπορούσε να διατηρήσει τη συνεργασία και μετά την ολοκλήρωση της εκδήλωσης.

Σύμφωνα με το World Human Forum, μέσα από ομάδες εργασίας τέθηκαν οι πρώτες βάσεις για τη διαμόρφωση της πρωτοβουλίας. Ο σχεδιαζόμενος κόμβος φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν ζωντανό χώρο συνάντησης της επιστήμης, της τέχνης και της ιστορικής γνώσης, με επίκεντρο την ίαση, τον μετασχηματισμό και την ευημερία ανθρώπων και κοινωνιών. Ένας διεθνής κόμβος νευροτεχνών θα μπορούσε, για παράδειγμα, να διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων, πολιτιστικών οργανισμών, επαγγελματιών υγείας και καλλιτεχνών. Θα μπορούσε, επίσης, να υποστηρίξει την ανάπτυξη ερευνητικών προγραμμάτων, τη διοργάνωση εκπαιδευτικών δράσεων, την ανταλλαγή επιστημονικών δεδομένων και τη δοκιμή καλλιτεχνικών παρεμβάσεων σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα.

Εξίσου σημαντική θα ήταν η σύνδεση με την τοπική κοινωνία. Για να αποκτήσει ουσιαστικό αποτύπωμα ένας τέτοιος κόμβος, δεν αρκεί να λειτουργεί ως χώρος διεθνών συναντήσεων. Χρειάζεται να δημιουργεί ευκαιρίες συμμετοχής για τους κατοίκους, να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της περιοχής και να διαμορφώνει δράσεις με συνέχεια.

Η σύνδεση της Ελευσίνας με την Επίδαυρο θα μπορούσε να προσφέρει ένα ιδιαίτερο πολιτιστικό και επιστημονικό πλαίσιο. Οι δύο τόποι διαθέτουν διαφορετικές ιστορικές διαδρομές, αλλά συνδέονται με τη μακρά ελληνική παράδοση της αναζήτησης νοήματος, της τελετουργίας και της ίασης. Η αξιοποίηση αυτής της κληρονομιάς θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία ενός διεθνούς δικτύου, υπό την προϋπόθεση ότι θα στηρίζεται σε σύγχρονη επιστημονική γνώση και θα αποφεύγει την εξιδανίκευση ή την άκριτη μεταφορά αρχαίων πρακτικών στο παρόν. Σημειώνεται, ότι μέχρι στιγμής, η δημιουργία του NeuroArts Hub αποτελεί μια αναπτυσσόμενη πρωτοβουλία με την επόμενη περίοδο να είναι καθοριστική, προκειμένου να φανεί πώς οι ιδέες που διατυπώθηκαν στο Συμπόσιο μπορούν να μετατραπούν σε συγκεκριμένες δράσεις, συνεργασίες και αποτελέσματα.

Το World Human Forum και το όραμα μιας νέας οικολογικής πολιτισμικής προσέγγισης

Το συμπόσιο διοργανώθηκε από το World Human Forum, με την αιγίδα της Περιφέρειας Αττικής και τη συνεργασία διεθνών και ελληνικών οργανισμών. Στους συνεργαζόμενους φορείς περιλαμβάνονται η πρωτοβουλία NeuroArts Blueprint, το Your Brain on Art, το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, Νευροεπιστημών και Ιατρικής Ακριβείας «Κώστας Στεφανής» (ΕΠΙΨΥ), το Διεθνές Δίκτυο Αρχαίων Ασκληπιείων – Δρόμοι της Ίασης, το Schwarzman Centre for the Humanities και το Columbia Global Center Athens.

Το World Human Forum αποτελεί μία δεξαμενή σκέψης και δράσης, με στόχο να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός νέου οικολογικού πολιτισμού, που σέβεται και υποστηρίζει τη ζωή στον πλανήτη. Η μεθοδολογία του οργανισμού αποτυπώνεται στον λεγόμενο «Δελφικό Κύβο», ένα ολιστικό πλαίσιο που συνδέει τη βιωσιμότητα και την αναγέννηση, τη δημοκρατία, την εκπαίδευση, την εσωτερική μεταμόρφωση, την επιστήμη και την τεχνολογία με την τέχνη. Στο πλαίσιο αυτό, οι πολιτιστικές και επιστημονικές πρωτοβουλίες αντιμετωπίζονται ως πιθανοί μοχλοί αλλαγής, με στόχο τη δημιουργία νέων τρόπων σκέψης και συνεργασίας.

Η διοργάνωση του 2026 αποτελεί το τέταρτο βήμα μιας πορείας που ξεκίνησε το 2023, όταν πραγματοποιήθηκε το πρώτο New Eleusis Symposion με τίτλο «How to Change Our Mind, to Change the World».

Ακολούθησε το 2024 το «Mysteries of Flourishing – Ancient Roots, Modern Blossoms», με επίκεντρο την ευημερία και την άνθηση του ανθρώπου και της κοινωνίας.

Το 2025, το τρίτο συμπόσιο, με τίτλο «Re-Enchanting the World», διερεύνησε τρόπους επανασύνδεσης του ανθρώπου με τη φύση, τους άλλους και τον εαυτό του, μέσα από την τέχνη, την επιστήμη, την οικονομία και την πολιτιστική δημιουργία.

Στην ολοκλήρωση της διοργάνωσης του 2025 είχε, μεταξύ άλλων, τεθεί η ιδέα να διερευνηθεί η δυνατότητα αναγνώρισης των Ελευσινίων Μυστηρίων ως πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας μέσω της UNESCO.

Η φετινή θεματική για την επιστήμη, την τέχνη και την ίαση αποτελεί, επομένως, συνέχεια μιας ευρύτερης προσπάθειας να συνδεθεί η ιστορική ταυτότητα της Ελευσίνας με σύγχρονα ερωτήματα για τον άνθρωπο, την κοινωνία και τον πλανήτη.

Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του World Human Forum, το 5ο Διεθνές Συμπόσιο για μια Νέα Ελευσίνα έχει προγραμματιστεί για τις 23 έως τις 25 Σεπτεμβρίου 2027, όπου αναμένεται να συνεχιστεί ο διάλογος, που αναπτύσσεται μέσα από τη σειρά των New Eleusis Symposia.