Πέντε χρόνια Αγγλικά στο Νηπιαγωγείο: Το πρόγραμμα ΕΑΝ επιστρέφει στην Καστοριά

Πέντε χρόνια μετά την εισαγωγή της αγγλικής γλώσσας στην προσχολική εκπαίδευση, πανεπιστημιακοί, εκπαιδευτικοί Αγγλικής Γλώσσας και νηπιαγωγοί συναντήθηκαν στην Καστοριά για να αποτιμήσουν την πορεία του προγράμματος ΕΑΝ, να παρουσιάσουν καλές πρακτικές και να συζητήσουν το ζήτημα της βιωσιμότητας και των επόμενων βημάτων.

Η ημερίδα «ΕΑΝ 5 χρόνια μετά: Καλές πρακτικές, βιωσιμότητα και προοπτικές» πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 2 Οκτωβρίου 2026 στο Μουσικό Σχολείο Καστοριάς, στην περιοχή Χλόη, με πρωτοβουλία της Ελληνικής Εταιρείας Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας. Σημειώνεται, ότι το ΕΑΝ σημαίνει Εισαγωγή της Αγγλικής Γλώσσας στο Νηπιαγωγείο.

Επιστημονικά υπεύθυνη του προγράμματος ΕΑΝ υπήρξε η Θωμαή Αλεξίου, Καθηγήτρια του Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας, η οποία κατάγεται από την Καστοριά.

Στο πλαίσιο της διοργάνωσης, άνοιξε μία ευρύτερη εκπαιδευτική συζήτηση σχετικά με το τι έχει αλλάξει στην πράξη από την εισαγωγή των Αγγλικών στο νηπιαγωγείο και, κυρίως, εάν η μεταρρύθμιση κατάφερε να ενσωματώσει τη νέα γλώσσα στην καθημερινότητα της προσχολικής εκπαίδευσης χωρίς να μετατρέψει το νηπιαγωγείο σε μια μικρή «τάξη ξένων γλωσσών».

Από την πιλοτική εφαρμογή του 2020-2021 στην καθολική εφαρμογή

Η εισαγωγή των Αγγλικών στο ελληνικό νηπιαγωγείο δεν ξεκίνησε το 2021 από το μηδέν. Προηγήθηκε πιλοτική εφαρμογή κατά το σχολικό έτος 2020-2021 σε 58 νηπιαγωγεία. Από το σχολικό έτος 2021-2022 η αγγλική γλώσσα εντάχθηκε στο υποχρεωτικό πρόγραμμα όλων των νηπιαγωγείων της χώρας, μέσα από δημιουργικές και βιωματικές δραστηριότητες. Αξίζει να αναφερθεί, ότι η επιλογή δεν ήταν να μεταφερθεί στο νηπιαγωγείο ένα μοντέλο διδασκαλίας ξένης γλώσσας, που εφαρμόζεται στο Δημοτικό ή σε μεγαλύτερες ηλικίες. Αντίθετα, ο σχεδιασμός του ΕΑΝ βασίστηκε στην προσαρμογή της γλωσσικής έκθεσης στις αναπτυξιακές ανάγκες των παιδιών προσχολικής ηλικίας. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο παιχνίδι, την κίνηση, το τραγούδι, την αφήγηση ιστοριών, τις δημιουργικές δραστηριότητες, την επικοινωνία και τη σύνδεση της γλώσσας με πραγματικές καταστάσεις της καθημερινότητας. Κατά συνέπεια, δεν καλείται το παιδί να προσαρμοστεί σε ένα μάθημα Αγγλικών αλλά τα Αγγλικά προσαρμόζονται στον τρόπο, με τον οποίο μαθαίνει ένα παιδί προσχολικής ηλικίας.

Τα Αγγλικά δεν είναι ένα παραδοσιακό μάθημα

Το ΕΑΝ σχεδιάστηκε ώστε η αγγλική γλώσσα να λειτουργεί ως μέρος της εκπαιδευτικής εμπειρίας και όχι ως ένα συμβατικό μάθημα με αποστήθιση λεξιλογίου, γραμματική ή τυπικές ασκήσεις. Το παιχνίδι, οι ιστορίες, τα τραγούδια, η κίνηση, οι εικόνες και οι δημιουργικές δραστηριότητες αποτελούν βασικά εργαλεία. Η προσέγγιση συνδέεται και με πρακτικές τύπου CLIL, στις οποίες η ξένη γλώσσα χρησιμοποιείται σε ένα ευρύτερο μαθησιακό πλαίσιο και όχι απομονωμένα ως αντικείμενο διδασκαλίας. Το ΕΑΝ ανέπτυξε ειδικά εκπαιδευτικά σενάρια και δραστηριότητες προσαρμοσμένα στο νέο πρόγραμμα σπουδών του νηπιαγωγείου.

Η δεύτερη μεγάλη καινοτομία αφορά τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Ειδικότερα, στην τάξη συνυπάρχουν ο/η εκπαιδευτικός Αγγλικής Γλώσσας και ο/η νηπιαγωγός. Ο ρόλος του νηπιαγωγού δεν είναι να αποχωρεί όταν ξεκινά η δραστηριότητα στα Αγγλικά. Αντίθετα, σύμφωνα με το πλαίσιο εφαρμογής, παραμένει στην τάξη και συμμετέχει ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία, με τον σχεδιασμό των δραστηριοτήτων να αποτελεί προϊόν συνεργασίας των δύο εκπαιδευτικών. Αυτή η συνεργασία αποτέλεσε εξαρχής έναν από τους βασικούς πυλώνες του ΕΑΝ.

Πέντε χρόνια μετά: ο απολογισμός

Ένα από τα βασικά ζητήματα, που απασχόλησαν την ημερίδα ήταν ο τρόπος, με τον οποίο μια αρχικά νέα και απαιτητική εκπαιδευτική πρακτική ενσωματώθηκε στην καθημερινότητα των σχολικών μονάδων.

Στα πρώτα βήματα υπήρχαν, όπως είναι αναμενόμενο σε μια τόσο ευρεία μεταρρύθμιση, ζητήματα συντονισμού, διαφορετικές αντιλήψεις για τον ρόλο των δύο ειδικοτήτων, ανάγκες επιμόρφωσης και ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε η αγγλική γλώσσα να ενταχθεί ουσιαστικά στο πρόγραμμα του νηπιαγωγείου. Η εμπειρία, η επιμόρφωση και η καθημερινή συνεργασία φαίνεται ότι μετατόπισαν σταδιακά το βάρος από το «ποιος διδάσκει» στο «πώς σχεδιάζουμε μαζί τη μαθησιακή εμπειρία των παιδιών».
Η ερευνητική βιβλιογραφία που αναπτύχθηκε παράλληλα με το πρόγραμμα έχει ήδη εξετάσει τις αντιλήψεις εκπαιδευτικών και γονέων κατά τα πρώτα στάδια εφαρμογής, καθώς και ζητήματα συνεργασίας των δύο ειδικοτήτων.

Παράλληλα, το ίδιο το ΕΑΝ δεν περιορίστηκε στην παραγωγή υλικού. Το πρόγραμμα περιλάμβανε επιμόρφωση εκπαιδευτικών, εκπαιδευτικά σενάρια και δραστηριότητες, καθώς και διαδικασίες παρακολούθησης και αξιολόγησης. Το ΑΠΘ, σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ και το ΙΕΠ, είχε την επιστημονική και οργανωτική εμπλοκή στην υλοποίηση της δράσης.

Η επιμόρφωση παραμένει κρίσιμος παράγοντας

Το ζήτημα της βιωσιμότητας αφορά κυρίως το εάν το παιδαγωγικό μοντέλο των Αγγλικών, που αναπτύχθηκε μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με συνέπεια, ποιότητα και προσαρμογή στις διαφορετικές ανάγκες των σχολικών μονάδων. Αξίζει να αναφερθεί, ότι το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής εξακολουθεί να στηρίζει τη δράση. Μάλιστα, τον Ιανουάριο του 2026 ανακοίνωσε νέα περίοδο εξ αποστάσεως ασύγχρονης επιμόρφωσης για εκπαιδευτικούς στο πλαίσιο του ΕΑΝ, με στόχο την επαγγελματική ανάπτυξη και την ενίσχυση επικοινωνιακών, κοινωνικών, γνωστικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων των παιδιών. Παράλληλα, το ΙΕΠ έχει εκδώσει και οδηγίες διδασκαλίας για τα Αγγλικά στο Νηπιαγωγείο για το σχολικό έτος 2026-2027, γεγονός που δείχνει ότι η δράση έχει πλέον περάσει από τη φάση της αρχικής εφαρμογής σε ένα σταθερό πλαίσιο εκπαιδευτικής πρακτικής.

Η νέα φιλοσοφία

Στην ημερίδα, η Θωμαή Αλεξίου αναφέρθηκε στη συμβολή του ΕΑΝ στη διαμόρφωση μιας διαφορετικής νοοτροπίας για τη διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας στην προσχολική ηλικία.
Η βασική ιδέα είναι, ότι η ξένη γλώσσα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ξένο σώμα μέσα στο νηπιαγωγείο. Αντίθετα, πρέπει να συνδέεται με τις δραστηριότητες, τα ενδιαφέροντα και τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον κόσμο.

Το ΕΑΝ έχει, άλλωστε, παρουσιαστεί και σε διεθνή επιστημονικά fora. Σε παρουσίαση του προγράμματος το 2022, η Θωμαή Αλεξίου είχε επισημάνει ότι η ελληνική εφαρμογή συνδέεται με διεθνείς τάσεις στην πρώιμη εκμάθηση ξένων γλωσσών, αλλά και ότι η καινοτομία της αφορά ιδιαίτερα την επιμόρφωση και υποστήριξη των δύο ομάδων εκπαιδευτικών και την καλλιέργεια κουλτούρας συνεργασίας.

Η διεθνής διάσταση δεν είναι άσχετη με τη γενικότερη ευρωπαϊκή συζήτηση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει, ότι η γλωσσική ανάπτυξη στην προσχολική ηλικία μπορεί να υποστηρίζεται μέσα από παιχνίδι, αλληλεπίδραση και καθημερινές δραστηριότητες, ενώ σε αρκετά ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά συστήματα η επαφή με ξένη γλώσσα αρχίζει ήδη πριν ή κατά τα πρώτα χρόνια του Δημοτικού.

Οι αλλαγές στο πρόγραμμα και στη σχολική μονάδα

Η Ευθυμία Πεντέρη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, επικεντρώθηκε στους μετασχηματισμούς που συνδέονται με το εκπαιδευτικό πρόγραμμα αλλά και με την οργανωσιακή κουλτούρα της σχολικής μονάδας. Ειδικότερα, το συγκεκριμένο εγχείρημα της εισαγωγής μιας νέας γλώσσας στο νηπιαγωγείο δεν επηρεάζει μόνο τα παιδιά αλλά και τους ενήλικες που εργάζονται μαζί τους. Η συνεργασία μεταξύ διαφορετικών ειδικοτήτων απαιτεί κοινό σχεδιασμό, επικοινωνία, κατανομή ρόλων, ανταλλαγή εμπειρίας και, τελικά, μια διαφορετική αντίληψη για το τι σημαίνει «διδάσκω». Σημειώνεται, ότι η εμπειρία του ΕΑΝ έχει αποτελέσει αντικείμενο ερευνητικής μελέτης ακριβώς σε αυτή τη διάσταση, με την επιμόρφωση και την αυτό-αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών να αποτελούν ξεχωριστά πεδία μελέτης.

Γλώσσα και ψηφιακά περιβάλλοντα

Η Νικολέττα Τσιτσανούδη-Μαλλίδη, Καθηγήτρια του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Κοσμήτωρ της Σχολής Επιστημών Αγωγής, έφερε στη συζήτηση τη διάσταση της διδασκαλίας της γλώσσας σε ψηφιακά περιβάλλοντα και σε περιόδους κρίσης, με έμφαση στις ιδιαιτερότητες της προσχολικής εκπαίδευσης. Η διάσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον όπου η ψηφιακή τεχνολογία έχει πλέον ενσωματωθεί στην καθημερινότητα των παιδιών και των σχολείων. Η πρόκληση, ωστόσο, δεν είναι απλώς η χρήση περισσότερης τεχνολογίας.
Είναι η επιλογή των κατάλληλων ψηφιακών εργαλείων και η αξιοποίησή τους με τρόπο που να υπηρετεί την επικοινωνία, το παιχνίδι, την αλληλεπίδραση και την ανάπτυξη των παιδιών, αντί να αντικαθιστά την ανθρώπινη επαφή.

Από τη θεωρία στην πράξη

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην ημερίδα είχε το βιωματικό εργαστήριο με παιδιά, με εισηγήτρια την εκπαιδευτικό Αγγλικής Γλώσσας Αγγελική Βορεοπούλου. Η αφήγηση ιστοριών, οι δημιουργικές δραστηριότητες και οι παιγνιώδεις τεχνικές έδωσαν στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να δουν στην πράξη τι σημαίνει η ένταξη της αγγλικής γλώσσας στην καθημερινότητα του νηπιαγωγείου.

Για ένα παιδί προσχολικής ηλικίας, η γλώσσα δεν ξεκινά απαραίτητα από έναν πίνακα ή ένα βιβλίο ασκήσεων. Μπορεί να ξεκινήσει από μια ιστορία, ένα τραγούδι, μια κίνηση, ένα παιχνίδι ρόλων ή μια εικόνα. Αυτό ακριβώς είναι το μοντέλο που επιχειρεί να υπηρετήσει το ΕΑΝ: η γλώσσα να γίνεται εργαλείο επικοινωνίας και δημιουργίας και όχι απλώς αντικείμενο απομνημόνευσης.

Τι δείχνει η μέχρι σήμερα έρευνα

Η αποτίμηση ενός τέτοιου προγράμματος χρειάζεται ερευνητικά δεδομένα. Ήδη από τα πρώτα στάδια εφαρμογής έχουν δημοσιευθεί μελέτες, που εξέτασαν τις αντιλήψεις εκπαιδευτικών και γονέων για την εισαγωγή των Αγγλικών στα ελληνικά νηπιαγωγεία.

Παράλληλα, νεότερη έρευνα σε ελληνικό περιβάλλον προσχολικής εκπαίδευσης, με πρόγραμμα που ακολουθεί τις αρχές του CLIL (Content and Language Intergrated Learning) και εφαρμόστηκε σε 40 παιδιά, κατέγραψε βελτιώσεις σε πλευρές της προφορικής επικοινωνίας, της χρήσης λεξιλογίου, της αλληλεπίδρασης και της συμμετοχής. Πρόκειται, ωστόσο, για συγκεκριμένη ερευνητική περίπτωση και όχι για συνολική αξιολόγηση όλων των ελληνικών νηπιαγωγείων, επομένως τα αποτελέσματα δεν μπορούν να γενικευθούν αυτομάτως στο σύνολο της χώρας. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική. Η πρώιμη επαφή με μια ξένη γλώσσα έχει ισχυρή παιδαγωγική βάση, όμως η ποιότητα της εφαρμογής, η κατάλληλη επιμόρφωση, η συχνότητα της έκθεσης, το μαθησιακό περιβάλλον και η παιδαγωγική καταλληλότητα παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες.

Η Ελλάδα μέσα στην ευρωπαϊκή συζήτηση

Η συζήτηση για την πρώιμη γλωσσική εκπαίδευση δεν αφορά μόνο στην Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει τα πλεονεκτήματα της πρώιμης επαφής των παιδιών με γλώσσες, καθώς σε μικρή ηλικία η γλωσσική μάθηση μπορεί να πραγματοποιείται μέσα από φυσική αλληλεπίδραση, τραγούδια, παιχνίδι και ακρόαση. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή πολιτική για την προσχολική εκπαίδευση συνδέει τη γλωσσική ανάπτυξη με την κοινωνική αλληλεπίδραση, τη συμπερίληψη και την πολυγλωσσική συνείδηση. Στο πλαίσιο αυτό, το ελληνικό εγχείρημα παρουσιάζει ενδιαφέρον και για έναν ακόμη λόγο: δεν περιορίστηκε στην απλή προσθήκη μιας ξένης γλώσσας στο πρόγραμμα. Επιχείρησε να συνδυάσει την πρώιμη γλωσσική εκπαίδευση με επιμόρφωση, ειδικά εκπαιδευτικά σενάρια και συστηματική συνεργασία εκπαιδευτικών.

Επισημαίνεται, ότι το ΕΑΝ έχει ήδη παρουσιαστεί σε διεθνείς επιστημονικές διοργανώσεις και εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, ενώ εντός του 2026 διοργανώθηκε διεθνές συνέδριο στην Αλεξανδρούπολη με αντικείμενο την εφαρμογή του ΕΑΝ στην πράξη και τις μεταμορφώσεις, που επέφερε στην εκπαιδευτική πραγματικότητα της προσχολικής ηλικίας. Σε κάθε περίπτωση, ευρύτερο ευρωπαϊκό ζητούμενο για τη γλωσσική εκπαίδευση στην προσχολική ηλικία παραμένει η πρώιμη έκθεση στη γλώσσα να μην είναι αυτοσκοπός, αλλά να εντάσσεται σε ένα ποιοτικό, συμπεριληπτικό και αναπτυξιακά κατάλληλο εκπαιδευτικό περιβάλλον.