PISA 2025: Τα κορίτσια μπροστά στη γλώσσα και τις Φυσικές Επιστήμες – Μόλις 6 μονάδες χωρίζουν τα δύο φύλα στα Μαθηματικά

Κατά 46 μονάδες προηγούνται τα κορίτσια στην Ελλάδα στην Κατανόηση Κειμένου, σύμφωνα με τα αποτελέσματα του διεθνούς διαγνωστικού διαγωνισμού PISA 2025, όπως ανακοινώθηκαν στις 8 Σεπτεμβρίου. Στο ίδιο πεδίο, τα κορίτσια παίρνουν το προβάδισμα κατά 30 μονάδες κατά μέσο όρο στις χώρες του ΟΟΣΑ.

Πρόκειται για μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πλευρές της έκθεσης PISA 2025 για την Ελλάδα σχετικά με τις επιδόσεις των 15χρονων μαθητών και το πως αυτές κατανέμονται ανάμεσα στα δύο φύλα. Επίσης, τα κορίτσια προηγούνται των αγοριών στις Φυσικές Επιστήμες κατά 12 μονάδες ενώ στον ΟΟΣΑ η διαφορά είναι μόλις μία μονάδα υπέρ των κοριτσιών. Την ίδια στιγμή, στα Μαθηματικά τα αγόρια προηγούνται κατά 6 μονάδες – όταν στον ΟΟΣΑ φτάνει τις 13 μονάδες - αλλά η διαφορά μεταξύ των δύο φύλων είναι μικρή και δεν είναι στατιστικά σημαντική.

Το χάσμα των 46 μονάδων στη γλώσσα

Ίσως το στοιχείο, που ξεχωρίζει περισσότερο στα αποτελέσματα του PISA, είναι ότι στην Ελλάδα, οι 15χρονες μαθήτριες συγκέντρωσαν κατά μέσο όρο 446 μονάδες στην Κατανόηση Κειμένου, έναντι 400 μονάδων των αγοριών. Η διαφορά των 46 μονάδων δεν είναι απλώς μεγαλύτερη από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ο ΟΟΣΑ κατατάσσει την Ελλάδα μεταξύ των συστημάτων με τις μεγαλύτερες διαφορές υπέρ των κοριτσιών στην ανάγνωση. Αξίζει να σημειωθεί, ότι οι μεγαλύτερες διαφορές - των 45 μονάδων και άνω -καταγράφονται σε περιορισμένο αριθμό εκπαιδευτικών συστημάτων, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα.

Το συγκεκριμένο αποτέλεσμα, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν εξεταστεί όχι μόνο σε σχέση με τον μέσο όρο αλλά και με τους μαθητές, που βρίσκονται χαμηλά στην κλίμακα. Στον ΟΟΣΑ, το 2025 περίπου 37% των αγοριών και 25% των κοριτσιών δεν έφτασαν το βασικό επίπεδο 2 στην Κατανόηση Κειμένου. Στην Ελλάδα η διαφορά είναι ακόμη μεγαλύτερη: η PISA κατατάσσει τη χώρα μεταξύ εκείνων όπου η απόσταση στο ποσοστό των μαθητών χαμηλών επιδόσεων στην ανάγνωση ξεπερνά τις 20 ποσοστιαίες μονάδες υπέρ των κοριτσιών. Αυτό σημαίνει, ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο μια διαφορά μερικών μονάδων στον μέσο όρο αλλά και τη συγκέντρωση των μαθητών χαμηλών επιδόσεων.

Γιατί προηγούνται τα κορίτσια;

Η PISA δεν εξετάζει απλώς εάν ένας μαθητής μπορεί να διαβάσει ένα κείμενο αλλά αξιολογεί την Κατανόηση Κειμένου, δηλαδή την ικανότητα του μαθητή να κατανοεί, να χρησιμοποιεί, να αξιολογεί και να αναστοχάζεται πάνω σε κείμενα.

Το επίπεδο 2, το οποίο ο ΟΟΣΑ χρησιμοποιεί ως βασικό σημείο αναφοράς, σημαίνει - μεταξύ άλλων - ότι ο μαθητής μπορεί να εντοπίζει την κύρια ιδέα ενός κειμένου μέτριας έκτασης, να βρίσκει πληροφορίες με βάση συγκεκριμένα κριτήρια και να αναστοχάζεται πάνω στον σκοπό και τη μορφή ενός κειμένου όταν καθοδηγείται. Επομένως, η μεγάλη διαφορά των δύο φύλων στην Ελλάδα αφορά δεξιότητες, που είναι κρίσιμες όχι μόνο για το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας αλλά για ολόκληρη τη σχολική και μετέπειτα εκπαιδευτική πορεία. Ο ίδιος ο ΟΟΣΑ επισημαίνει, ότι οι διαφορές στην επίδοση στην ηλικία των 15 ετών μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες για την πρόσβαση σε περαιτέρω εκπαίδευση και για τις μελλοντικές εκπαιδευτικές και επαγγελματικές ευκαιρίες. Αυτό δεν σημαίνει, ότι η PISA αποδεικνύει πως η διαφορά στην ανάγνωση προκαλεί συγκεκριμένες μελλοντικές ανισότητες. Ωστόσο, αναδεικνύει ένα πολύ μεγάλο χάσμα σε μια βασική δεξιότητα.

Τί ισχύει στα Μαθηματικά;

Στην Ελλάδα τα αγόρια συγκέντρωσαν 427 μονάδες, έναντι 421 των κοριτσιών. Η διαφορά των 6 μονάδων υπέρ των αγοριών είναι μικρότερη από την αντίστοιχη διαφορά στον ΟΟΣΑ, όπου τα αγόρια προηγούνται κατά 13 μονάδες. Κυρίως όμως, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η διαφορά των 6 μονάδων στην Ελλάδα δεν είναι στατιστικά σημαντική. Με άλλα λόγια, τα στοιχεία της PISA 2025 δεν επιτρέπουν να υποστηριχθεί ότι στην Ελλάδα υπάρχει στατιστικά τεκμηριωμένο χάσμα μεταξύ αγοριών και κοριτσιών στη μέση επίδοση των Μαθηματικών. Κι αυτό είναι σημαντικό, διότι ο διεθνής μέσος όρος εμφανίζει σαφώς μεγαλύτερη διαφορά υπέρ των αγοριών.

Η εικόνα, όμως, διαφέρει όταν πρόκειται για τους κορυφαίους μαθητές. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει, ότι οι διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα μπορεί να είναι μεγαλύτερες στα δύο άκρα της κατανομής από ό,τι στον συνολικό μέσο όρο. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές διεθνώς στα Μαθηματικά: κατά μέσο όρο στις χώρες του ΟΟΣΑ, τα αγόρια προηγούνται των κοριτσιών κατά 13 μονάδες στη μέση επίδοση, αλλά η διαφορά φτάνει περίπου τις 24 μονάδες μεταξύ των μαθητών που βρίσκονται στο ανώτερο 10% της επίδοσης. Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη συζήτηση γύρω από τις μελλοντικές σπουδές STEM — δηλαδή επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά – χωρίς να σημαίνει, ότι η PISA προβλέπει ποιοι μαθητές θα ακολουθήσουν τέτοιες σπουδές. Δείχνει όμως ότι η διαφορά μεταξύ αγοριών και κοριτσιών μπορεί να είναι διαφορετική στην κορυφή της επίδοσης από ό,τι στον γενικό μαθητικό πληθυσμό.

Σχετικά με τη διαφορά στις Φυσικές Επιστήμες

Στις Φυσικές Επιστήμες η Ελλάδα διαφοροποιείται ακόμη περισσότερο: τα κορίτσια συγκέντρωσαν 440 μονάδες, ενώ τα αγόρια 428. Επομένως, η διαφορά είναι 12 μονάδες υπέρ των κοριτσιών. Στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, αντίθετα, η εικόνα είναι σχεδόν ισοδύναμη: 483 μονάδες τα κορίτσια έναντι 481 των αγοριών, δηλαδή διαφορά μόλις μίας μονάδας.

Η ελληνική εικόνα επομένως είναι αρκετά διαφορετική από το διεθνές στερεότυπο που συνδέει τις υψηλότερες επιδόσεις στα θετικά αντικείμενα με τα αγόρια. Στην Ελλάδα, στην PISA 2025, τα κορίτσια προηγούνται και στις Φυσικές Επιστήμες και στην Κατανόηση Κειμένου. Μόνο στα Μαθηματικά προηγούνται τα αγόρια, και μάλιστα με μια σχετικά μικρή διαφορά.

Τι έχει αλλάξει από την PISA 2022;

Από τη σύγκριση με τον προηγούμενο κύκλο, προκύπτει ότι στην PISA 2022, η Ελλάδα ήδη παρουσίαζε σημαντική διαφορά στην Κατανόηση Κειμένου: 25 μονάδες υπέρ των κοριτσιών. Παράλληλα, τα αγόρια και τα κορίτσια είχαν παρόμοιες επιδόσεις στα Μαθηματικά. Το 2025 η διαφορά στην Κατανόηση Κειμένου έχει φτάσει στις 46 μονάδες, άρα η απόσταση διευρύνθηκε κατά περίπου 21 μονάδες.

Σημειώνεται, ωστόσο, ότι η διεύρυνση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα κορίτσια βελτιώθηκαν. Μπορεί να προκύπτει από διαφορετικές μεταβολές στις επιδόσεις των δύο φύλων. Ειδικότερα, η PISA 2025 δίνει μια κρίσιμη γενικότερη πληροφορία: η επίδοση στην Κατανόηση Κειμένου στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 16 μονάδες μεταξύ 2022 και 2025. Άρα το ελληνικό ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί τα κορίτσια βρίσκονται τόσο μπροστά αλλά γιατί τα αγόρια βρίσκονται τόσο πίσω.

Τί ισχύει διεθνώς για τη διαφορά υπέρ των κοριτσιών στην ανάγνωση;

Η διαφορά υπέρ των κοριτσιών στην ανάγνωση δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Όπως προαναφέρθηκε, ο ΟΟΣΑ καταγράφει ότι στην PISA 2025 τα κορίτσια προηγούνται των αγοριών στην Κατανόηση Κειμένου κατά 30 μονάδες κατά μέσο όρο. Μάλιστα, τα κορίτσια προηγούνται των αγοριών σχεδόν παντού: από τις 89 χώρες και οικονομίες με διαθέσιμα συγκρίσιμα δεδομένα, τα κορίτσια είχαν υψηλότερη επίδοση σε όλες εκτός από τρεις περιπτώσεις.

Η Ελλάδα, όμως, βρίσκεται στο άκρο αυτής της διεθνούς εικόνας, με 46 μονάδες. Και επειδή η διαφορά είναι πολύ μεγαλύτερη από το διεθνές πρότυπο, χρειάζεται να εξεταστεί στο πλαίσιο της ελληνικής σχολικής πραγματικότητας.

Όπως επισημαίνει ο ΟΟΣΑ γενικότερα, οι έμφυλες διαφορές στις επιδόσεις συνδέονται με ένα σύνθετο πλέγμα εκπαιδευτικών, κοινωνικών και πολιτισμικών παραγόντων και ότι στερεοτυπικές στάσεις και συμπεριφορές μπορεί να σχετίζονται με αυτές τις διαφοροποιήσεις. Αυτό σημαίνει, ότι αναφορικά με την ελληνική διαφορά των 46 μονάδων, δεν μπορεί να συναχθούν μεμονωμένα συμπεράσματα, όπως ότι τα αγόρια διαβάζουν λιγότερο επειδή χρησιμοποιούν περισσότερο την τεχνολογία, τα κορίτσια έχουν καλύτερη επίδοση επειδή διαβάζουν περισσότερο, η διαφορά οφείλεται αποκλειστικά στο σχολείο ή ότι πρόκειται για βιολογική διαφορά. Οι ειδικοί συστήνουν το αντικείμενο εκπαιδευτικής έρευνας να αναζητήσει τους λόγους που τα αγόρια υστερούν, καταγράφοντας χαμηλές επιδόσεις στην Κατανόηση Κειμένου.

Θα πρέπει να υπογραμμιστεί, ότι η Κατανόηση Κειμένου δεν είναι μια απομονωμένη σχολική δεξιότητα. Ένας μαθητής που δυσκολεύεται να κατανοήσει ένα σύνθετο κείμενο μπορεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες και στην Ιστορία, στις Φυσικές Επιστήμες, στην Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, ακόμη και στα Μαθηματικά όταν τα προβλήματα απαιτούν κατανόηση γραπτών οδηγιών. Η αναγνωστική επάρκεια είναι, με άλλα λόγια, οριζόντια δεξιότητα.

Η Ελλάδα παραμένει κάτω από το μέσο όρο του ΟΟΣΑ

Ακόμη κι αν τα κορίτσια προηγούνται σημαντικά των αγοριών στην Κατανόηση Κειμένου, η χώρα συνολικά βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Το ίδιο ισχύει και στις Φυσικές Επιστήμες και στα Μαθηματικά.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρατήρηση του ΟΟΣΑ, ότι οι μέσοι όροι μπορούν να κρύψουν σημαντικές διαφορές. Στην Κατανόηση Κειμένου, για παράδειγμα, τα κορίτσια προηγούνται όχι μόνο στον μέσο όρο αλλά και στα δύο άκρα της κατανομής στις περισσότερες χώρες. Διεθνώς, η διαφορά μεταξύ των 10% καλύτερων αγοριών και κοριτσιών παραμένει υπέρ των κοριτσιών, ενώ ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά μεταξύ των 10% χαμηλότερων επιδόσεων. Στα Μαθηματικά συμβαίνει διαφορετικά: η διεθνής διαφορά υπέρ των αγοριών είναι εντονότερη στους μαθητές με τις υψηλότερες επιδόσεις. Αυτό έχει σημασία για την Ελλάδα, γιατί δείχνει ότι η συζήτηση περί φύλου και σχολικής επίδοσης δεν μπορεί να περιορίζεται στο ερώτημα «ποιος έχει υψηλότερο μέσο όρο». Το κρίσιμο είναι να απαντηθεί ποιοι μαθητές μένουν πίσω, ποιοι φτάνουν στην κορυφή και πώς κατανέμονται τα δύο φύλα στα δύο άκρα.

Από την «κόντρα των φύλων» στο πραγματικό εκπαιδευτικό ερώτημα

Τα αποτελέσματα της PISA 2025 δεν προσφέρονται για μια νέα αντιπαράθεση ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια αλλά αντίθετα, χρειάζεται να αξιοποιηθούν ως μία ευκαιρία για να εξεταστεί πού ακριβώς εντοπίζονται οι δυσκολίες κάθε ομάδας και πώς μπορεί το σχολείο να τις αντιμετωπίσει. Ειδικά για την Ελλάδα, το μήνυμα είναι διπλό: από τη μία, τα αγόρια εμφανίζουν ένα ιδιαίτερα μεγάλο μειονέκτημα στην Κατανόηση Κειμένου. Από την άλλη, η διαφορά στα Μαθηματικά είναι μικρότερη από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και δεν είναι στατιστικά σημαντική, ενώ στις Φυσικές Επιστήμες η επίδοση των κοριτσιών είναι υψηλότερη. Κι όλα αυτά, σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα όπου η συνολική επίδοση παραμένει κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και στα τρία βασικά γνωστικά πεδία.

ΟΟΣΑ: Δεν είναι βιολογία, αλλά ένας συνδυασμός παραγόντων

Όπως επισημαίνει ο ΟΟΣΑ, οι διαφορές στις επιδόσεις δεν οφείλονται σε έμφυτες ή βιολογικές ιδιότητες. Αντίθετα, αναφέρει ότι οι αποκλίσεις μεταξύ αγοριών και κοριτσιών προκύπτουν από έναν σύνθετο συνδυασμό οικογενειακών προσδοκιών, κοινωνικών και πολιτισμικών προτύπων, στάσεων απέναντι στη μάθηση, συνηθειών μελέτης, κινήτρων, αυτοπεποίθησης, σχολικού κλίματος και στερεοτύπων για τα γνωστικά αντικείμενα. 

Ο ΟΟΣΑ χρησιμοποιεί συχνά τον όρο gendered patterns of learning, δηλαδή «έμφυλα πρότυπα μάθησης», για να περιγράψει το γεγονός ότι αγόρια και κορίτσια φαίνεται να αναπτύσσουν διαφορετικές σχέσεις με το διάβασμα, τα μαθηματικά και το σχολείο συνολικά. 

Τα αγόρια διαβάζουν λιγότερο: αυτό είναι ίσως το πιο σταθερό εύρημα όλων των κύκλων της PISA. Ο ΟΟΣΑ έχει δείξει επανειλημμένα ότι τα κορίτσια δηλώνουν συχνότερα ότι διαβάζουν για ευχαρίστηση, αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στην ανάγνωση, έχουν θετικότερη στάση απέναντι στα βιβλία και χρησιμοποιούν περισσότερο στρατηγικές κατανόησης κειμένου. Η διαφορά αυτή εμφανίζεται ήδη από μικρές ηλικίες και συχνά διευρύνεται κατά την εφηβεία. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο ΟΟΣΑ δεν λέει απλώς ότι «τα κορίτσια διαβάζουν περισσότερο» αλλά τονίζει πως η χαμηλή αναγνωστική εμπλοκή των αγοριών συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα χαμηλών επιδόσεων. Με απλά λόγια, δεν είναι ότι τα κορίτσια βρίσκονται λίγο πιο πάνω αλλά ότι ένα μεγάλο ποσοστό αγοριών συγκεντρώνεται στις χαμηλές επιδόσεις.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα του ΟΟΣΑ είναι ότι τα αγόρια φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο από το σχολικό περιβάλλον. Ο ΟΟΣΑ έχει διαπιστώσει ότι τα αγόρια παρουσιάζουν μεγαλύτερη πιθανότητα χαμηλών επιδόσεων όταν φοιτούν σε σχολεία με υψηλή συγκέντρωση κοινωνικών δυσκολιών, υπάρχει χαμηλό επίπεδο πειθαρχίας, το σχολικό κλίμα είναι προβληματικό ή οι εκπαιδευτικές προσδοκίες είναι χαμηλές. Και εδώ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα σύνδεση με τα ελληνικά στοιχεία. Ειδικότερα, στην PISA 2025 το 46% των Ελλήνων μαθητών δηλώνουν ότι υπάρχει θόρυβος και αταξία στην τάξη, το 45% ότι οι μαθητές δεν ακούν τον εκπαιδευτικό και το 37% ότι δυσκολεύονται να εργαστούν στο μάθημα. Αν και η PISA δεν αποδεικνύει ότι αυτό επηρεάζει περισσότερο τα αγόρια, ο ΟΟΣΑ έχει επισημάνει διεθνώς ότι τα αγόρια είναι πιο ευάλωτα σε δυσλειτουργικά μαθησιακά περιβάλλοντα. 

Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει επίσης ότι τα κοινωνικά στερεότυπα δεν επηρεάζουν μόνο τα κορίτσια στα Μαθηματικά. Επηρεάζουν και τα αγόρια στην ανάγνωση. Δηλαδή τα κορίτσια μπορεί να θεωρούν ότι «τα μαθηματικά είναι για τα αγόρια», τα αγόρια μπορεί να θεωρούν ότι «το διάβασμα είναι για τα κορίτσια». Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, όπου η διαφορά στην ανάγνωση είναι πολύ μεγαλύτερη από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Σημαντική διαπίστωση του ΟΟΣΑ είναι, επίσης, ότι η αυτοπεποίθηση επηρεάζει σημαντικά τις επιδόσεις. Στα Μαθηματικά, για παράδειγμα, τα κορίτσια εμφανίζουν συχνότερα άγχος, υποτιμούν συχνότερα τις ικανότητές τους, ακόμη και όταν έχουν αντίστοιχες επιδόσεις με τα αγόρια. Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί διεθνώς τα αγόρια εμφανίζονται συχνότερα στις πολύ υψηλές επιδόσεις των Μαθηματικών. Στην Ελλάδα όμως, η διαφορά στα Μαθηματικά είναι μόλις 6 μονάδες και δεν θεωρείται στατιστικά σημαντική.