Κάθε μέρα 8-12 οδηγοί, κυρίως ηλικιωμένοι, καταγράφονται να έχουν μπει κόντρα στο ρεύμα σε οδούς ταχείας κυκλοφορίας - Η... ενασχόληση με το κινητό και η τυφλή εμπιστοσύνη στο GPS έφεραν τη νέα «επιδημία»
Η τεχνολογία επιστρατεύεται για να αντιμετωπιστούν τα ολοένα αυξανόμενα περιστατικά οδηγών που οδηγούν στο αντίθετο ρεύμα εθνικών και επαρχιακών οδών και άλλων μεγάλων οδικών αρτηριών. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι αυτό του 90χρονου που μπήκε ανάποδα στην Αττική οδό, στο ύψος του Κορωπίου, στις 31 Αυγούστου και κινούνταν στην αριστερή λωρίδα, της ταχείας κυκλοφορίας.
Οταν ακινητοποιήθηκε στο Μαρκόπουλο, ευτυχώς χωρίς να έχει προηγηθεί ατύχημα, διαπιστώθηκε επιπλέον ότι οδηγούσε χωρίς δίπλωμα, αφού είχε λήξει από το 2018 και στην ηλικία του θα έπρεπε να το ανανεώνει κάθε δύο χρόνια. Ανάμεσα στα μέτρα που εξετάζονται συμπεριλαμβάνεται η θεσμοθέτηση ακόμη αυστηρότερων και συχνότερων ιατρικών επανελέγχων για τους άνω των 70 και 80 ετών οδηγούς.
Οι διαχειριστές των αυτοκινητόδρομων τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες στρέφονται σε ένα πακέτο έξυπνων τεχνολογιών και φυσικών εμποδίων. Σε αυτά συγκαταλέγονται τα έξυπνα τεχνολογικά συστήματα (ITS), με ραντάρ και θερμικές κάμερες ανίχνευσης.
Το σύστημα προβλέπει ότι στις εξόδους των αυτοκινητόδρομων τοποθετούνται αισθητήρες. Αν ένα όχημα περάσει τη γραμμή προς την αντίθετη κατεύθυνση, το σύστημα το εντοπίζει αμέσως. Στη συνέχεια, μόλις ο αισθητήρας εντοπίσει τον οδηγό που κινείται ανάποδα, ενεργοποιούνται αυτόματα εκτυφλωτικά φώτα που αναβοσβήνουν (τεχνολογίας RRFB / LED) πάνω στην πινακίδα STOP ή Απαγορεύεται η Είσοδος. Μελέτες δείχνουν ότι αυτό το μέτρο μειώνει τα περιστατικά έως και 60%-85%.
H μαύρη Μερσεντές που μπήκε ανάποδα πριν από λίγες ημέρες στην Αθηνών - Κορίνθου με οδηγό μία 82χρονη, το δίπλωμα της οποίας είχε λήξει από τον Μάιο
Εξετάζεται επίσης η αυτόματη ειδοποίηση Κέντρων Ελέγχου και Οδηγών: το σύστημα στέλνει σήμα στην Τροχαία όταν εντοπιστεί οδηγός που κινείται ανάποδα, ενώ ταυτόχρονα ανάβουν οι φωτεινές πινακίδες (VMS) σε όλον τον αυτοκινητόδρομο προειδοποιώντας τους υπόλοιπους οδηγούς: «Προσοχή, όχημα στο αντίθετο ρεύμα στα επόμενα 5 χιλιόμετρα!». Για τα πιο σύγχρονα οχήματα, προβλέπεται και λύση V2X (πληροφόρηση από ένα όχημα προς όλα) με συστήματα που επιτρέπουν στην υποδομή του δρόμου να στέλνει απευθείας προειδοποίηση στην οθόνη ή στο GPS των αυτοκινήτων που κινούνται κοντά στον επικίνδυνο οδηγό.
Στα φυσικά μέτρα, τώρα, η λύση που συζητιέται συχνά και εφαρμόζεται, τελικά, σπάνια, είναι αυτή των Spike Barriers: πρόκειται για μεταλλικά δόντια στο οδόστρωμα που υποχωρούν όταν το όχημα μπαίνει κανονικά στη σωστή λωρίδα, αλλά σκίζουν τα λάστιχα αν κάποιο όχημα επιχειρήσει να μπει ανάποδα. Λόγω του κινδύνου να παγιδευτούν οχήματα έκτακτης ανάγκης (π.χ. ασθενοφόρα), προτιμώνται σε ελεγχόμενες εξόδους (π.χ. πάρκινγκ, διόδια) και σπάνια σε εθνικές οδούς. Πιο συχνά -ειδικά στη χώρα μας- προτιμάται η λύση των ανάγλυφων διαγραμμίσεων (Rumble Strips): πρόκειται για ειδικές λωρίδες στο οδόστρωμα που παράγουν έντονο θόρυβο και κραδασμό. Αν ο οδηγός μπει ανάποδα, ο κραδασμός είναι τόσο δυνατός που τον αναγκάζει να καταλάβει το λάθος του. Το σύστημα φαίνεται να έχει επιτυχία στη μείωση των μετωπικών συγκρούσεων κατά 90%!
Στο τραπέζι έχει πέσει και ο ανασχεδιασμός κόμβων, με τη δημιουργία νησίδων και στενότερων λωρίδων στις εξόδους, ώστε να είναι γεωμετρικά αδύνατο για ένα αυτοκίνητο να στρίψει αριστερά και να μπει ανάποδα.
Πάντως, ο ΚΟΚ αντιμετωπίζει την οδήγηση στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας ως αντικοινωνική και εγκληματική οδηγική συμπεριφορά, ενώ οι ποινές έχουν αυστηροποιηθεί σημαντικά. Το διοικητικό πρόστιμο για κίνηση αντίθετα στο ρεύμα ή σε μονόδρομο κυμαίνεται από 200 έως 700 ευρώ, ανάλογα με την επικινδυνότητα του δρόμου (π.χ. είναι ανώτατο στους αυτοκινητόδρομους), προβλέπεται η άμεση αφαίρεση της άδειας οδήγησης και των πινακίδων κυκλοφορίας του οχήματος από 20 έως 60 ημέρες, ενώ η παράβαση επιφέρει 5 έως 7 βαθμούς ποινής στο point system. Βάσει του νέου ΚΟΚ, αν από την κίνηση στο αντίθετο ρεύμα προκληθεί ατύχημα, ο οδηγός δεν αντιμετωπίζει απλώς τροχαία παράβαση, αλλά ποινική δίωξη για επικίνδυνη οδήγηση. Αν υπάρξει σοβαρός τραυματισμός ή θάνατος, η κατηγορία μετατρέπεται σε κακούργημα με ποινές κάθειρξης που μπορεί να φτάσουν έως και τα 10 έτη ή και τα ισόβια (ανάλογα με το αν υπήρχε δόλος, μέθη κ.λπ.).
Οσο κι αν είναι απείρως πιο τρομακτική η οδήγηση στο αντίθετο ρεύμα σε μια εθνική οδό, ο κίνδυνος είναι μεγάλος ακόμη και σε μικρότερους δρόμους, μέσα σε πόλεις και συνοικίες, κάτι που αποδεικνύεται ιδιαίτερα σύνηθες. Περίπου από 8 έως 12 κλήσεις βεβαιώνονται καθημερινά σε όλη την επικράτεια από την Τροχαία για οδήγηση στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας φέτος, με μεγαλύτερη έμφαση τους καλοκαιρινούς μήνες. Το φαινόμενο βρίσκεται σε έξαρση σε ολόκληρο τον κόσμο, με τις Αρχές να επιστρατεύουν νέα μέσα, από LED πινακίδες που προειδοποιούν ότι κάποιος πάει ανάποδα, μέχρι τα καρφιά που ακινητοποιούν τα οχήματα, για να μειώσουν τις πιθανότητες ατυχημάτων και δυστυχημάτων.
Οδηγώντας ανάποδα
Είτε είναι από λάθος και αποπροσανατολισμό είτε από ακραία αντικοινωνική συμπεριφορά, τα φαινόμενα οδήγησης στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας είναι, στην πράξη, συχνότερα και πολύ πιο επικίνδυνα απ’ ό,τι δείχνουν οι στατιστικές. Ενίοτε οδηγούν και σε ανείπωτες τραγωδίες, όπως έγινε τον Νοέμβριο του 2022 στην Περιφερειακή Υμηττού. Τότε η 29χρονη ειδικευόμενη γιατρός, είτε λόγω κούρασης είτε επειδή μπερδεύτηκε, έστριψε νωρίτερα και οδήγησε ανάποδα στην περιφερειακή. Το γεγονός ότι ήταν πολύ νωρίς, περίπου στις 5 το πρωί, και είχε λίγη κίνηση, έπαιξε τον ρόλο του, ωστόσο μετά από περίπου 1 χιλιόμετρο το αυτοκίνητό της συγκρούστηκε μετωπικά με ταξί, με τη νεαρή γιατρό να ανασύρεται νεκρή.
Τον περσινό Σεπτέμβριο, στην Ολυμπία οδό, μια 70χρονη οδηγός μπήκε και οδηγούσε στο αντίθετο ρεύμα για περίπου 1 χιλιόμετρο. Το αποτέλεσμα ήταν μια σφοδρή μετωπική σύγκρουση που στοίχισε τη ζωή σε δύο ανθρώπους και προκάλεσε τον σοβαρό τραυματισμό ενός ακόμη.
Τον περασμένο Μάρτιο ένας 95χρονος ο οποίος ταξίδευε από την Καλαμαριά με προορισμό τη Χαλκίδα μπερδεύτηκε και άρχισε να οδηγεί στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας στη Λάρισα. Συγκρούστηκε με δύο αυτοκίνητα, με αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή του. Το δίπλωμά του θα έληγε έξι μέρες μετά.
Μόλις δύο ημέρες νωρίτερα από το περιστατικό με τον 90χρονο στην Αττική οδό, στις 29 Αυγούστου, οδηγός καταγράφηκε σε βίντεο να κινείται τη νύχτα με υψηλή ταχύτητα στο αντίθετο ρεύμα της εθνικής οδού στο ύψος του Σχηματαρίου, προκαλώντας τρόμο στους διερχόμενους οδηγούς που τον απέφευγαν την τελευταία στιγμή.
Στις 27 Αυγούστου ένας 30χρονος οδηγός μοτοσικλέτας στην Ανατολική Θεσσαλονίκη οδηγούσε για ώρα στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και σε μονόδρομους, παραβιάζοντας διαδοχικά κόκκινα φανάρια, με αποτέλεσμα να προκαλέσει τροχαίο ατύχημα - ευτυχώς, μόνο με υλικές ζημιές.
Στις 16 Αυγούστου, στην εθνική οδό Αθηνών - Κορίνθου, μια 82χρονη γυναίκα εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας με κατεύθυνση προς Κόρινθο. Οπως επιβεβαίωσε η Τροχαία, το δίπλωμά της είχε λήξει.
Το φαινόμενο των μπερδεμένων οδηγών ή αυτών που επίτηδες οδηγούν στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας δεν είναι μόνο ελληνικό. Σε όλη την Ευρώπη καταγράφεται έξαρση, με την Ιρλανδία και τη Μεγάλη Βρετανία να καταγράφουν ανησυχητική αύξηση των περιστατικών κατά 32%, εν μέρει και λόγω επικίνδυνων τάσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η έξαρση είναι τόσο ανησυχητική που στην Ευρωπαϊκή Οδηγία Ασφάλειας Υποδομών (RISM) και το Saferoad Europe Report υπάρχει αναθεωρημένη οδηγία που επιβάλλει ελέγχους ασφαλείας στα εθνικά και τα επαρχιακά οδικά δίκτυα για να εντοπιστούν σημεία που μπορεί να μπερδεύουν τους οδηγούς.
Στη χώρα μας, αν και δεν υπάρχουν τόσο λεπτομερή στοιχεία όπως στην Ιρλανδία, όπου προέρχονται από τις κάμερες, με βάση τους επίσημους μηνιαίους απολογισμούς της Τροχαίας, η συχνότητα βεβαίωσης της συγκεκριμένης παράβασης εμφανίζει μια σταθερή και ανησυχητική παρουσία, αποτελώντας πλέον μία από τις συχνότερες επικίνδυνες - θανατηφόρες παραβάσεις.
Στους πρόσφατους απολογισμούς για την καλοκαιρινή περίοδο, οι αριθμοί ανά περιφέρεια αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος: στην Περιφέρεια Θεσσαλίας βεβαιώθηκαν μόνο για τον Ιούλιο 86 παραβάσεις για κίνηση στο αντίθετο ρεύμα σε διάστημα 31 ημερών (περίπου 2,7 κλήσεις την ημέρα σε όλη τη Θεσσαλία). Στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων την εβδομάδα 16-22 Αυγούστου κατά τη διάρκεια στοχευμένων ελέγχων αιχμής βεβαιώθηκαν μόλις 9 παραβάσεις (περίπου 1,2 κλήσεις την ημέρα για όλα τα Ιόνια νησιά). Στη Γενική Περιφερειακή Διεύθυνση Δυτικής Ελλάδας τον Ιούλιο καταγράφηκαν 41 παραβάσεις μόλις σε έναν μήνα (περίπου 1,3 κλήσεις την ημέρα).
Οι αιτίες
Σε τέτοια περιστατικά συνήθως η συνήθης τακτική είναι να κατηγορήσει κανείς συλλήβδην όλους τους ηλικιωμένους οδηγούς. Ομως για τους WWD (Wrong Way Drivers, Οδηγούς του Αντίθετου Ρεύματος, όπως ονομάζονται αυτοί που βρίσκονται στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας), τα στοιχεία σε σχέση με την ηλικία τους είναι εντυπωσιακά.
Η συγκεκριμένη παράβαση διαπράττεται κυρίως από δύο εντελώς διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, για εντελώς διαφορετικούς λόγους η καθεμία. Οι διεθνείς μελέτες (όπως του AAA Foundation και του SWOV) σε συνδυασμό με τα πρόσφατα ελληνικά δεδομένα χωρίζουν τους παραβάτες σε δύο βασικές κατηγορίες: τους ηλικιωμένους οδηγούς (άνω των 70 ετών) και τους νεαρούς και μέσης ηλικίας οδηγούς (20-45 ετών). Η πρώτη ομάδα, των άνω των 70 ετών, ευθύνεται για τα περισσότερα περιστατικά σε αυτοκινητόδρομους και εθνικές οδούς κατά τη διάρκεια της ημέρας. Πρόκειται για οδηγούς μεγάλης ηλικίας οι οποίοι διαπράττουν την παράβαση κατά λάθος, λόγω ξαφνικού αποπροσανατολισμού, γνωστικής εξασθένησης (π.χ. πρώιμα στάδια άνοιας) ή μειωμένης όρασης. Μπερδεύουν τις ράμπες εξόδου με τις εισόδους και μπαίνουν ανάποδα χωρίς να το καταλάβουν.
Νεαροί οδηγοί
Η ομάδα των 20-45 ετών ευθύνεται για τα περισσότερα περιστατικά σε αστικό δίκτυο και επαρχιακούς δρόμους κατά τη διάρκεια της νύχτας. Πρόκειται για οδηγούς νεαρής ή μέσης ηλικίας. Εδώ η παράβαση γίνεται είτε σκόπιμα (αντικοινωνική οδηγική συμπεριφορά, προσπέραση σε διπλή γραμμή για να γλιτώσουν χρόνο, παράνομοι αγώνες), είτε λόγω απώλειας ελέγχου και μειωμένων αντανακλαστικών (κυρίως εξαιτίας της κατανάλωσης αλκοόλ ή ουσιών τις πρώτες πρωινές ώρες ή αποπροσανατολισμού λόγω κόπωσης ή χρήσης ηλεκτρονικών συσκευών όπως κινητά). Στο ηλικιακό γκρουπ 20-39 ετών, το 65% των οδηγών που εντοπίζονται να οδηγούν ανάποδα βρίσκονται πάνω από το νόμιμο όριο αλκοόλ, σε αντίθεση με τους ηλικιωμένους άνω των 70, όπου το ποσοστό μέθης είναι μόλις 8%.
Μια άλλη παράμετρος είναι οι σχεδιαστικές ατέλειες σε παλαιούς, κυρίως, κόμβους. Αν και οι σύγχρονοι αυτοκινητόδρομοι (Αττική οδός, Νέα οδός κ.λπ.) έχουν σήμανση που δύσκολα θα οδηγήσει σε λάθος, υπάρχουν ακόμη επαρχιακές συνδέσεις ή παλαιότεροι κόμβοι όπου η γεωμετρία του δρόμου δεν ξεκαθαρίζει απόλυτα ποια λωρίδα οδηγεί πού, ειδικά σε συνθήκες σκότους ή κακοκαιρίας. Εάν κάποιος βρεθεί εκεί χωρίς να γνωρίζει την περιοχή και δεν έχει 100% διαύγεια ή προσοχή, μπορεί να βρεθεί να οδηγεί ανάποδα.
Και κάπως έτσι, ερχόμαστε στο φαινόμενο της απόσπασης προσοχής κατά την οδήγηση που επικρατεί διεθνώς και, φυσικά και στην Ελλάδα. Η διαρκής χρήση των smartphones και άλλων ηλεκτρονικών συσκευών, ακόμα και κατά τη διάρκεια της οδήγησης, αποσπά το βλέμμα από τον δρόμο. Εχουν καταγραφεί περιπτώσεις οδηγών που είχαν απορροφηθεί τόσο πολύ στο σκρολάρισμα ή στην παρακολούθηση video ή στην παραγωγή live video την ώρα της οδήγησης, που είχαν ξεχάσει ότι οδηγούσαν και... ξύπνησαν μόνο όταν είχαν προκαλέσει ατύχημα!
Υπάρχει όμως και μια αιτία: η εξάρτηση από τις ηλεκτρονικές συσκευές οδηγεί στην τυφλή εμπιστοσύνη σε εφαρμογές πλοήγησης (GPS), οι οποίες μερικές φορές αργούν να ανανεώσουν τις μονοδρομήσεις ή τις αλλαγές στους κόμβους, γεγονός το οποίο οδηγεί ανυποψίαστους οδηγούς στο αντίθετο ρεύμα.