ΕΚΠΑ: 190 χρόνια ιστορίας και ένα νέο στοίχημα διεθνούς πρωταγωνιστικού ρόλου

Με μια ιδιαίτερη συμβολική αλλά και ουσιαστική συγκυρία ξεκινά η νέα ακαδημαϊκή χρονιά 2026-27 για το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Το πρώτο πανεπιστήμιο του ελληνικού κράτους συμπληρώνει 190 χρόνια από την ίδρυσή του και ταυτόχρονα επιχειρεί να χαράξει την επόμενη σελίδα της ιστορίας του, με το βλέμμα στραμμένο πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα.

Η φετινή επέτειος σηματοδοτεί μία μακρά ιστορική διαδρομή.

Το ΕΚΠΑ ιδρύθηκε το 1837, λίγα μόλις χρόνια μετά τη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους, και αποτέλεσε το πρώτο πανεπιστήμιο όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και της Βαλκανικής και της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου. Ξεκίνησε τη λειτουργία του με τέσσερα ακαδημαϊκά τμήματα και μόλις 52 φοιτητές.

Σήμερα διαθέτει 42 Τμήματα, περισσότερα από 200 μεταπτυχιακά προγράμματα και μια πανεπιστημιακή κοινότητα που αριθμεί περίπου 100.000 προπτυχιακούς, μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες.

Από το Οθωνικό Πανεπιστήμιο στο μεγαλύτερο ελληνικό ΑΕΙ

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών εγκαινιάστηκε στις 3 Μαΐου 1837 και αρχικά ονομάστηκε «Οθωνικό Πανεπιστήμιο», από το όνομα του πρώτου βασιλιά της Ελλάδας, Όθωνα. Η πρώτη του εγκατάσταση βρισκόταν σε κτήριο που σήμερα στεγάζει το Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Για περισσότερο από έναν αιώνα, η πορεία του Ιδρύματος ήταν σχεδόν παράλληλη με την πορεία του ελληνικού κράτους. Από τις αίθουσές του πέρασαν γενιές επιστημόνων, εκπαιδευτικών, νομικών, γιατρών, πολιτικών και ανθρώπων των γραμμάτων, ενώ η επιστημονική και πνευματική του δραστηριότητα συνδέθηκε με σημαντικές περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Από ένα μικρό πανεπιστήμιο τεσσάρων τμημάτων, το ΕΚΠΑ εξελίχθηκε σε ένα πολυθεματικό ίδρυμα με παρουσία στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, στις θετικές επιστήμες, στην υγεία, στη νομική, στην εκπαίδευση και σε ένα ευρύ φάσμα σύγχρονων επιστημονικών πεδίων.

Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το ίδιο το Πανεπιστήμιο, αριθμεί περίπου 100.000 προπτυχιακούς, μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες, 4.000 αλλοδαπούς φοιτητές όλων των βαθμίδων και 3.000 μέλη ακαδημαϊκού και διοικητικού προσωπικού.

Η διεθνής κατάταξη και η προσπάθεια για μεγαλύτερη εξωστρέφεια

Η σημερινή εικόνα του ΕΚΠΑ δεν περιορίζεται στο μέγεθός του. Τα τελευταία χρόνια το Πανεπιστήμιο έχει επενδύσει σημαντικά στην ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας του, με αποτέλεσμα να καταγράφει σημαντικές επιδόσεις σε διεθνείς αξιολογήσεις.

Όπως επισημαίνεται από το πανεπιστήμιο, έχει πλέον παρουσία μεταξύ των κορυφαίων πανεπιστημίων του κόσμου σε διεθνείς κατατάξεις, ενώ ο Πρύτανης Γεράσιμος Σιάσος έχει συνδέσει τη διοικητική του θητεία με τη σημαντική άνοδο του Ιδρύματος στις διεθνείς λίστες.

Η τρέχουσα γενική κατάταξη QS World University Rankings 2026 τοποθέτησε το ΕΚΠΑ στη θέση 390 παγκοσμίως, ενώ στην έκδοση QS 2027 βρίσκεται στη θέση 402. Η αναφορά του ΕΚΠΑ στην παρουσία του στα 200 κορυφαία πανεπιστήμια αφορά τη συνολική διεθνή του αναβάθμιση σε άλλες διεθνείς κατατάξεις και επιμέρους μεθοδολογίες αξιολόγησης. Η ουσία, επομένως, βρίσκεται στη συνολική τάση: ερευνητική παραγωγή, διεθνείς συνεργασίες, παρουσία σε θεματικές κατατάξεις, προσέλκυση αλλοδαπών φοιτητών και ανάπτυξη κοινών ακαδημαϊκών δράσεων.

Harvard, Yale, Sorbonne, Columbia και το διεθνές δίκτυο

Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής, το ΕΚΠΑ έχει αναπτύξει συνεργασίες και κοινές δράσεις με κορυφαία πανεπιστήμια του εξωτερικού. Ειδικότερα, στο διεθνή του σχεδιασμό περιλαμβάνονται συνεργασίες και ακαδημαϊκές διασυνδέσεις με ιδρύματα, όπως το Harvard, το Yale, η Sorbonne και το Columbia, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει και η συμμετοχή του Πανεπιστημίου σε ευρωπαϊκές ακαδημαϊκές συμμαχίες και δίκτυα, όπως το CIVIS. (

Η διεθνοποίηση δεν εξαντλείται στην κινητικότητα φοιτητών και καθηγητών. Περιλαμβάνει κοινά προγράμματα σπουδών, ερευνητικές συνεργασίες, διεθνή μεταπτυχιακά προγράμματα, κοινές επιστημονικές δράσεις και τη δυνατότητα ανάπτυξης ακαδημαϊκής δραστηριότητας εκτός Ελλάδας.

Το Παράρτημα στην Κύπρο: από τη διεθνή συνεργασία στη φυσική παρουσία

Η ίδρυση και λειτουργία του Παραρτήματος του ΕΚΠΑ στην Κύπρο αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας στρατηγικής εξωστρέφειας.

Το Παράρτημα στη Λευκωσία αποτελεί το πρώτο παράρτημα ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου στο εξωτερικό και σηματοδοτεί μια διαφορετική αντίληψη για τη διεθνοποίηση: το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο δεν περιορίζεται πλέον στην προσέλκυση φοιτητών στην Ελλάδα, αλλά αποκτά εκπαιδευτική παρουσία σε άλλη χώρα. Η επίσημη εκδήλωση για την ίδρυση και λειτουργία του Παραρτήματος πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 στην Αθήνα, παρουσία του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Τασούλα, του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη και των Αρχιεπισκόπων Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερωνύμου και Νέας Ιουστινιανής και πάσης Κύπρου Γεωργίου.

Η επέκταση στην Κύπρο δεν παραμένει σε επίπεδο συμβολισμού. Για το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027 προωθούνται νέα προπτυχιακά προγράμματα, ενώ ήδη λειτουργεί η Ιατρική Σχολή. Στον νέο κύκλο ανάπτυξης περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, προγράμματα Νοσηλευτικής και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Οργανισμών.

Μάλιστα, το ίδιο το Παράρτημα ανακοίνωσε στα τέλη Αυγούστου παράταση της προθεσμίας υποβολής εκδήλωσης ενδιαφέροντος για φοίτηση στα προγράμματα σπουδών του για το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027, γεγονός που δείχνει ότι η εκπαιδευτική του δραστηριότητα περνά πλέον στη φάση της κανονικής λειτουργίας.

Για το ΕΚΠΑ, η Κύπρος αποτελεί ταυτόχρονα φυσική γεωγραφική προέκταση, ιστορικό και πολιτιστικό χώρο συνεργασίας, αλλά και πύλη προς την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Η έρευνα ως βασικός πυλώνας

Επιπλέον της διδασκαλίας, κρίσιμος παράγοντας για τη διεθνή παρουσία ενός πανεπιστημίου, είναι η ερευνητική παραγωγή. Το ΕΚΠΑ διαθέτει εργαστήρια, κλινικές, ερευνητικά πανεπιστημιακά ινστιτούτα, κέντρα αριστείας, πανεπιστημιακό κέντρο έρευνας και καινοτομίας, καθώς και δομές που υποστηρίζουν τη χρηματοδότηση και τη δεοντολογία της έρευνας. Η παραγωγή νέας γνώσης εκτείνεται από τις βιοϊατρικές επιστήμες και την τεχνητή νοημοσύνη έως το περιβάλλον, τις ανθρωπιστικές επιστήμες, τη νομική, την οικονομία και τις κοινωνικές επιστήμες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διεθνής ερευνητική δραστηριότητα εργαστηρίων του ΕΚΠΑ σε πεδία αιχμής. Ερευνητικές ομάδες του Πανεπιστημίου έχουν συμμετάσχει σε μεγάλα ευρωπαϊκά προγράμματα, μεταξύ των οποίων και το LIFE APEX, με αντικείμενο τη βιοπαρακολούθηση χημικών ενώσεων και τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον και την υγεία.

Παράλληλα, συνεχίζεται η ανάπτυξη νέων μεταπτυχιακών προγραμμάτων. Μόνο για το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027 έχουν ανακοινωθεί προγράμματα σε πεδία, όπως η παγκόσμια υγεία και η ιατρική καταστροφών, η επιδημιολογία, η γεωλογία, η φιλοσοφία και διοίκηση, η διοίκηση επιχειρήσεων και η οικονομική και χρηματοοικονομική επιστήμη.

Ο Γεράσιμος Σιάσος στην Προεδρία της Συνόδου Πρυτάνεων

Η επετειακή χρονιά αποκτά ακόμη μεγαλύτερη θεσμική βαρύτητα για το ΕΚΠΑ, καθώς ο Πρύτανής του, καθηγητής Καρδιολογίας, Γεράσιμος Σιάσος, ανέλαβε την Προεδρία της Συνόδου των Πρυτάνεων των Ελληνικών Δημόσιων Πανεπιστημίων. Η απόφαση ελήφθη από την ολομέλεια της Συνόδου, η οποία συνεδρίασε στη Σάμο στις 2 και 3 Ιουλίου 2026.

Η θέση αυτή προσδίδει στο ΕΚΠΑ έναν ευρύτερο θεσμικό ρόλο καθώς ο Πρύτανης του μεγαλύτερου πανεπιστημίου της χώρας δεν εκπροσωπεί πλέον μόνο το δικό του Ίδρυμα, αλλά συμμετέχει από θέση ευθύνης στον διάλογο για το σύνολο της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης. Οι προκλήσεις είναι πολλές: χρηματοδότηση των ΑΕΙ, φοιτητική μέριμνα και στέγαση, στελέχωση, διεθνοποίηση, ερευνητική ανταγωνιστικότητα, υποδομές, ψηφιακός μετασχηματισμός, τεχνητή νοημοσύνη και η σχέση των πανεπιστημίων με την οικονομία και την κοινωνία.

Υπογραμμίζεται, ότι η 112η Σύνοδος Πρυτάνεων, στη Σάμο, ανέδειξε, μεταξύ άλλων, ζητήματα φοιτητικής μέριμνας, ακαδημαϊκής εξέλιξης και ισότητας, αποτυπώνοντας το εύρος της ατζέντας, που καλείται να διαχειριστεί η νέα Προεδρία.