Πρόκειται για το σπήλαιο του Αγίου Ιωάννη το οποίο είναι γεμάτο σταλακτίτες και σταλαγμίτες - Κάθε χρόνο, στις 28 Αυγούστου, το εσωτερικό του φωτίζεται από τα κεριά που ανάβουν κατά τη διάρκεια του Εσπερινού που γίνεται μέσα στη σπηλιά
Στη νοτιοδυτική πλευρά της Ηρακλειάς, εκεί όπου τα μονοπάτια οδηγούν μακριά από τους οικισμούς, βρίσκεται το σπήλαιο του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου.
Ένα από τα σημαντικότερα σπήλαια των Κυκλάδων, που για τους λιγοστούς κατοίκους του νησιού αποτελεί όχι μόνο ένα σημαντικό φυσικό μνημείο, αλλά και έναν χώρο άρρηκτα συνδεδεμένο με την τοπική παράδοση.
Η πρόσβαση γίνεται μέσω ενός σηματοδοτημένου μονοπατιού που περνά μέσα από το χαρακτηριστικό κυκλαδίτικο τοπίο, με έντονο βραχώδες ανάγλυφο και ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση.
Η διαδρομή ξεκινά από τον οικισμό της Παναγίας και περιλαμβάνει ανηφορικά και κατηφορικά τμήματα, απαιτώντας προσεκτικό βηματισμό. Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, οι υψηλές θερμοκρασίες καθιστούν την πεζοπορία πιο απαιτητική.
Η ημέρα που το σπήλαιο φωτίζεται
Στις 28 Αυγούστου, όμως, η διαδρομή αποκτά διαφορετικό χαρακτήρα. Από νωρίς το πρωί, το μονοπάτι γεμίζει ανθρώπους που κατευθύνονται προς το σπήλαιο για τον εορτασμό του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και για να παρακολουθήσουν την ξεχωριστή ακολουθία που λαμβάνει χώρα μέσα στον φυσικό χώρο του σπηλαίου.
Περίπου στις 7 το πρωί μεταφέρεται εκεί η εικόνα του Αγίου όπου αργότερα, λίγο μετά τις 15:00, πραγματοποιείται ο Εσπερινός. Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος, ο ιερέας έφτασε στο σπήλαιο πεζός, ακολουθώντας το ίδιο μονοπάτι μέσα από το βραχώδες τοπίο της Ηρακλειάς, μαζί με τους προσκυνητές που κατευθύνονταν προς το σημείο.
Φτάνοντας στην περιοχή, ο επισκέπτης συναντά πρώτα τη λεγόμενη «Σπηλιά του κύκλωπα», ένα σημείο που αποτελεί μέρος της τοπικής παράδοσης και συνδέεται με τη μυθολογική μορφή του κύκλωπα Πολύφημου, όπως αυτή αναφέρεται στην ομηρική παράδοση.
Το σπήλαιο του Κύκλωπα
Η εικόνα της σπηλιάς είναι τέτοια που εύκολα μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση σε κάποιον που δεν γνωρίζει ότι πρόκειται για το σπήλαιο του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου. Η πραγματική είσοδος του σπηλαίου όμως βρίσκεται ακριβώς απέναντι.
Πρόκειται για ένα μικρό και στενό άνοιγμα μέσα στον βράχο, το οποίο δεν ξεχωρίζει από απόσταση.
Η είσοδος του σπηλαίου
Για να περάσει κάποιος στο εσωτερικό, χρειάζεται να σκύψει αρκετά και να κινηθεί έρποντας για τα πρώτα μέτρα, καθώς το πέρασμα είναι ιδιαίτερα στενό και χαμηλό. Στη συνέχεια, ο χώρος ανοίγει απότομα και αποκαλύπτεται η μεγάλη υπόγεια αίθουσα του σπηλαίου.
Το σπήλαιο εκτείνεται σε συνολικό μήκος περίπου 220 μέτρων και αποτελείται από διαδοχικούς χώρους.
Στο εσωτερικό του σπηλαίου υπάρχουν σταλακτίτες, σταλαγμίτες και φυσικές κολώνες, ενώ ξεχωρίζει ο σχηματισμός που είναι γνωστός ως «σπηλαιόγαλα». Χωρίς τεχνητό φωτισμό, ο χώρος παραμένει βυθισμένος στο απόλυτο σκοτάδι. Στις 28 Αυγούστου, όμως, η εικόνα αλλάζει.
Οι φλόγες των κεριών φωτίζουν τους βράχους και τους φυσικούς σχηματισμούς, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα μυστηριακή.
Τι λέει η τοπική παράδοση
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, η ιστορία του σπηλαίου συνδέεται με την εύρεση μιας παλιάς εικόνας του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στο εσωτερικό του χώρου.
Όπως μεταφέρουν κάτοικοι της Ηρακλειάς, ένας βοσκός της περιοχής αναζήτησε καταφύγιο στο σπήλαιο κατά τη διάρκεια κακοκαιρίας και εκεί εντόπισε, ανάμεσα στους βράχους, την εικόνα.
Η αφήγηση αυτή έχει διατηρηθεί στον χρόνο και αποτελεί μέχρι σήμερα μέρος της μνήμης και της τοπικής παράδοσης της Ηρακλειάς.