Ο Τακάακι Νεμότο στον Δανίκα... στα ελληνικά: Όμηρος, Αγγελόπουλος και σούσι, μια ελληνοϊαπωνική γέφυρα 3.000 χρόνων

Να το πω από την αρχή. Οπως το εισέπραξα, το αισθάνθηκα. Ο Τακάακι Νεμότο, σύμβουλος αναπληρωτής επικεφαλής της πρεσβείας της Ιαπωνίας στην Ελλάδα. Από τους πιο γλυκούς. Τους πιο θερμούς. Και τους πιο πηγαία ευγενικούς ανθρώπους που έχω συναντήσει στη δημοσιογραφική διαδρομή μου. Με χαμόγελο.

Ο διπλωμάτης που νοσταλγώντας το περίφημο λουλουδένιο υπερθέαμα Χανάμι της πατρίδας του με τις ανθισμένες κερασιές, το οποίο αποτελεί παγκόσμιο τουριστικό υπερθέαμα και στην κυριολεξία σημαίνει «κοιτάζω τα λουλούδια», βρέθηκε πριν από λίγο καιρό στην Πέλλα για να θαυμάσει τις ανθισμένες κερασιές της περιοχής.

Σε όλη τη διάρκεια της ωριαίας κουβέντας μας εξέπεμπε φιλική θερμότητα και διακριτική αισιοδοξία.

Μάλιστα κάποια στιγμή μού είπε: «Το όνομά μου στα ελληνικά ακούγεται σαν Τακάκης από την Κρήτη». Τόσο μακριά η Ιαπωνία. Τόσο κοντά ο φίλος Τακάκης. Από μικρό χωριό στη Φουκουσίμα.

Οταν έφτασε στο ραντεβού, και μάλιστα ένα τέταρτο νωρίτερα, πήγε να με αγκαλιάσει. Σε στυλ ελληνικό. Κι εγώ ανταπέδωσα με τη χαρακτηριστική υπόκλιση στα ιαπωνικά. Μια εξαιρετική διασταύρωση Ιαπωνίας - Ελλάδας. Θα το θυμάμαι!

Ο φίλος ο Τακάκης μιλάει ελληνικά. Απταίστως. Και μάλιστα τώρα μαθαίνει και αρχαία ελληνικά. «Είναι δύσκολα», μου λέει.

Η κουβέντα στράφηκε περισσότερο κατά μεριά Ελλάδας παρά Ιαπωνίας. Τόση και τέτοια η αγάπη του για τον τόπο μας. Για παράδειγμα, μου είπε:

«Ολοι οι Ιάπωνες γνωρίζουν τα μεγάλα ονόματα όπως Μέγας Αλέξανδρος, Σωκράτης, Πλάτωνας, Ευριπίδης, Σοφοκλής, Θουκυδίδης».

Και το πιο ελληνικό, η σχέση των μαθητών στην Ιαπωνία με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Φανταστείτε ότι «η πρώτη σελίδα στο σχολικό της Παγκόσμιας Ιστορίας είναι για την Ελλάδα». Τα γιαπωνεζάκια διαβάζουν και μαθαίνουν για Ευριπίδη και Σωκράτη!

Επίσης, αν και το ήξερα, ο φίλος Τακάακι Νεμότο μού το επιβεβαίωσε: «Οι Γιαπωνέζοι λατρεύουν τον Αγγελόπουλο». Εννοούσε τις ταινίες του. Εκείνος είχε δει το «Μια αιωνιότητα και μια μέρα».

Α, και κάτι ακόμα: «Ο Βούδας είναι σοφός, όχι θεός».

Οσο για τις συγγένειες μεταξύ των δύο λαών, φυσικά η θάλασσα, φυσικά η Ναυτιλία, φυσικά το πλήθος των νησιών. Και πάνω απ’ όλα η οικογένεια. Στην Ιαπωνία τόσο δεμένη όπως εδώ.

Και για να ολοκληρώσω αυτό το εισαγωγικό, δύο πράγματα. Η πρώτη επωδός του: «Οπου γης και πατρίς». Και η δεύτερη, ακόμα ανώτερη: «Καλύτερα να απολαμβάνεις τη ζωή παρά να παραπονιέσαι. Αυτή είναι η φιλοσοφία μου».

Να την ασπαστούμε. Διαβάστε τον φίλο Τακάκη Νεμότο.

Σκηνή 1η:  «Είμαι ειδικός για την Ελλάδα και την ελληνική γλώσσα»

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΝΙΚΑΣ: Τα ελληνικά σας πού τα μάθατε;

TAKAAKI NEMOTO: Αρχικά στη Θεσσαλονίκη, όταν ήρθα το 1999 για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Το 1998 είχα μπει στο υπουργείο Εξωτερικών της Ιαπωνίας. Κάθε διπλωμάτης έχει την ευκαιρία εκμάθησης μιας ξένης γλώσσας και στην περίπτωσή μου ήταν τα ελληνικά.

Δ.Δ.: Πόσο μείνατε στη Θεσσαλονίκη;

Τ.Ν.: Δύο χρόνια, μαζί με τη γυναίκα μου. Μετά κατέβηκα στην Αθήνα για να αναλάβω τη θέση μου στην πρεσβεία.

Δ.Δ.: Μετά φύγατε και ξαναγυρίσατε;

Τ.Ν.: Ξαναγύρισα το 2010.

Δ.Δ.: Και ποια ήταν η τελευταία φορά που ήρθατε;

Τ.Ν.: Τον Οκτώβριο του 2022.

Δ.Δ.: Και από τότε είστε εδώ. Με την οικογένεια.

Τ.Ν.: Σε αυτή την τρίτη μου θητεία είμαι μόνος μου. Στις δύο προηγούμενες ήμουν με την οικογένεια, αλλά το συζητήσαμε και αποφασίσαμε να έρθω μόνος.

Σκηνή 2η:  «Μοιάζουμε - και στην Ιαπωνία οι οικογένειες είναι πολύ δεμένες»

Δ.Δ.: Αλλες γλώσσες μιλάτε;

Τ.Ν.: Αγγλικά.

Δ.Δ.: Ομοιότητες μεταξύ Ιαπωνίας και Ελλάδας βρίσκετε;

Τ.Ν.: Ναι. Μοιάζουν πολύ. Και στην Ιαπωνία οι οικογένειες είναι πολύ δεμένες.

Δ.Δ.: Στη θάλασσα...

Τ.Ν.: Βέβαια. Είμαστε δύο χώρες ναυτιλιακές. Με τα πλοία που ελέγχονται από τους Ελληνες εφοπλιστές, η Ελλάδα είναι η νούμερο ένα δύναμη.

Δ.Δ.: Και η Ιστορία των δύο χωρών;

Τ.Ν.: Ναι, βέβαια, η Ελλάδα έχει πιο μεγάλη Ιστορία. Αλλά και εδώ και εκεί υπάρχει σεβασμός στην αρχαιότητα, αυτή είναι άλλη μία ομοιότητα. Και οι δύο λαοί νομίζω έχουν μεγάλο σεβασμό στην Ιστορία τους.

Σκηνή 3η: Στην Ιαπωνία θαυμάζουν τον Θόδωρο Αγγελόπουλο

Δ.Δ.: Εχετε δει ελληνικές ταινίες;

Τ.Ν.: Μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση η «Πολίτικη Κουζίνα». Είδα και μερικές ταινίες του Αγγελόπουλου. Το «Μία αιωνιότητα και μία μέρα» ήταν η πρώτη ταινία που είδα στα ελληνικά, όταν ήμουν στην Ιαπωνία. 

Δ.Δ.: Οι Γιαπωνέζοι λατρεύουν τον Αγγελόπουλο, απ’ ό,τι ξέρω. Τις ταινίες του τις έχουν πολύ ψηλά.

Τ.Ν.: Ναι, ακριβώς.

Δ.Δ.: Πού γεννηθήκατε;

Τ.Ν.: Γεννήθηκα σε ένα μικρό χωριό στη Φουκουσίμα. Αν θυμάστε, το 2011 έγινε ένας μεγάλος σεισμός εκεί.

Δ.Δ.: Και σπουδάσατε στο Τόκιο;

Τ.Ν.: Ναι, πανεπιστήμιο πήγα στο Τόκιο.

Δ.Δ.: Πώς γίνονται οι εισαγωγές στα πανεπιστήμια; Εμείς εδώ έχουμε τις πανελλήνιες εξετάσεις.

Τ.Ν.: Τέτοιες υπάρχουν και στην Ιαπωνία. Για να περάσει κάποιος σε δημόσιο πανεπιστήμιο πρέπει να δώσει εξετάσεις, που γίνονται σε όλη την επικράτεια. Ενιαία εξέταση, όπως έχετε εσείς. Στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, κάθε ένα έχει τις δικές του εξετάσεις, ξεχωριστές.

Δ.Δ.: Εχετε πολλά ιδιωτικά;

Τ.Ν.: Ναι, πολλά. Τώρα βέβαια γίνονται συγχωνεύσεις λόγω του δημογραφικού. Μειώνεται ο πληθυσμός των νέων...

Δ.Δ.: Οπως εδώ δηλαδή. Εχετε περισσότερους ηλικιωμένους και λιγότερους νέους.

Τ.Ν.: Ναι, είναι μια κοινωνία γερασμένη, με υπογεννητικότητα. Γι’ αυτό και συγχωνεύονται, μειώνονται τα πανεπιστήμια. Και τα δημόσια και τα ιδιωτικά.

Δ.Δ.: Τι σπουδάσατε στο Τόκιο;

Τ.Ν.: Αρχαία ιαπωνική λογοτεχνία ήταν οι πρώτες μου σπουδές. Μετά πήρα πτυχίο από τη Νομική Σχολή και έδωσα εξετάσεις για να μπω στο Διπλωματικό Σώμα.

Σκηνή 4η: «Το όνομά μου ακούγεται σαν να είναι από την Κρήτη, Τακάκης»

Δ.Δ.: Είστε πάρα πολύ ευχάριστος άνθρωπος, το χαμόγελό σας με εντυπωσιάζει. Ο κύριος Τακάακι Νεμότο, το λέω σωστά;

Τ.Ν.: Ναι, όταν λέω το μικρό μου όνομα, λένε ότι ακούγεται σαν κρητικό. Τακάκης!

Δ.Δ.: Εχετε μελετήσει Καζαντζάκη, έτσι δεν είναι;

Τ.Ν.: Εχω μελετήσει γενικά για τη χώρα σας, είμαι εξειδικευμένος στην Ελλάδα. Δεν έχω διαβάσει μόνο Καζαντζάκη, έχω διαβάσει και Καβάφη, Ελύτη, Σεφέρη...

Δ.Δ.: Αυτό πότε το κάνατε; Από παλιά ή τώρα;

Τ.Ν.: Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας μου - και τώρα ακόμα.

Δ.Δ.: Στα ελληνικά τους διαβάζετε;

Τ.Ν.: Βεβαίως. Και έχω ξεκινήσει και αρχαία ελληνικά. Δεν τα έχω τελειώσει, είναι εξαιρετικά δύσκολα.

Δ.Δ.: Και για εμάς τα γιαπωνέζικα είναι εξαιρετικά δύσκολα. Μου έχουν πει για μια Ελληνίδα καθηγήτρια, δεν θυμάμαι το όνομά της, που δίδασκε στα γιαπωνέζικα Ελληνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Κιότο, για δύο χρόνια. Μια περίπτωση Τακάακι Νεμότο όχι από την Ιαπωνία, αλλά από την Ελλάδα.

Τ.Ν.: Μπράβο της. Εγώ ξέρω τη Μαρία Αργυράκη, που είναι μεταφράστρια του συγγραφέα Χαρούκι Μουρακάμι. Και τον Στέλιο Παπαλεξανδρόπουλο που διδάσκει ιαπωνική θρησκεία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. 

Δ.Δ.: Επίσης, ο Σωτήρης Κοντιζάς, ο σεφ. Η μητέρα του είναι Γιαπωνέζα.

Τ.Ν.: Ναι, κάποτε επισκέφθηκε την πρεσβεία μας και είχα την ευκαιρία να μιλήσω μαζί του. Δεν ήξερα ότι μιλάει τόσο καλά τα ιαπωνικά, μου έκανε εντύπωση.

Σκηνή 5η: «Η πριγκίπισσα Κάκο επισκέφτηκε το μοναστήρι Φανερωμένης στη Σαλαμίνα»

Δ.Δ.: Οι σχέσεις Ελλάδας - Ιαπωνίας αυτή τη στιγμή σε επίπεδο πολιτικό, με τον Μητσοτάκη και... ποιος είναι ο δικός σας πρωθυπουργός;

Τ.Ν.: Τώρα έχουμε την πρώτη γυναίκα πρωθυπουργό, λέγεται Σαναέ Τακαΐτσι. Ο πρωθυπουργός σας, ο κ. Μητσοτάκης, επισκέφθηκε τη χώρα μας τον Ιανουάριο του 2023 και ήταν ένα εναρκτήριο λάκτισμα που ξεκίνησε πολλά. Ακολούθησαν πολλά επιτεύγματα στη διμερή σχέση. Για παράδειγμα, κάναμε τη Συμφωνία Αποφυγής Διπλής Φορολογίας.

Δ.Δ.: Τι σημαίνει αυτό;

Τ.Ν.: Οτι μια εταιρεία δεν θα πληρώνει φόρους και στην Ιαπωνία και στην Ελλάδα. Επίσης, συμφωνήσαμε να κάνουμε το 2024 Ετος Πολιτισμού και Τουρισμού Ελλάδας - Ιαπωνίας. Εχουμε διοργανώσει πολλές πολιτιστικές εκδηλώσεις και στις δύο χώρες. Και στην κορύφωσή τους, επισκέφτηκε επίσημα την Ελλάδα η πριγκίπισσα Κάκο, τον Μάιο του 2024. Πήγε στην Κέρκυρα και τη Σαλαμίνα. Εκεί στη Σαλαμίνα είναι ένα μοναστήρι, η Φανερωμένη, το οποίο συνεργαζόταν με μία Γιαπωνέζα καθηγήτρια για τη συντήρηση των τοιχογραφιών του και την αποκατάστασή τους. Για να τιμήσει αυτό το έργο πήγε εκεί η πριγκίπισσα.

Σκηνή 6η: Ελληνική κουζίνα στη Γιοκοχάμα με ονόματα «Σπάρτη» και «Ολυμπία»

Δ.Δ.: Η Ιαπωνία έχει ένα κοινό με την Κρήτη. Σε κάποια περιοχή της Κρήτης οι κάτοικοι ζουν πάρα πολλά χρόνια, όπως στην Ιαπωνία. Θεωρώ ότι το μυστικό είναι ότι τρέφονται πολύ καλά. Εσείς τρώτε μόνο ιαπωνική κουζίνα ή και ελληνική;

Τ.Ν.: Και από τα δύο. Υπάρχουν ελληνικά εστιατόρια στην Ιαπωνία, ελάχιστα, μακάρι να ήταν περισσότερα. Στο Τόκιο, πηγαίνω συχνά σε κάποια από αυτά. Ξέρετε, στη Γιοκοχάμα, που είναι μεγάλο λιμάνι όπως ο Πειραιάς, επειδή έρχονταν πολλά ελληνικά πλοία με ελληνικό πλήρωμα, κάποιοι από αυτούς άνοιξαν ελληνικά εστιατόρια. Ακόμα παραμένουν τουλάχιστον δύο, αν δεν κάνω λάθος λέγονται «Σπάρτη» και «Ολυμπία». Βέβαια οι Ελληνες έχετε μεγάλη κοινότητα στο εξωτερικό. Ενας Ελληνοαυστραλός άνοιξε ένα μεγάλο, κομψό, καλό εστιατόριο στο κέντρο του Τόκιο που λέγεται «The Apollo». Σερβίρει ελληνική κουζίνα, αλλά είναι λίγο ακριβό.

Δ.Δ.: Δεν είναι πολύ ακριβή η ζωή στο Τόκιο;

Τ.Ν.: Η τιμή των ακινήτων είναι εξωφρενικά ακριβή, αλλά γενικά άλλα πράγματα όπως τα φαγητά, τα λαχανικά, δεν είναι ακριβά. Ούτε οι μετακινήσεις.

Δ.Δ.: Επίσης, η Ιαπωνία, πράγμα που δεν ξέρουν πολλοί, έχει φοβερούς σχεδιαστές μόδας. Ο Γιαμαμότο, η Καβακούμπο της Comme des Garçons, ο Μιγιάκε - πάρα πολλοί. 

Τ.Ν.: Εχετε δίκιο, αν και προσωπικά δεν ασχολούμαι με τη μόδα.

Δ.Δ.: Αυτή η πειθαρχία των Ιαπώνων από πού προέρχεται;

Τ.Ν.: Από την εκπαίδευση, από την αγωγή.

Δ.Δ.: Στο παρελθόν;

Τ.Ν.: Ηταν πιο αυστηροί νομίζω. Ο παππούς μου ήταν αστυνομικός, είχε πεθάνει όταν ήμουν πολύ μικρός, δεν έχω την εικόνα του, αλλά όταν μαζευόμασταν στο σπίτι του, είχε παραμείνει μια ατμόσφαιρα αυστηρή. Ετσι ήταν παλιά η κοινωνία, αλλά η πειθαρχία παραμένει.

Δ.Δ.: Στην ιαπωνική οικογένεια ποιος κάνει κουμάντο, ο πατέρας ή η μητέρα; Γιατί στην Ελλάδα, κατά τη γνώμη μου, κάνει η μητέρα, η γυναίκα.

Τ.Ν.: Επιφανειακά, ο πατέρας. Ουσιαστικά όμως η μητέρα. Οι γυναίκες συνήθως ελέγχουν τα οικονομικά της οικογένειας.

Σκηνή 7η: «Ο Βούδας είναι σοφός - όχι θεός»

Δ.Δ.: Με τη θρησκεία;

Τ.Ν.: Δεν έχουμε ακριβώς την ίδια έννοια για τη θρησκεία. Γενικά θα έλεγα ότι ο βουδισμός και ο σιντοϊσμός είναι περισσότερο φιλοσοφία. Στον σιντοϊσμό λατρεύουν τη φύση, μέσα στην οποία νιώθουν ότι υπάρχουν θεότητες που έχουν σχέση με τις ψυχές των προγόνων. Κάνουμε προσευχή για την ψυχή, τη μνήμη των προγόνων καθημερινά. Σε ό,τι αφορά τον βουδισμό, ο Βούδας δεν θεωρείται θεός, αλλά ένας σοφός που άφησε διδασκαλίες, καθοδήγησε στους ανθρώπους για να απελευθερωθούν από τα βάσανα. Δεν είναι καθαρά θρησκεία, είναι περισσότερο έθιμο, νομίζω. Πάντως παίζει ρόλο στην ηθική μας, αυτό είναι σίγουρο.

Δ.Δ.: Η θρησκεία αυτή που περιγράψατε παίζει ρόλο και στους νέους Ιάπωνες σήμερα;

Τ.Ν.: Ακόμα, είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα, παίζει ρόλο. Πηγαίνουν πολλοί στους ναούς για να κάνουν προσευχή ή να γιορτάσουν κάτι. 

Δ.Δ.: Ο γάμος παραμένει σταθερός ως θεσμός στην Ιαπωνία;

Τ.Ν.: Ναι, παραμένει. Αν και παντρεύονται όλο και λιγότεροι.

Δ.Δ.: Και στην Ευρώπη και στην Αμερική κλονίζεται ο θεσμός του γάμου απ’ ό,τι καταλαβαίνω. Τα διαζύγια είναι περισσότερα.

Τ.Ν.: Και στην Ιαπωνία υπάρχουν διαζύγια, δεν υπάρχει κάποιο εμπόδιο στο διαζύγιο.

Σκηνή 8η: «Δεν είμαστε εσωστρεφείς, απλά δεν εκφράζουμε τα αισθήματά μας. Εσείς εκφράζεστε ελεύθερα, πιο άνετα»

Δ.Δ.: Στην Ελλάδα τι σας έχει κάνει τη μεγαλύτερη εντύπωση τόσα χρόνια που είστε εδώ;

Τ.Ν.: Ο τρόπος ζωής. Γνωρίζετε καλά πώς να απολαμβάνετε τη ζωή. Αυτό το θαυμάζω πολύ. Επίσης, εμείς οι Ιάπωνες δεν θα έλεγα ότι είμαστε εσωστρεφείς, αλλά δεν εκφράζουμε πολύ τα αισθήματά μας. Εσείς, αντίθετα, εκφράζεστε ελεύθερα, πιο άνετα.

Δ.Δ.: Τι άλλο σας έχει εντυπωσιάσει; Τι θαυμάζετε;

Τ.Ν.: Προσωπικά, τον πολιτισμό. Ειδικά την αρχαία κουλτούρα, γι’ αυτό έχω αρχίσει να μαθαίνω αρχαία ελληνικά. Αν και είναι πάρα πολύ δύσκολο να τα τελειώσω.

Δ.Δ.: Εχετε μπει σε κάποιο πανεπιστήμιο;

Τ.Ν.: Οχι, έχω κάνει ιδιαίτερα μαθήματα, δύο χρόνια. Αλλά δεν έχω τελειώσει, πρέπει να το κάνω, να ολοκληρώσω.

Δ.Δ.: Εχετε βάλει σκοπό να μάθετε αρχαία ελληνικά πάντως.

Τ.Ν.: Είναι μεγάλη η Ιστορία, αρχίζοντας από την εποχή του Ομήρου μέχρι τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Είναι τεράστια. Οσο πλησιάζω στη σύγχρονη εποχή, γίνεται ίσως πιο εύκολο. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να καταλάβω τα λόγια του Ομήρου, των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων.

Δ.Δ.: Εχετε διαβάσει Πλάτωνα, Αριστοτέλη;

Τ.Ν.: Είναι πολύ δύσκολο. Εχω διαβάσει, για παράδειγμα, την Καινή Διαθήκη και τους Μύθους του Αισώπου. Και άλλα εύκολα. Λουκιανό επίσης.

Δ.Δ.: Αριστοτέλη δεν έχετε διαβάσει;

Τ.Ν.: Στα αρχαία ελληνικά όχι, στα ιαπωνικά ναι. Αν και είναι δύσκολος και στα ιαπωνικά.

Δ.Δ.: Τα διδάσκουν αυτά στα ιαπωνικά πανεπιστήμια;

Τ.Ν.: Βεβαίως. Αλλά σε γενικές γραμμές διδάσκονται και στο γυμνάσιο και στο λύκειο. Η πρώτη σελίδα στο βιβλίο της Παγκόσμιας Ιστορίας είναι για την Ελλάδα. Νομίζω πως όλοι οι Ιάπωνες γνωρίζουν τα μεγάλα ονόματα, τον Μέγα Αλέξανδρο, τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα, τον Ευριπίδη, τον Σοφοκλή, τον Θουκυδίδη...

Δ.Δ.: Τον Θουκυδίδη εξάλλου τον ανέφερε και ο Κινέζος πρόεδρος, είπε για την παγίδα του Θουκυδίδη;

Τ.Ν.: Ναι, πολλοί Ιάπωνες γνωρίζουν, θαυμάζουν και εμπνέονται. Ακόμα και τώρα.

Σκηνή 9η: «Τέσσερα νησιά που τα ελέγχει η Ρωσία, εμείς τα διεκδικούμε γιατί ιστορικά είναι γιαπωνέζικα»

Δ.Δ.: Οι πόλεμοι που γίνονται στην Ουκρανία, αλλά κυρίως στο Ιράν, σας έχουν επηρεάσει;

Τ.Ν.: Βεβαίως. Εχουμε κάνει πολλά πράγματα για να βοηθήσουμε την Ουκρανία. Εχουμε στείλει ιατρική βοήθεια. Οπως και βοήθεια για την καθημερινή ζωή και έχουμε αποφασίσει να δώσουμε οικονομική ενίσχυση όταν τελειώσει ο πόλεμος και ξεκινήσει η ανασυγκρότηση της χώρας. Προσπαθούμε σε συνεργασία με την Ευρώπη και την Αμερική να βοηθήσουμε την Ουκρανία, γιατί κι εμείς έχουμε όχι πρόβλημα, αλλά μεγάλη ανησυχία στην περιοχή μας.

Δ.Δ.: Γιατί;

Τ.Ν.: Για διάφορα πράγματα που γίνονται, όπως ξέρετε.

Δ.Δ.: Από την Κίνα φερ’ ειπείν;

Τ.Ν.: Ας πούμε ότι οι σχέσεις με τις γειτονικές χώρες πάντα έχουν καλές περιόδους και δύσκολες περιόδους. Να υπάρχει μια ειρήνη, να υπάρχει ένα περιβάλλον στο οποίο να ανταγωνίζεσαι καλά, όχι με εχθρικό τρόπο, επιθετικό. Να υπάρχει ανταγωνιστικότητα, αλλά με το πνεύμα της συνεργασίας και της φιλίας. Αυτό θέλουμε, αλλά δεν υπάρχει τώρα.

Δ.Δ.: Οπως και στην Ελλάδα με την Τουρκία, τα ίδια προβλήματα έχουμε κι εμείς.

Τ.Ν.: Γι’ αυτό αν κάτι συμβεί στην περιοχή μας, θέλουμε την υποστήριξη και τη βοήθεια από τις άλλες χώρες, ειδικά από την Ευρώπη.

Δ.Δ.: Με την Ευρώπη έχετε πολύ καλές σχέσεις απ’ ό,τι ξέρω. Κι εμείς πάντως τα ίδια προβλήματα έχουμε με τους γείτονες, μην ανησυχείτε. Η Ιαπωνία πρέπει να έχει πολλά νησιά γύρω-γύρω, έτσι δεν είναι;

Τ.Ν.: Πάρα πολλά, ναι. Αυτή είναι άλλη μία ομοιότητα με την Ελλάδα.

Δ.Δ.: Τα διεκδικεί κάποιος αυτά τα νησιά, κάποια άλλη δύναμη; Ή είναι κατοχυρωμένα;

Τ.Ν.: Είναι τέσσερα νησιά στη βόρεια άκρη της χώρας μας που τα ελέγχει η Ρωσία και εμείς τα διεκδικούμε. Ιστορικά είναι ιαπωνικά.

Επίλογος: Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός και ο Θεόδωρος Τερζόπουλος

Είναι τόσο γλυκός, τόσο ευχάριστος και τόσο πηγαία ευγενής. Απίστευτο. Προτού χωρίσουμε τον ρώτησα για τις πιο στενές, ερωτικές σχέσεις Γιαπωνέζων με Ελληνίδες και τούμπαλιν.

Δ.Δ.: Ξέρετε πόσοι Ιάπωνες έχουν παντρευτεί Ελληνίδες ή πόσοι Ελληνες έχουν παντρευτεί Γιαπωνέζες;

Τ.Ν.: Δεν έχω τα στοιχεία, αλλά υπάρχουν τέτοια ζευγάρια. Περίπου 300-400 είναι παντρεμένοι με Ελληνες και Ελληνίδες.

Δ.Δ.: Μένουν εδώ ή στην Ιαπωνία;

Τ.Ν.: Οι περισσότεροι μένουν εδώ, αλλά υπάρχουν και στην Ιαπωνία. Ενας καθηγητής μου, που έκανε ελληνικά στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο, έχει Ελληνίδα γυναίκα.

Δ.Δ.: Το γιαπωνέζικο θέατρο με τις μάσκες, το θέατρο Νο, έχει σχέση με το αρχαίο ελληνικό θέατρο, έτσι δεν είναι;

Τ.Ν.: Εχει ομοιότητες, ναι. Για παράδειγμα, ο κ. Μιχαήλ Μαρμαρινός, ο σκηνοθέτης, έχει συνεργαστεί με Ιάπωνες σκηνοθέτες για να δείξει αυτήν την ομοιότητα. Εχει σκηνοθετήσει και ο ίδιος με τον ιαπωνικό τρόπο, και στην Ιαπωνία και στην Ελλάδα. Υπάρχουν πολλοί Ιάπωνες που ασχολούνται με το ελληνικό θέατρο. Το 2004 ο σκηνοθέτης Γιούκιο Νιναγκάουα ανέβασε «Οιδίποδα Τύραννο» στο Ηρώδειο, με Ιάπωνες ηθοποιούς. Αλλά υπάρχουν και άλλοι, όπως ο Ταντάσι Σουζούκι, που συνεργάζεται χρόνια με τον κ. Θεόδωρο Τερζόπουλο.

Δ.Δ.: Δεν έχετε ένα παράπονο από την Ελλάδα να μου πείτε, κάτι που σας δυσαρεστεί λίγο;

Τ.Ν.: Γενικά λέω «όπου γης και πατρίς». Καλύτερα να απολαμβάνεις τη ζωή, παρά να έχεις παράπονο. Αυτή είναι η φιλοσοφία μου.
Αυτό λέω κι εγώ. Ελιξίριο μακροζωίας, εκτός από τροφή, η ρήση του... Τακάκη Νεμότο: Να απολαμβάνετε κάθε στιγμή. Με τα παράπονα και την γκρίνια αφαιρείτε χρόνια. Να το θυμάστε!