Γιατί η Τουρκία νιώθει «περικυκλωμένη» από Ελλάδα, Ισραήλ και Γαλλία

Την αποκωδικοποίηση των μηνυμάτων που εκπέμπονται τις τελευταίες εβδομάδες από την Αγκυρα επιχειρεί η Αθήνα, καθώς τα τουρκικά ΜΜΕ καλλιεργούν ένα διαρκές ανθελληνικό κλίμα, το οποίο πυροδοτούν δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων, διαμορφώνοντας ένα εξαιρετικά τοξικό και επικίνδυνο περιβάλλον στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, σε μια περίοδο ιδιαίτερης ρευστότητας και ανακατατάξεων στην ευρύτερη περιοχή.

Παρά το κλίμα που καλλιεργείται από την Αγκυρα, η Αθήνα εκτιμά ότι η νευρικότητα της Τουρκίας είναι ελεγχόμενη. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν απαιτείται επαγρύπνηση, καθώς εκτιμάται ότι η Αγκυρα δεν θα αφήσει καμία ευκαιρία ανεκμετάλλευτη προκειμένου να αποδείξει και επί του πεδίου ότι η κριτική της αντιπολίτευσης και των ΜΜΕ είναι αβάσιμη και ότι είναι αποφασισμένη να υπερασπιστεί τη «Γαλάζια Πατρίδα» και όσα θεωρεί ως δικαιώματα τόσο της Τουρκίας όσο και του ψευδοκράτους, καθώς και να αποτρέψει τις δήθεν προσπάθειες περικύκλωσής της από τον στρατηγικό αντίπαλο, το Ισραήλ.

Η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Αγκυρα και η συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις 11 Φεβρουαρίου δεν είχαν καταφέρει βεβαίως να δώσουν ώθηση στη διαδικασία επίλυσης χρονιζόντων προβλημάτων, με πρώτο την οριοθέτηση ΑΟΖ, αλλά είχαν δημιουργήσει προσδοκίες για συνέχιση των «ήρεμων νερών» και αποφυγή επικίνδυνων εντάσεων.

Λίγες ημέρες αργότερα, το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν (28 Φεβρουαρίου) δημιούργησε νέα δεδομένα στην περιοχή, που ρίχνουν τη σκιά τους και στα Ελληνοτουρκικά, καθώς η Τουρκία επιδιώκει μέσα από την κρίση να διεκδικήσει έναν ηγεμονικό περιφερειακό ρόλο και συγχρόνως να αποσπάσει μια ειδική σχέση με την Ε.Ε., η οποία θα περιέχει κυρίως δικαιώματα και οφέλη παρά υποχρεώσεις.

Η επίσκεψη Μακρόν

Στο πλαίσιο αυτό, η Τουρκία διαπιστώνει ότι οι εξελίξεις στο Ιράν επιφέρουν περιφερειακές αλλαγές, οι οποίες ακόμη βρίσκονται υπό διαμόρφωση, και θέλει αφενός να αποτρέψει τετελεσμένα εις βάρος της, αφετέρου να προωθήσει τη θέση της στο νέο σκηνικό.

Τις τελευταίες εβδομάδες υπήρξε μια υστερική αντίδραση των τουρκικών ΜΜΕ εναντίον της Ελλάδας και της Κύπρου με αφορμή τη συνεργασία με το Ισραήλ, το οποίο έχει δαιμονοποιηθεί από την τουρκική ηγεσία. Μάλιστα, η ένταση κορυφώθηκε μέσω δηλώσεων της κυβέρνησης αλλά και της σφοδρής κριτικής της τουρκικής αντιπολίτευσης μετά την επίσκεψη Μακρόν στην Ελλάδα.

Η τουρκική ηγεσία προβάλλει και πάλι το αφήγημα της προσπάθειας περικύκλωσης της χώρας, που επιχειρείται από το Ισραήλ με «πληρεξούσιους» την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και της περιχαράκωσης της επιρροής της στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή από τη Γαλλία.

Ενα αφήγημα που βρήκε εύφορο έδαφος όχι μόνο στα εθνικιστικά αλλά και στα συστημικά φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ της Τουρκίας και έχει δώσει τροφή για έντονη κριτική της αντιπολίτευσης προς τον Ερντογάν ότι εγκαταλείπει τη «Γαλάζια Πατρίδα» και παρακολουθεί αδρανής την αλλαγή των γεωπολιτικών ισορροπιών εις βάρος της χώρας.

Καθώς η Αγκυρα διατηρεί και επαναφέρει διαρκώς το πλαίσιο των διεκδικήσεών της εις βάρος της Ελλάδας, στη βαριά αυτή ατζέντα προστίθενται πλέον και το ζήτημα των νέων ισορροπιών που διαμορφώνονται στην περιοχή, προσδίδοντας έτσι και ευρύτερη γεωστρατηγική σημασία στην αναθεωρητική πολιτική της.

Τους τελευταίους μήνες έχει επαναφέρει με ένταση το θέμα των θαλάσσιων αρμοδιοτήτων στο Αιγαίο και τη Μέση Ανατολή, την αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, την απαίτηση για αφοπλισμό των νησιών, καθώς και το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.

Συγχρόνως επιτίθεται στην Ελλάδα για τη σχέση της με το Ισραήλ και τη Γαλλία, ενώ αναζητεί και πάλι τρόπους να παίξει δυναμικά το «ευρωπαϊκό χαρτί» για λόγους που δεν αφορούν μόνο τη φιλοδοξία της για μια πιο στενή πολιτική σχέση με την Ε.Ε.

Ο τρόπος με τον οποίο υπήρξε, με πρωτοβουλία της Ελλάδας, η ευρωπαϊκή κινητοποίηση σε επίπεδο «συμμαχίας προθύμων» για τη στήριξη της Κύπρου, με άτυπη ενεργοποίηση του ξεχασμένου άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Λισαβόνας με τη ρήτρα περί αμοιβαίας συνδρομής, έχει ανησυχήσει την Αγκυρα.

Εχοντας εξασφαλίσει ότι το άρθρο 5 του Καταστατικού Χάρτη του ΝΑΤΟ δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί για μια σύγκρουση μεταξύ συμμάχων (λόγω του βέτο που διαθέτει), η Αγκυρα θέλει να αποτρέψει με κάθε τρόπο την ενεργοποίηση του αντίστοιχου άρθρου της Συνθήκης της Λισαβόνας, το οποίο θα μπορούσε να προσφέρει ευρωπαϊκή αμυντική κάλυψη στην Ελλάδα σε περίπτωση ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, ενώ το άρθρο αυτό πλέον θα κάλυπτε και την Κύπρο, που είναι μεν ευρωπαϊκή χώρα αλλά δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, με ευρωπαϊκή ασπίδα.

Μια τέτοια εξέλιξη είναι προφανές ότι μετατοπίζει το βάρος των στρατηγικών ισορροπιών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, με δεδομένη και την υπάρχουσα στενή αμυντική σχέση και συνεργασία της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ.

Εντονες αντιδράσεις

Η μετακίνηση ευρωπαϊκών δυνάμεων, μεταξύ αυτών και ελληνικών, στην Κύπρο και ο σχεδιασμός αναβάθμισης εγκαταστάσεων τόσο στην αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο όσο και στη ναυτική βάση «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί για χρήση από ευρωπαϊκές δυνάμεις, η διμερής συμφωνία SOFA, που αναμένεται να υπογραφεί τον Ιούνιο και θα προβλέπει τη στάθμευση γαλλικών δυνάμεων στο νησί για ανθρωπιστικούς λόγους, καθώς και οι επενδύσεις Αμερικανών σε στρατιωτικές υποδομές στην Κύπρο έχουν προκαλέσει τις έντονες αντιδράσεις της Αγκυρας.

Στα παραπάνω προστίθεται και το γεγονός ότι, παρά τις παρεμβάσεις της και στο ΝΑΤΟ εναντίον της μετακίνησης των Patriot στην Κάρπαθο και των F-16 στη Λήμνο, με το επιχείρημα της παραβίασης των δήθεν υποχρεώσεων αποστρατιωτικοποίησης, δεν υπήρξε αποτέλεσμα, όλα αυτά έχουν συμβάλει στη δημιουργία αυτού του υστερικού κλίματος στην Αγκυρα, καθώς εκφράζεται η αγωνία δημιουργίας εις βάρος της τετελεσμένων, τα οποία δύσκολα θα μπορούν να ανατραπούν ακόμη και μετά τη λήξη του πολέμου στο Ιράν.

Η Τουρκία επιχειρεί και πάλι όλο αυτό το διάστημα, ενώ έχει αποφύγει να αποκηρύξει το Ιράν, να επενδύσει στον διχασμό των Αράβων και ειδικά στον χώρο του Κόλπου. Προσπαθεί να προσεταιριστεί τη Σαουδική Αραβία και συγκεκριμένα με πρωτοβουλίες όπως αυτή της συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο και το Πακιστάν, να αναδείξει τη σημασία μιας νέας «Μουσουλμανικής Συμμαχίας», η οποία δεν θα στρέφεται μόνο εναντίον του Ισραήλ, αλλά εκ των πραγμάτων θα στέκεται απέναντι σε όσες αραβικές δυνάμεις δεν ακολουθήσουν.

Στο στόχαστρο αυτής της αντιπαράθεσης, αν και έχει αποφύγει μέχρι στιγμής τις οποιεσδήποτε ονομαστικές αναφορές, είναι και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς στην Αγκυρα συμμερίζονται πλήρως τις κατηγορίες που εκτόξευσε η Τεχεράνη εναντίον του Αμπού Ντάμπι ότι τα ΗΑΕ συνεργάζονται με το σιωνιστικό καθεστώς και τους Αμερικανούς στον πόλεμο εναντίον του Ιράν.

Τα ΗΑΕ έχουν επιλέξει να διατηρήσουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ και μάλιστα έχουν εξασφαλίσει απευθείας από το Ισραήλ μερικά από τα υπερσύγχρονα αντιπυραυλικά συστήματα (όπως το Iron Dome) για την άμυνά τους, καθώς δεν θέλουν να παραμείνουν όμηροι επ’ αόριστον του Ιράν, που, αν δεν υπάρξει μια μεγάλη ανατροπή στο εσωτερικό του, θα παραμείνει διαρκής απειλή για τον Κόλπο. Πολύ περισσότερο για τα Εμιράτα, καθώς τις δύο χώρες χωρίζουν και εδαφικές διαφορές σχετικά με τα μικρά νησιά στα Στενά του Ορμούζ.

Ισχυρή σχέση

Η Τουρκία επίσης παρατηρεί τόσο τη διπλωματική κινητικότητα της Αθήνας και της Λευκωσίας, καθώς ο κ. Μητσοτάκης ήταν ο πρώτος ηγέτης που έφτασε στο Αμπού Ντάμπι μετά την τελευταία επίθεση που δέχτηκαν τα Εμιράτα από το Ιράν, για να εκφράσει τη στήριξη και την αλληλεγγύη της Ελλάδας, όσο και την επίσκεψη του εμίρη του Κατάρ, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι στην Αθήνα. Και όλα αυτά ενώ η σχέση με τη Σαουδική Αραβία παραμένει ισχυρή και επιβεβαιώθηκε επί του πεδίου με τη συμβολή του ελληνικού Patriot στην άμυνα των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στο σαουδαραβικό λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.

Επίσης, η Τριμερής Συνάντηση Κορυφής Ελλάδας - Κύπρου - Ιορδανίας, που έγινε στο Αμμάν, και οι αναφορές στο κοινό ανακοινωθέν τόσο στην ανάγκη επίλυσης του Κυπριακού στη βάση των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ όσο και στο Διεθνές Δίκαιο και κυρίως η υψηλού επιπέδου συνεννόηση με τον βασιλιά Αμπντάλα Β’ της Ιορδανίας δεν ήταν κάτι που βλέπει θετικά η Αγκυρα, καθώς αναδεικνύει τη δυναμική του σχήματος των τριμερών συνεργασιών και συγχρόνως απορρίπτει τον ισχυρισμό ότι η Ελλάδα απομονώνεται από τον αραβικό κόσμο λόγω της σχέσης που διατηρεί με το Ισραήλ.

Για την Τουρκία είναι υψηλής σημασίας προτεραιότητα η προσέγγιση με την Ε.Ε., απαλλαγμένη όμως από τις υποχρεώσεις και δεσμεύσεις που προβλέπονται από το συμβατικό πλαίσιο. Σε αυτή την υπέρβαση που επιχειρεί η Αγκυρα είδαμε τον Ερντογάν την περασμένη εβδομάδα να απευθύνεται στην Ευρώπη και κάνοντας λόγο για δύο μέτρα και δύο σταθμά, για «στρατηγική τύφλωση» της Ε.Ε. και για προκατάληψη εις βάρος της χώρας του, να ζητά την άρση όλων των εμποδίων ώστε να προχωρήσει η διαδικασία, δίνοντας όμως ιδιαίτερη έμφαση στα θέματα ασφάλειας και άμυνας. «Είναι πιο χρήσιμη η Τουρκία για την Ευρώπη απ’ ό,τι η Ευρώπη για την Τουρκία», είπε με τη γνωστή έπαρση ο Τούρκος πρόεδρος.

Για την Αγκυρα είναι σαφές ότι, εκτός του θέματος της κατάργησης των θεωρήσεων και της αναβάθμισης της Τελωνειακής Ενωσης, από την οποία θα ωφεληθεί η τουρκική οικονομία, είναι κρίσιμο να διασυνδεθεί η τουρκική αμυντική βιομηχανία με τον πακτωλό των κονδυλίων που θα διατεθούν την επόμενη δεκαετία για την ευρωπαϊκή άμυνα. Μια τέτοια σχέση θα της προσφέρει και ισχυρή πολιτική μόχλευση στην επιρροή της στις ευρωπαϊκές υποθέσεις.

Βεβαίως, όπως παρατηρούν και στην Αθήνα διπλωματικές πηγές, είναι εντελώς διαφορετική η προσέγγιση της Τουρκίας, διότι η αμυντική βιομηχανία της έχει αναπτυχθεί με στόχο την «αυτονομία» της και έτσι στρέφεται και σε αγορές στην Ασία και στην Αφρική, όπου οι εξοπλισμοί ουσιαστικά αποτελούν την προέκταση της εξωτερικής πολιτικής και της επιρροής της.

Η Ε.Ε. δίνει έναν τιτάνιο αγώνα για ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της μετά την κρίση στις διατλαντικές σχέσεις και υπάρχει μικρή προθυμία για ένταξη σε αυτή τη διαδικασία χωρών με τις οποίες δεν υπάρχει η ίδια στρατηγική στόχευση. Η Ε.Ε. δεν χτίζει τη στρατηγική αυτονομία της για να αποκτήσει νέες εξαρτήσεις με χώρες όπως η Τουρκία, με τις οποίες δεν συμμερίζεται καν τις ίδιες αξίες.

Πάντως, αυτό θα είναι ένα ζήτημα που θα προκαλέσει συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό της Ε.Ε., καθώς αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, για λόγους είτε οικονομικούς είτε διπλωματικούς, θέλουν να εμπλέξουν την Τουρκία στο εγχείρημα της ευρωπαϊκής άμυνας, ενώ κάποιες άλλες, με πρώτη την Ισπανία, προσβλέπουν και σε τουρκικούς εξοπλισμούς.

Επίδειξη ισχύος

Με τη μεγάλη αμυντική έκθεση SAHA 2026, που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη την εβδομάδα που μας πέρασε, η Αγκυρα επιχειρεί μια επίδειξη ισχύος μέσω των επιτευγμάτων της αμυντικής βιομηχανίας της παρουσιάζοντας μια σειρά νέων πυραύλων, μη επανδρωμένων, ναυτικών και διαστημικών συστημάτων.

Δεν αποτελεί μόνο προβολή ισχύος και αναζήτηση πελατών, κυρίως σε χώρες της Αφρικής και της Ασίας, αλλά συγχρόνως επιδιώκει να αναδείξει τη «χρησιμότητά» της στο ευρωπαϊκό εγχείρημα για τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης. Παράλληλα, θέλει να δώσει απάντηση σε όσα της καταμαρτυρεί η αντιπολίτευση, ότι δηλαδή βρίσκεται σε θέση άμυνας απέναντι στο Ισραήλ, αλλά και στις κινήσεις άλλων παραγόντων, όπως η Γαλλία, στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στην έκθεση παρουσιάστηκε μια σειρά νέων όπλων, με πρώτο βεβαίως το μοντέλο ενός διηπειρωτικού βαλλιστικού υποηχητικού πυραύλου με την ονομασία «Yildirim Han». Ενα όνομα διόλου τυχαίο, καθώς παραπέμπει στον σουλτάνο Βαγιαζίτ Α’, γνωστό ως Yildirim (Κεραυνός), ο οποίος το 1396 πέτυχε μια σημαντική νίκη εναντίον του συνασπισμού των ευρωπαϊκών δυνάμεων στη Νικόπολη και με τις τέσσερις προσπάθειές του να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη ουσιαστικά προετοίμασε το έδαφος για την Αλωση.

Ακόμη, η Baykar παρουσίασε για πρώτη φορά το K2 Kamikaze UAV, το οποίο περιγράφεται ως το μεγαλύτερο στην κατηγορία του. Εχει χωρητικότητα ωφέλιμου φορτίου άνω των 200 κιλών και έχει σχεδιαστεί για επιχειρήσεις σμήνους σε πυκνά περιβάλλοντα ηλεκτρονικού πολέμου. Επίσης, λάνσαρε τα έξυπνα περιπλανώμενα πυρομαχικά Mizrak και Sivrisinek. Το Mizrak έχει βεληνεκές άνω των 1.000 χιλιομέτρων και χωρητικότητα ωφέλιμου φορτίου άνω των 40 κιλών.

Επιπλέον, η Kayaci Defense παρουσίασε το Cellat, ένα αυτόνομο μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας καμικάζι που αναπτύχθηκε για αποστολές θαλάσσιας ασφάλειας. Η Aselsan λάνσαρε το Kilic, το πρώτο αυτόνομο υποβρύχιο όχημα καμικάζι της Τουρκίας, καθώς και το Tufan, ένα μη επανδρωμένο όχημα επιφανείας καμικάζι. Τέλος, η Roketsan επέδειξε τέσσερα συστήματα: τα Nester, Cirit Anti-UAV, Cida και έναν μίνι πύραυλο Cruise.