Αλμπέρτο Φάις: Προσπαθούμε να εξουσιάσουμε τους άλλους με ανεξάντλητους τρόπους

Στον «Εμπορο της Βενετίας» προσπαθεί να κερδίσει εκείνη που αγαπά και για τα χρήματά της. Τι κάνει όμως στη ζωή και ποιες είναι οι πραγματικές αξίες που δίνουν νόημα στην καθημερινότητά του;

Είναι σαιξπηρικός ήρωας ο Αλμπέρτο Φάις; Του ταιριάζει ο ρόλος του Μπασάνιο περισσότερο απ’ ό,τι του Εβραίου τοκογλύφου Σάιλοκ; «Ολα είναι θέμα οπτικής», λέει. Και γνώσης της Ιστορίας, την οποία παρεμπιπτόντως λατρεύει να διαβάζει τελευταία. Οταν υπερασπίζομαι τον Εβραίο Σάιλοκ που έπεσε στην παγίδα των χριστιανών, εκείνος υπερασπίζεται το δίκαιο και ξεχνά για λίγο το εβραϊκό του υπόβαθρο.

Ετσι είναι και στη ζωή. Η αντικειμενικότητα πρωτεύει ακόμα και όταν η κουβέντα μας πηγαίνει στο Παλαιστινιακό. Στο μόνο που ίσως χάνει την αντικειμενικότητά του είναι όταν μπαίνει στην κουβέντα μας ένας άλλος πρωταγωνιστικός ρόλος, εκείνος του πατέρα: εννοείται πως η κόρη του είναι η πιο ενσυναισθητική και με το πιο καταλυτικό χιούμορ. Αν έμοιασε στον πατέρα της, προσυπογράφω. Προς το παρόν, ας μιλήσουμε για εμπόριο και αδικίες της ζωής και της Ιστορίας.

GALA: Ο «Εμπορος της Βενετίας» δεν είναι, ίσως, το πιο αμφισβητήσιμο ως προς την ηθική του έργο του Σαίξπηρ;
ΑΛΜΠΕΡΤΟ ΦΑΪΣ: Ως πρώτη ανάγνωση, ναι, είναι, αλλά ας πούμε καλύτερα πως το έργο θέτει ερωτήματα χωρίς να δίνει απαντήσεις. Ο Σάιλοκ αντιμετωπίζεται ως ο κακός της υπόθεσης, ως ένας αδίστακτος άνθρωπος που αγαπά μόνο το χρήμα και είναι έτοιμος να αφαιρέσει μια ζωή για να τηρηθεί μια συμφωνία. Ομως, το περιβάλλον που τον κατηγορεί για σκληρότητα κάνει ακριβώς το ίδιο. Και δεν σκέφτηκε ποτέ πραγματικά αυτή την αντίφαση. Υπάρχουν στερεότυπα και προκαταλήψεις που έχουν αξιοθαύμαστη αντοχή στον χρόνο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα θαυμάζουμε. Δεν μπορούμε βέβαια να κρίνουμε το έργο αποκλειστικά με τους όρους της εποχής του. Η ουσία βρίσκεται στη σύγκρουση ανάμεσα στο έλεος και τη δικαιοσύνη. Ζητούν από τον Σάιλοκ να δείξει έλεος τη στιγμή που οι ίδιοι δεν του δείχνουν κανένα. Εκείνος, από την πλευρά του, επικαλείται τη δικαιοσύνη και τον νόμο.

G.: Ποιο είναι, λοιπόν, το μήνυμα του «Εμπόρου της Βενετίας»;
Α.Φ.: Πριν κατηγορήσεις κάποιον, κοίτα πρώτα ποιος είσαι εσύ και πώς συμπεριφέρεσαι.

G.: Υπάρχει και η σύγκρουση ανάμεσα στους χριστιανούς και τον Εβραίο Σάιλοκ, σωστά;
Α.Φ.: Αναμφίβολα. Κάποια στερεότυπα έχουν παραμείνει στη γλώσσα και ενδεχομένως στο μυαλό ορισμένων ανθρώπων. Οταν όμως οι θρησκείες γίνονται αφορμή για να διαχωρίζονται οι άνθρωποι και να δημιουργούν καινούρια στρατόπεδα, έχουμε μια λειτουργία που δυστυχώς έχει επαναληφθεί πολλές φορές στην Ιστορία. Δεν είμαι θρήσκος με την έννοια που έχει επικρατήσει, αλλά θεωρώ ότι κάθε θρησκεία μπορεί να προσφέρει ανακούφιση στον άνθρωπο. Πίσω της υπάρχει μια φιλοσοφία με τεράστιο ενδιαφέρον. Αν όμως γίνεται εργαλείο εξουσίας, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Οι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι προσπαθούν να εξουσιάσουν τους άλλους είναι ανεξάντλητοι.

G.: Οι άνθρωποι αλλάζουν με τα χρόνια ή απλώς μαθαίνουν να διαχειρίζονται καλύτερα τον εαυτό τους;
Α.Φ.: Δεν θέλω να απαντήσω για τους άλλους. Μπορώ να μιλήσω μόνο για τον εαυτό μου. Ακόμη και η καλύτερη διαχείριση αποτελεί τεράστια αλλαγή. Να αναγνωρίσεις τις σκοτεινές πλευρές σου, τις αναστολές σου και όσα σε εμποδίζουν να ισορροπήσεις, να ηρεμήσεις ή να αποδεχτείς κάποια πράγματα, είναι πολύ σημαντικό. Αν το καταφέρεις, έχεις πετύχει μια τρομακτικά μεγάλη αλλαγή. Ο πυρήνας μας ενδεχομένως παραμένει ο ίδιος και διαμορφώνεται από πολύ νωρίς. Αυτό είναι λίγο τρομακτικό, γιατί μοιάζει να αφαιρεί κάθε πιθανότητα ελεύθερης βούλησης. Ωστόσο, αν καταφέρουμε να αναγνωρίσουμε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε, ακόμη κι εκείνες που δημιουργούμε οι ίδιοι στον εαυτό μας, και να τις μειώσουμε, αυτό έχει μεγάλη αξία.

G.: Ποια είναι η μεγαλύτερη πολυτέλεια για εσάς σήμερα και πόσο αναγκαστικά εμπεριέχει η «πολυτέλεια» και τη λέξη «χρήμα»;
Α.Φ.: Δεν έχω τη φιλοδοξία να αποκτήσω πολλά χρήματα. Δεν με απασχολεί να πηγαίνω σε εξαιρετικά ακριβά εστιατόρια, να φοράω πανάκριβα ρούχα ή να έχω ένα ακριβό αυτοκίνητο. Εκείνο που εκτιμώ περισσότερο είναι να έχω την ησυχία μου, να γνωρίζω ότι μπορώ να καλύψω τις ανάγκες μου και να μην υπάρχει ο φόβος ότι μπορεί να προκύψει κάποιο πρόβλημα. Εκτιμώ περισσότερο την οικονομική ασφάλεια παρά την πολυτέλεια.

G.: Σας βοήθησε η ιδιότητα του ηθοποιού να γνωρίσετε καλύτερα τον εαυτό σας;
Α.Φ.: Οταν γνωρίζεις έργα, χαρακτήρες, εποχές και διαφορετικές κοινωνίες, σημαίνει ότι έχεις ήδη μια τάση προς αυτή τη διαδικασία. Ασχολούμαστε με πράγματα που μας τραβούν, μας δίνουν ικανοποίηση και ενδεχομένως μας βοηθούν να αναζητήσουμε κάτι. Είναι το κλασικό ερώτημα: η κότα έκανε τ’ αυγό ή το αυγό την κότα; Επιπλέον, η δουλειά μας σε υποβάλλει διαρκώς σε δοκιμασίες. Οι διαφορετικοί άνθρωποι με τους οποίους συνεργάζεσαι, η ανάγκη να βρεις έναν κοινό δρόμο μαζί τους και η έκθεση πάνω στη σκηνή ή μπροστά στην κάμερα σε βγάζουν από τη ζώνη ασφαλείας σου. Στο επάγγελμα του καλλιτέχνη, μάλιστα, συχνά η δουλειά μπερδεύεται με την προσωπική ταυτότητα.

G.: Εχετε αλλάξει σε προσωπικό επίπεδο;
Α.Φ.: Εχω αποβάλει πολλά περιττά βάρη, κυρίως σε σχέση με τον φόβο για το μέλλον και το άγχος. Η αφορμή ήταν όταν έγινα πατέρας. Αποφάσισα να αφήσω πίσω πράγματα που δεν θα ήθελα να κληροδοτήσω στο παιδί μου ως δικά μου βάρη. Επίσης, παλαιότερα ήμουν πιο κλειστός. Τώρα είμαι πιο ανοιχτός. Δεν είμαι αντικοινωνικός, αλλά δεν θεωρώ τον εαυτό μου ιδιαίτερα εξωστρεφή. Ο καθένας έχει τον δικό του χρόνο και τον δικό του ρυθμό. Αυτό πολλές φορές παρεξηγείται και ερμηνεύεται ως μπλαζέ ή σνομπ συμπεριφορά.

G.: Πρακτικά, σε τι σας άλλαξε η πατρότητα;
Α.Φ.: Παραδόξως, με ηρέμησε. Είμαι ένας άνθρωπος ανήσυχος, που αναζητά διαρκώς τρόπους να βελτιώσει τα πράγματα. Το παιδί όμως με οδήγησε σε πιο βασικές και ουσιαστικές προτεραιότητες. Αν το παιδί είναι καλά, όλα τα υπόλοιπα μπαίνουν σε διαφορετική σειρά. Μου έδωσε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στη ζωή. Το ότι χάνεις κατά κάποιον τρόπο την αυτονομία και την ανεξαρτησία σου επειδή πρέπει να αφιερώσεις χρόνο και ενέργεια σε έναν άλλον άνθρωπο που σε έχει 100% ανάγκη εμένα με ηρέμησε. Με έκανε να βγω από τον εαυτό μου, να πάψω να με σκέφτομαι διαρκώς ως το κέντρο των πάντων. Ηταν μια συνειδητή απόφαση, όσο συνειδητή μπορεί να είναι μια τέτοια απόφαση. Δεν ξέρεις, βέβαια, ακριβώς τι σημαίνει αυτό που αποφασίζεις. Λέμε «θέλω παιδιά», αλλά ξέρουμε πραγματικά τι σημαίνει αυτό;

G.: Τι θεωρείτε ότι έχει μεγαλύτερη σημασία στη σχέση σας με την κόρη σας;
Α.Φ.: Ο χρόνος που περνάμε μαζί είναι ανεκτίμητος. Νομίζω ότι αυτό είναι το σημαντικό με ένα παιδί: η ευκαιρία που σου δίνεται να προσφέρεις αγάπη. Εχουμε και οι δύο στραμμένη την προσοχή μας πάνω της. Νομίζω ότι περνάει καλά μαζί μας. Μπορούμε να γελάμε, να είμαστε χαλαροί, να μη μιλάμε, να ακούμε μουσική ή να καθόμαστε και να διαβάζουμε. Κάνουμε πολλά διαφορετικά πράγματα μαζί και συνεννοούμαστε χωρίς να χρειάζονται πολλά λόγια.

G.: Ποιο είναι το χάρισμα για το οποίο κοιτάζετε την κόρη σας με θαυμασμό;
Α.Φ.: Το χιούμορ και η ενσυναίσθηση. Βλέπει αρκετό θέατρο και κρίνει χωρίς καμία προκατάληψη. Περιμένω να μου πει τα αστεία της μετά, όταν θα με κοροϊδεύει για όσα έκανα. Με τρολάρει απίστευτα, οπότε περιμένω να δω τι θα πει και πώς θα το πει.

G.: Πιστεύετε ότι η σχέση με τους γονείς μας αλλάζει όσο μεγαλώνουμε;
Α.Φ.: Η σχέση αυτή είναι κάτι που συνεχίζουμε να επαναδιαπραγματευόμαστε σε όλη μας τη ζωή. Αλλα σκεφτόμαστε στα επτά μας, άλλα στα δεκαπέντε, άλλα στα είκοσι και άλλα στα σαράντα. Διαφορετικά βλέπουμε τα πράγματα όταν γινόμαστε γονείς και όταν αρχίζουμε να αντιμετωπίζουμε τις δικές μας δυσκολίες. Αλλοτε τους καταλαβαίνουμε, άλλοτε τους κατηγορούμε ή τους αδικούμε. Είναι μια σχέση που συνεχίζεται και εξελίσσεται - και γι’ αυτό είναι η πιο πολύπλοκη απ’ όλες ◆
Ακολουθήστε το protothema.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Protothema.gr