Ουίλλιαμ Κέντριτζ: Ο σπουδαίος σύγχρονος καλλιτέχνης διηγείται τον μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης στην Αθήνα

Ένας από τους σημαντικότερους και πιο πολύπλευρους σύγχρονους εικαστικούς καλλιτέχνες, που δραστηριοποιείται στον χώρο των οπτικοακουστικών έργων, στην όπερα και το θέατρο, ο Ουίλλιαμ Κέντριτζ, εμπνέεται από τον ελληνικό μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης και τον παρουσιάζει στην Ελλάδα με δύο διαφορετικές όψεις, σκηνοθετώντας την όπερα «Ορφέας» του Κλάουντιο Μοντεβέρντι, που ανεβαίνει στην Εθνική Λυρική Σκηνή στις 30 Οκτωβρίου και παρουσιάζοντας την ατομική του έκθεση με τίτλο έκθεση «Imitate the Sleep of Stones» (Μιμήσου τον ύπνο των λίθων) που θα εγκαινιαστεί μία μέρα νωρίτερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Με τον μύθο του Ορφέα έχει καταπιαστεί, διαχρονικά, πλήθος διαφορετικών καλλιτεχνών μιας και αποτελεί ένα μοναδικό μείγμα που συνδυάζει τις πανανθρώπινες αξίες της ζωής, της αγάπης, του θανάτου αλλά και της τέχνης. Ο Ορφέας κατεβαίνει στον Άδη για να σώσει την αγαπημένη του Ευρυδίκη, χρησιμοποιώντας ως βασικό όπλο του τη μουσική του. Με το τραγούδι του καταφέρνει να αποκοιμίσει τον Χάροντα και στη συνέχεια να πείσει τις θεότητες του Άδη να του επιστρέψουν την Ευρυδίκη. Ο Πλούτωνας, ο άρχοντας του Κάτω Κόσμου, τελικά υποχωρεί, θέτοντας όμως έναν όρο: ο Ορφέας δεν πρέπει να κοιτάξει πίσω του μέχρι να επιστρέψει στον κόσμο των ζωντανών. Η αμφιβολία, ο φόβος και η αγωνία τον κατακλύζουν. Λίγο πριν ολοκληρωθεί η επιστροφή, γυρίζει το βλέμμα του προς την Ευρυδίκη κι έτσι τη χάνει για πάντα. Επιστρέφοντας στη Θράκη, ο ήρωας βυθίζεται στην απελπισία. Ακολούθως, κατά μία εκδοχή ανέρχεται μαζί με τον Απόλλωνα στους ουρανούς και κατά μια δεύτερη διαμελίζεται από τις Βάκχες. Και στις δύο περιπτώσεις, ωστόσο, ο στοχασμός πάνω στην αγάπη, τον θάνατο και την αθανασία, διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η όπερα
Η όπερα «Ορφέας» του Κλάουντιο Μοντεβέρντι, που ανεβαίνει στην Εθνική Λυρική Σκηνή σε συμπαραγωγή. με το βρετανικό Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν και τη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, πρωτοπαρουσιάστηκε το 1607 στη Μάντοβα και θεωρείται σημείο αναφοράς στην ιστορία της μουσικής, καθώς σηματοδοτεί τη γέννηση της όπερας ως ολοκληρωμένης δραματικής τέχνης.

Ο ρηξικέλευθος Ουίλλιαμ Κέντριτζ παίρνει το ιστορικό, από κάθε άποψη αυτό έργο, το μετασχηματίζει και το παρουσιάζει σε μια εκτέλεση σύγχρονη, τολμηρή στην οποία , η μουσική και η δράση συνδέονται σε ένα ενιαίο εκφραστικό σύστημα, συνδυάζοντας την απλότητα της δομής με μια πρωτοφανή εκφραστική πυκνότητα. Το μήνυμα για την τεράστια δύναμη της μουσικής που εμπεριέχεται στον μύθο περνά από τα πρώτα κιόλας λεπτά της όπερας καθώς η προσωποποίηση της τέχνης που κινεί ολόκληρη τη δράση.

Στη σκηνική πρόταση του Ουίλλιαμ Κέντριτζ η δημιουργία, η απώλεια και ο χρόνος συνυπάρχουν, δημιουργώντας ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο εικαστικό σύμπαν μέσω της ζωντανής δράσης, των σχεδίων, της κινούμενης εικόνας, των βιντεοπροβολών και της σκηνογραφίας.

Μεταφέρει δε τη δράση περίπου στο 1910, όπως ορίζει η ποιητική εκδοχή του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε δημιουργώντας έναν χώρο όπου ο αρχαίος μύθος συναντά τη νεότερη ιστορία. Ο διάσημος Αφρικανός καλλιτέχνης, εξάλλου, αρέσκεται στο να δημιουργεί έργα που συνομιλούν με την ιστορία, τη λογοτεχνία, την πολιτική, και την επιστήμη συνδυάζοντας χρησιμοποιώντας το σχέδιο, τη συγγραφή, το φιλμ, την περφόρμανς, τη μουσική και το θέατρο αλλά και την αντίφαση και την αβεβαιότητα ως πολύτιμο εργαλείο του.

«Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία στη σκηνοθεσία του Ορφέα είναι η ανοιχτότητα που μας δίνει η μουσική του Μοντεβέρντι – τόσο στη σχηματική μορφή του τρόπου με τον οποίο είναι δομημένες οι σκηνές όσο και στον μη νατουραλισμό του λιμπρέτου και ολόκληρης της όπερας» σημειώνει ο ίδιος και προσθέτει με νόημα πως «η ουσία του έργου είναι ο φόνος του θανάτου, , το αναπόδραστο του θανάτου, και την ολοκληρωτική επιθυμία μας να αναιρέσουμε μια συμφορά που έχει συμβεί».

Ο «Ορφέας» του Μοντεβέρντι θα παρουσιαστεί στην Εθνική Λυρική Σκηνή στις 30 Οκτωβρίου και στις 1, 4, 6, 8, 10, 12, 14 Νοεμβρίου, σε μουσική διεύθυνση Κωνσταντίνου Τερζάκη, ενορχήστρωση για σύγχρονα όργανα του διακεκριμένου Αμερικανού συνθέτη και ενορχηστρωτή Νίκο Μιούλυ, με ένα λαμπρό καστ λυρικών ερμηνευτών μεταξύ των οποίων ο Χρήστος Κεχρής, Μαρία Κωστράκη και Μαίρη – Έλεν Νέζη.

Η έκθεση
Μέσα από έναν πρωτότυπο διάλογο σύγχρονων έργων του με ελληνικές αρχαιότητες διηγείται ο Ουίλιαμ Κέντριτζ τον μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Ατσάλινες μορφές βαμμένες στο χρώμα της σκουριάς, χάρτινες σιλουέτες δέντρων, ενδύματα, εργαλεία και αντικείμενα συνομιλούν με έναν κορινθιακό ερυθρόμορφο καλυκωτό κρατήρα με τον Ορφέα να παίζει τη λύρα, μια ελεφαντοστέινη λύρα και τα σωζόμενα θραύσματά της, ευρήματα από τον θολωτό τάφο του Μενιδίου (14ος-13ος αι. π.Χ.), και μία λευκή κύλικα, με τον Ορφέα να υψώνει την κιθάρα του καθώς του επιτίθεται μια Θρακιώτισσα, η οποία αποδίδεται στον Ζωγράφο του Πιστόξενου (περ. 470 π.Χ.), δάνειο από το Μουσείο της Ακρόπολης.

Στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκεται το διόραμα, το οποίο αξιοποιεί την οπτική τεχνική του θεάτρου του 19ου αιώνα, γνωστή ως «φάντασμα του Pepper» (Pepper’s Ghost), εισάγοντας ανακλώμενες κινούμενες εικόνες, σε ένα υλικό μοντέλο. Οι προβαλλόμενες μορφές εμφανίζονται στον κατασκευασμένο χώρο ως εφήμερες παρουσίες, ενώνοντας το σχέδιο, την επιτέλεση, τον κινηματογράφο και τη θεατρική ψευδαίσθηση σε ενιαίο έργο. Το διόραμα συγκροτεί ένα πέρασμα ανάμεσα στην ορατότητα και την εξαφάνιση, απηχώντας το ταξίδι του Ορφέα.

«Είμαι πολύ χαρούμενος που παρουσιάζω έργα μου στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας και που βλέπω τα έργα που δημιουργήθηκαν γύρω από την ιστορία του Ορφέα και της Ευρυδίκης να συνομιλούν με τη συλλογή του Μουσείου και με τα διαχρονικά ερωτήματα της απώλειας, της μνήμης και της επιστροφής που βρίσκονται στον πυρήνα του μύθου» δηλώνει ο ίδιος.

Το σπουδαίο αθηναϊκό μουσείο προστίθεται στη λίστα των εμβληματικών διεθνώς χώρων στους οποίους έχουν φιλοξενηθεί έργα του.