Σέριφος: Η ιστορία των μεταλλείων της και της αιματοβαμμένης απεργίας που καθιέρωσε το 8ωρο στην εργασία

Οι περισσότεροι, πιθανότατα, δεν γνωρίζουν πως η καθιέρωση του 8ώρου στην καθημερινή εργασία οφείλεται στον αιματοβαμμένο αγώνα που έδωσαν, το 1916, οι εργάτες στα μεταλλεία της Σερίφου, με μια μεγάλη απεργία η οποία αποτέλεσε ορόσημο στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος και είχε σημαντικό αντίκτυπο στο εγχώριο κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι.

Εικόνες, μαρτυρίες και αφηγήσεις από το ιστορικό αυτό γεγονός περιλαμβάνει το πρόγραμμα με τίτλο «Η ζωντανή ιστορία των μεταλλείων Σερίφου», που υλοποίησε η Εταιρία Φίλων Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Περιβάλλοντος «Η Σέριφος», με τη χρηματοδότηση του Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, και είναι διαθέσιμο ηλεκτρονικά στις ιστοσελίδες τους.

Πρόκειται για ένα πολύτιμο ψηφιακό αρχείο με σπάνιο αρχειακό υλικό, ιστορικά τεκμήρια, φωτογραφίες και προφορικές μαρτυρίες, που θα συνεχίζει να εμπλουτίζεται με στόχο να διασώσει την πολύτιμη ιστορία των μεταλλείων της Σερίφου η οποία ξεκίνησε την 3η χιλιετία π.Χ., άκμασε τον 6ο αιώνα π.Χ. και συνεχίστηκε κατά τη ρωμαϊκή, την ενετική και τη νεότερη ελληνική περίοδο, ως το οριστικό κλείσιμο των μεταλλείων το 1963.

Ανάμεσα στο υλικό βρει κανείς 250 φωτογραφίες, 11 βίντεο με προσωπικές μαρτυρίες μεταλλωρύχων και συγγενών τους, αρχειακά έγραφα και δημοσιεύματα της εποχής και QR codes σε ιστορικά σημεία των μεταλλείων, συνδέοντάς τα με τις αντίστοιχες προφορικές μαρτυρίες.

Στον πρόλογο του λευκώματος αναφέρεται χαρακτηριστικά: ««Ο τόπος που συγκλονίζει κάθε επισκέπτη της Σερίφου βρίσκεται στα νοτιοδυτικά του νησιού, εκεί που η πέτρα συναντά το φως των Κυκλάδων και που ο χρόνος έχει αφήσει τα δικά του σημάδια. Σκουριασμένες σιδηροτροχιές, σιωπηλά μηχανήματα, στοές λαξευμένες στο βουνό και κτίσματα που αντιστέκονται ακόμη στους ανέμους, αφηγούνται μια ιστορία μόχθου, ελπίδας, αλληλεγγύης και ανθρώπινης αντοχής και επιμονής. Τα Μεταλλεία της Σερίφου δεν αποτελούν μόνο μνημεία μιας βιομηχανικής εποχής, είναι κομμάτι της ψυχής του νησιού. Κάθε πέτρα, κάθε εγκαταλελειμμένη κατασκευή, κάθε ίχνος πάνω στο τοπίο κουβαλά μνήμες ανθρώπων που εργάστηκαν εδώ, ονειρεύτηκαν, αγωνίστηκαν και άφησαν το αποτύπωμά τους.»

Η απεργία της Σερίφου

Ήταν 7 Αυγούστου του 1916 όταν οι μεταλλωρύχοι της Σερίφου αποκαμωμένοι και εξαγριωμένοι από τις ατελείωτες καθημερινές ώρες εργασίες, κάτω από απάνθρωπες και επικίνδυνες συνθήκες, εξαιτίας των οποίων είχαν χάσει τη ζωή τους δεκάδες εργάτες, αποφάσισαν να εξεγερθούν.

Να σημειωθεί πως εκείνη την εποχή τα μεταλλεία διεύθυνε ο Γεώργιος Γκρόμαν. γιος Γερμανού μεταλλειολόγου Αιμίλιου Γκρόμαν τον οποίο διαδέχτηκε μετά τον θάνατό του. Η σκληρότητα με την οποία αντιμετώπιζε τους μεταλλωρύχους ήταν τεράστια. Δεν είναι εξάλλου τυχαίο πως χρόνια αργότερα υπηρέτησε στα Ες-Ες στα Χανιά.

Το χρονικό της ιστορικής αυτής εργατικής κινητοποίησης ξεκίνησε με την ίδρυση, στις 24 Ιουλίου, του Σωματείου Εργατών και Μεταλλωρύχων Σερίφου, με πρόεδρο τον Κώστα Σπέρα. Αμέσως μετά εξαγγέλθηκε γενική απεργία με βασικά αιτήματα την εφαρμογή του 8ώρου εργασίας,την αύξηση του ημερομισθίου, την καθιέρωση στοιχειωδών μέτρων ασφαλείας και την υγειονομική περίθαλψη για τους μεταλλωρύχους και τις οικογένειές τους.

Η διεύθυνση απέρριψε τα αιτήματά τους και απευθύνθηκε στην Κυβέρνηση με αποτέλεσμα να καταφθάσουν στο νησί 30 χωροφύλακες οι οποίοι συνέλαβαν την ηγεσία του σωματείου και διέταξαν τους μεταλλωρύχους να πιάσουν δουλειά, απειλώντας τους με όπλα. Πριν περάσει το χρονικό περιθώριο των πέντε λεπτών πού τούς είχαν δώσει ο υπομοίραρχος Χαρίλαος Χρυσάνθου άνοιξε πυρ και σκότωσε έναν 24χρονο απεργό. Προκλήθηκε πανικός, οι πυροβολισμοί συνέχισαν να πέφτουν βροχή και οι περίπου 460 μεταλλωρύχοι μαζί με τις οικογένειές τους αντεπιτέθηκαν με πέτρες σκοτώνοντας τον υπομοίραρχο Χρυσάνθου, τον ενωμοτάρχη Ιωάννη Τριανταφύλλου και δύο ακόμη χωροφύλακες, Οι υπόλοιποι χωροφύλακες έσπευσαν σε υποχώρηση ενώ οι απεργοί, εξαγριωμένοι, επιχείρησαν να ανατινάξουν τα γραφεία της εταιρείας που διαχειριζόταν τα μεταλλεία. Οι υπάλληλοι της εταιρείας άρχισαν να πυροβολούν σκοτώνοντας δύο ακόμη εργάτες, ενώ λίγες ημέρες αργότερα, άλλοι δύο υπέκυψαν στα τραύματά τους.

Στις 21 Αυγούστου η κυβέρνηση απέστειλε στο νησί το πολεμικό πλοίο «Αυλίς» με 200 στρατιώτες οι οποίοι συνέλαβαν όλη την ηγεσία του εργατικού κινήματος. Αυτή είναι η ημερομηνία της επίσημης λήξης της ιστορικής απεργίας της Σερίφου. Παρόλα αυτά αναγκάστηκαν να αποδεχτούν τρία πολύ σημαντικά αιτήματα των απεργών, την καθιέρωση του 8ωρου για πρώτη φορά στα ελληνικά χρονικά, την αύξηση των μισθών και και την κάλυψη των μεταφορικών εξόδων των εργατών.