Εθνική Λυρική Σκηνή: Παρουσιάζει ένα έργο που παντρεύει τον σύγχρονο χορό με το μουσικό θέατρο

Τέσσερα ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη, τρεις χορογράφους, εννέα χορευτές, έναν τραγουδιστή, μια γλυπτική εγκατάσταση και δύο μουσικά σύνολα φέρνει επί σκηνής το νέο έργο του συνθέτη Γιώργου Κουμεντάκη «Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι», που θα παρουσιάσει η Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στις 2, 3, 4, 9, 10, 11 Οκτωβρίου.

Ο σύγχρονος χορός και το μουσικό θέατρο συναντιούνται πάνω σε νέες και παλαιότερες συνθέσεις του Γιώργου Κουμεντάκη, ενός από τους σημαντικότερους και πιο πολυδιάστατους Έλληνες συνθέτες, o οποίος υπογράφει και τη δραματουργία. Τρία έργα μουσικής δωματίου επηρεασμένα από την ελληνική παραδοσιακή μουσική συνομιλούν με τέσσερα ποιήματα του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη, μελοποιημένα από τον Γιώργο Κουμεντάκη στο είδος του αμανέ, τα οποία ερμηνεύει επί σκηνής ο τραγουδιστής Ζαχαρίας Καρούνης. Οι χορευτές και οι μουσικοί συνοδεύουν τον τραγουδιστή με ισοκρατήματα που ο συνθέτης συνέθεσε και δίδαξε, δημιουργώντας έναν μεταφυσικό, απόκοσμο μουσικό κόσμο γεμάτο χρώματα και ρυθμούς.

Τρεις διακεκριμένοι χορογράφοι, η Πατρίσια Απέργη, ο Ηλίας Χατζηγεωργίου και η Εύα Γεωργιτσοπούλου, δημιουργούν νέες χορογραφίες πάνω σε ένα μουσικό ιδίωμα με ρίζες στην ελληνική παραδοσιακή και βυζαντινή μουσική. Το σώμα αναδεικνύεται ως φορέας μνήμης, επιθυμίας και απώλειας, ενώ η κίνηση ταλαντεύεται ανάμεσα στον συλλογικό συντονισμό και την προσωπική απόκλιση. Οι εννέα χορευτές κινούνται σε ένα περιβάλλον συνεχούς μετάβασης, όπου ο χρόνος μοιάζει να επιβραδύνεται, να επαναλαμβάνεται και να αποκτά μια σχεδόν τελετουργική διάσταση. Τη σκηνοθεσία υπογράφουν ο Γιώργος Κουμεντάκης και ο Πέτρος Τουλούδης, η γλυπτική εγκατάσταση του οποίου ενεργοποιεί τη σκηνή ως ένα κινούμενο ηχητικό τοπίο.

Ο Γιώργος Κουμεντάκης αναφέρει για τις νέες του συνθέσεις πάνω στα ποιήματα του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη: «Η μουσική του αμανέ στην καβαφική ποίηση δεν ανήκει ούτε στη θρηνωδία ούτε στην εξομολόγηση· είναι ένα είδος μεταφυσικού μονολόγου που αιωρείται ανάμεσα στην επιθυμία και τη φθορά. Ο αμανές, με την αργή του ανάσα και τις μελισματικές του αναστροφές, δεν θρηνεί – ανοίγει τον πόνο στον χρόνο. Δεν επιζητεί λύτρωση, αλλά αισθητικοποιεί τον πόνο, τον καθιστά μορφή σκέψης. Αυτή ακριβώς η αναστολή είναι η καρδιά της καβαφικής μουσικότητας. Ο Καβάφης δεν γράφει για να συγκινήσει. Η συγκίνηση είναι ήδη εκλογικευμένη μέσα στο ποίημα, όπως στον αμανέ η συγκίνηση είναι σύμφυτη με τη φόρμα. Το πάθος του είναι μετρημένο, πειθαρχημένο, σχεδόν αρχιτεκτονικό. Κάθε ποίημά του λειτουργεί όπως ένα μουσικό μακάμι, μια σταδιακή άνοδος και πτώση της φωνής μέσα σε αυστηρά όρια. Ο ρυθμός δεν κυλά, αλλά κρατιέται. Η φράση επαναλαμβάνεται, επανέρχεται, σαν μνήμη που αρνείται να καταλαγιάσει.
Σε αντίθεση με το ελληνικό μοιρολόι –που είναι εξωστρεφές, συλλογικό, σχεδόν λειτουργικό– ο αμανές είναι εσωτερική τελετουργία. Μιλά στο σκοτάδι του εαυτού. Έτσι και ο Καβάφης: η φωνή του δεν προορίζεται για το πλήθος αλλά για τον εκάστοτε ακροατή του, αυτόν που γνωρίζει τη γεύση της ήττας και της ηδονής ταυτόχρονα. Ο ποιητής δεν τραγουδά την απώλεια, αλλά την επίγνωση της απώλειας, γι’ αυτό δεν ζητά παρηγοριά. Αν η ποίηση του Καβάφη είχε ήχο, θα ήταν ένας αμανές όπου κάθε συλλαβή σέρνει πίσω της το βάρος του χρόνου και καθυστερεί τη συγκίνηση. Μια φωνή που δεν σπάει. Μια φωνή που γνωρίζει ότι ο πόνος, όταν ειπωθεί σωστά, μετατρέπεται σε μορφή».

Tο «Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι», το οποίο πρωτοπαρουσιάστηκε τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2026 με ιδιαίτερη επιτυχία στο SNF Nostos 2026 του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) και στο 32ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, αποτελεί μια χορογραφική δημιουργία τριών χορογράφων, με τον καθένα να συνομιλεί με διαφορετικά μουσικά έργα του Γιώργου Κουμεντάκη και ποιήματα του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη. Οι χορογραφίες προσεγγίζουν το μουσικό υλικό μέσα από διαφορετικές αισθητικές και κινησιολογικές γλώσσες. Κάθε χορογραφία φωτίζει μια διαφορετική πτυχή της σχέσης ανάμεσα στο σώμα, τον ρυθμό και τη συλλογική μνήμη.

Η χορογράφος Πατρίσια Απέργη συνδιαλέγεται με το Point of No Return του Γιώργου Κουμεντάκη και εμπνέεται από το ποίημα «Γκρίζα» του Καβάφη. «Όταν πρωτοσυναντήθηκα με τα έργα, μου δημιουργήθηκε η αίσθηση μιας διαρκούς μετάβασης, όπου το πριν και το μετά συνυπάρχουν. Βίωσα μια μουσική που δεν αφηγείται, αλλά επιμένει, αφήνοντας χώρο στο σώμα να υπάρξει μέσα σε αυτό το ανοιχτό, αβέβαιο παρόν. Έτσι άρθρωσα κι εγώ έναν ενδιάμεσο τόπο, όπου ο χρόνος δεν κορυφώνεται αλλά συσσωρεύεται. Έναν τόπο όπου το συναίσθημα δεν εκρήγνυται, αλλά κατακάθεται. Όπου η κίνηση δεν διεκδικεί, αλλά καταφέρνει να υπάρχει. Το σώμα κινείται μέσα σε ένα τοπίο απώλειας, μνήμης και εξάντλησης. Ο χορός γίνεται πράξη επιβίωσης και εμμονικής επανάληψης. Το Point of No Return δεν είναι επιλογή. Είναι συνθήκη. Είναι η ανθρώπινη ανάγκη να συνεχίζουμε, ακόμα κι όταν δεν ξέρουμε πού ακριβώς πηγαίνουμε», επισημαίνει η Πατρίσια Απέργη.

Βασισμένη στο ποίημα «Μακρυά» του Καβάφη, η χορογραφία του Ηλία Χατζηγεωργίου διερευνά τη μετάβαση από την ύπνωση της σκληρής καθημερινότητας στην αφύπνιση, από τη λήθη και τον αυτοματισμό στην ανάμνηση της ανθρώπινης δημιουργίας και του έρωτα και πάλι πίσω. «Θυμίζει ότι κάποτε όλοι υπήρξαμε ποιητές / καλλιτέχνες – πριν η επανάληψη των κοινωνικών μοτίβων και η λήθη της κανονικότητας σβήσουν την επιθυμία μας. Ο ποιητής / καλλιτέχνης μέσα μας, ένα παιδί που ασφυκτιά προσπαθώντας να επιβιώσει την ίδια στιγμή που εμείς επιμένουμε να τον σπρώχνουμε στη λησμονιά», σημειώνει ο Ηλίας Χατζηγεωργίου.

Στη χορογραφία της Εύας Γεωργιτσοπούλου, εμπνευσμένη από το ποίημα «Ο Σεπτέμβρης του 1903» του Καβάφη, σώματα χορεύουν μέσα σε έναν εύθραυστο ενδιάμεσο χώρο: έναν τόπο μετάβασης όπου οι καταστάσεις μεταμορφώνονται. Από την επιθυμία στην έμπνευση, από τη γιορτή στην έκρηξη, από τον αισθησιασμό στην απουσία. «Η κίνησή τους παράγει εντάσεις και η μουσική μετατρέπεται σε σκηνική παρουσία. Σκέψεις, κινήσεις και συνθέσεις επανέρχονται και μεταβάλλονται σαν κύματα ενσώματης μνήμης. Ντροπές μετατρέπονται σε εξωστρέφεια, παύσεις σε εμμονική επιστροφή στην κίνηση. Μια χορογραφία, ένας συλλογικός χορός, βασισμένος στην ευθραυστότητα και την έκθεση. Τελετουργίες, έρωτες και φαντασίες. Στιγμές που εμφανίζονται για να σβήσουν», υπογραμμίζει η Εύα Γεωργιτσοπούλου.

Η γλυπτική εγκατάσταση του Πέτρου Τουλούδη επιχειρεί να δημιουργήσει έναν χώρο όπου η ένταση δεν εκρήγνυται αλλά παραμένει σε αναμονή, όπως και στην ποίηση του Καβάφη. Τα τραπέζια, που θυμίζουν τετράποδα σώματα σε κίνηση –με μια στάση που παραπέμπει διακριτικά στην αρχαϊκή μορφή των Λαμασσού–, μοιάζουν με υβριδικά πλάσματα που διασχίζουν τον χώρο μεταφέροντας μαζί τους ένα κινητό πεδίο ήχου. Η εγκατάσταση λειτουργεί ως ένας μηχανισμός που παράγει και μεταφέρει ήχο, μετατρέποντας τη σκηνή σε ένα πεδίο όπου η ποίηση, η μουσική και το σώμα συναντιούνται μέσα από την υλικότητα της δόνησης – έναν χώρο όπου το συναίσθημα δεν κραυγάζει αλλά αντηχεί μέσα στον χρόνο, αφήνοντας χώρο στη φαντασία. «Η πρώτη σκέψη για την εγκατάσταση δεν ήταν να δημιουργήσω μια εικόνα για την ποίηση του Καβάφη, αλλά να φτιάξω έναν χώρο όπου κάτι θα μπορούσε να συμβεί. Έναν χώρο που να μετακινείται, να παράγει ήχο, να αλλάζει μαζί με τα σώματα και τη μουσική. Η μουσική του Γιώργου Κουμεντάκη έδωσε από νωρίς τη γραμμή του αισθήματος και πάνω σε αυτή χτίσαμε σταδιακά τα διαφορετικά επίπεδα της παράστασης», σημειώνει ο Πέτρος Τουλούδης.

Tα μελοποιημένα ποιήματα ερμηνεύει επί σκηνής με μοναδικό τρόπο ο διακεκριμένος τραγουδιστής Ζαχαρίας Καρούνης. Συμμετέχουν η Αγγελίνα Τκάτσεβα στο σαντούρι, ο Όσβαλντ Αμιράλης στα κρουστά και τα μουσικά σύνολα Oros Ensemble και Osmosis Saxophone Quartet. Τη διδασκαλία κρουστών έχει αναλάβει ο Γιάννης Παπατζανής, ο οποίος ερμηνεύει μια πληθώρα κρουστών επί σκηνής, μαζί με τους χορευτές. Τα κοστούμια υπογράφει η Daglara και τον σχεδιασμό φωτισμών ο Νίκος Βλασόπουλος.

Με τους χορευτές του Μπαλέτου της ΕΛΣ Άγγελο Αντωνίου, Γιάννη Γκάντσιο, Έλενα Κέκκου, Μαρίτα Νικολίτσα, Στέφανο Πιετραγκάλλα, Ντανιέλε Πεκοράρι, Γιώργο Χατζόπουλο, Σεσίλια Χατζηεμμανουήλ, Δέσποινα Χρυσοστόμου.