Ντάλτον Τράμπο: Ο κορυφαίος σεναριογράφος του Χόλιγουντ, η μαύρη λίστα, ο «Σπάρτακος» και τα «ορφανά» Όσκαρ

Λίγο πριν από τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατό του, στις 10 Σεπτεμβρίου του 1976, ο Ντάλτον Τράμπο, αν και μπήκε στη «μαύρη λίστα» του Χόλιγουντ, διώχθηκε σκληρά, έμεινε στη φυλακή για σχεδόν έναν χρόνο, αυτοεξορίστηκε στο Μεξικό και αναγκάστηκε να γίνει «αόρατος», χάνοντας φίλους και συνεργάτες, είναι ένας σπουδαίος γραφιάς, που συνέδεσε το όνομά του με κλασικές ταινίες, ακόμα και όταν υπέγραφε με ψευδώνυμο.

 Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του «The Brave One» το 1957, όταν η Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου αναζητούσε μάταια τον σεναριογράφο στον οποίο θα απένειμε το Όσκαρ, ενώ σε άλλες περιπτώσεις λιγότερο σημαντικοί σεναριογράφοι λειτουργούσαν ως «βιτρίνα» της δουλειάς του.

Ο λόγος που παρέμεινε για περισσότερα από δέκα χρόνια στο περιθώριο της κινηματογραφικής βιομηχανίας ήταν οι πολιτικές του πεποιθήσεις. Το όνομά του συνδέεται άμεσα με τον Μακαρθισμό, που επισήμως διήρκεσε από το 1947 έως το 1957. Στην πιο ζοφερή εποχή της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας, θεωρήθηκε «εχθρός» του έθνους, λόγω της κομμουνιστικής του ιδεολογίας, αλλά και, κυρίως, εξαιτίας της σθεναρής στάσης του απέναντι στην αντικομμουνιστική υστερία και την παράνοια ενός συστήματος εξουσίας που έβλεπε παντού εχθρούς, προδότες και πράκτορες της Σοβιετικής Ένωσης.

Φιλελεύθεροι και κομμουνιστές στον χώρο του θεάματος θεωρήθηκαν επικίνδυνοι, καθώς ήρθαν σε σύγκρουση με τις ιδεοληψίες των υπερσυντηρητικών και αμφισβήτησαν τα στερεότυπα περί «αμερικανικού τρόπου ζωής» και «αμερικανικού ονείρου».

Από τον «Πεταλούδα» μέχρι τον «Σπάρτακο»

Ο Τράμπο, είναι ο άνθρωπος που έγραψε και τα σενάρια φημισμένων ταινιών, όπως ο «Πεταλούδας», ο «Ασύλληπτος Επαναστάτης», η «Έξοδος» και ο «Σπάρτακος». Στην τελευταία περίπτωση, αν και η ταινία γυρίστηκε το 1959, η σκιά του Μακαρθισμού εξακολουθούσε να τον ακολουθεί. Το όνομά του θα αναφερόταν στους συντελεστές μόνο μετά τη δραστική και θαρραλέα παρέμβαση του πρωταγωνιστή και παραγωγού του πολυδάπανου έπους, Κερκ Ντάγκλας.

Ο Τζέιμς Ντάλτον Τράμπο γεννήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου του 1905 στο Μοντρόουζ του Κολοράντο, σε φτωχή οικογένεια. Πριν ακόμη τελειώσει το σχολείο, άρχισε να εργάζεται ως δημοσιογράφος σε τοπικές εφημερίδες. Μετά την αποφοίτησή του από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, συνέχισε να δημοσιογραφεί και το 1926 μετακόμισε στο Λος Άντζελες για να συνεχίσει τις σπουδές του, ενώ παράλληλα αρθρογραφούσε σε διάφορα έντυπα και έκανε διάφορες δύσκολες δουλειές.

Το 1935 εξέδωσε το πρώτο του μυθιστόρημα, «Eclipse», ενώ δύο χρόνια αργότερα μπήκε στον κινηματογράφο, καθώς προσλήφθηκε από τη Warner Bros. για να διαβάζει θεατρικά και λογοτεχνικά έργα που θα μπορούσαν να μεταφερθούν στη μεγάλη οθόνη. Το 1939 άρχισε να «χτενίζει» σενάρια και την ίδια χρονιά αναφέρεται για πρώτη φορά ως σεναριογράφος στο χαμηλού προϋπολογισμού φιλμ «Road Gang».

«Ο Τζόνι Πήρε τ’ Όπλο του»

Την ίδια χρονιά, όμως, έγραψε και το πιο γνωστό μυθιστόρημά του, το αντιπολεμικό «Ο Τζόνι Πήρε τ’ Όπλο του», το οποίο μετέφερε ο ίδιος στον κινηματογράφο το 1971, κερδίζοντας το Μέγα Βραβείο στις Κάννες, στη μοναδική του σκηνοθετική απόπειρα.

Η ιστορία ακολουθεί έναν νεαρό, βαριά τραυματισμένο στο πεδίο της μάχης του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος ξυπνά σε ένα νοσοκομείο, ζωντανός αλλά ουσιαστικά εγκλωβισμένος στο σώμα του. Έχει χάσει τα χέρια, τα πόδια και το πρόσωπό του. Δεν ακούει, δεν βλέπει, δεν μπορεί να μιλήσει ή να γευτεί, παρά μόνο να αισθανθεί τις δονήσεις. Έχει, όμως, τη θέληση να επικοινωνήσει, κάτι που αντιλαμβάνεται μία νοσοκόμα.

Πρόκειται για ένα αντιπολεμικό έργο, αλλά και έναν σπαρακτικό ύμνο στη θέληση της ανθρώπινης φύσης για ζωή. Οι Τίμοθι Μπότομς, Κάθι Φιλντς, Τζέισον Ρόμπαρντς και Ντόναλντ Σάδερλαντ ερμήνευσαν τους βασικούς ρόλους, ενώ ο Λουίς Μπουνιουέλ συνυπογράφει το σενάριο.

Τη δεκαετία του ’40 ο Τράμπο αναδείχτηκε σε έναν από τους πιο αποτελεσματικούς σεναριογράφους και έναν από τους πιο ακριβοπληρωμένους στο Χόλιγουντ, μετά τις επιτυχίες του σε ταινίες όπως «Το Δράμα μιας Γυναίκας», του Σαμ Γουντ, για την οποία έλαβε την πρώτη του υποψηφιότητα για Όσκαρ σεναρίου, «Τριάντα δευτερόλεπτα πάνω από το Τόκιο», του Μέρβιν ΛεΡόι, και «Τα αμπέλια μας έχουν μαλακά σταφύλια», του Ρόι Ρόουλαντ.

Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τράμπο, που ποτέ δεν έκρυψε τις ιδεολογικές του αντιλήψεις και τη συμπάθειά του προς το Κομμουνιστικό Κόμμα των ΗΠΑ, εντάχτηκε στο αντιφασιστικό και αντιναζιστικό κίνημα, στο οποίο συμμετείχαν και δημοκράτες. Ήταν υπέρ της συμμετοχής των ΗΠΑ στον πόλεμο, σε αντίθεση με την επίσημη τότε θέση της χώρας, κάτι που άλλαξε άρδην μετά την επίθεση των Ιαπώνων στο Περλ Χάρμπορ. Η αμερικανική κοινή γνώμη δεν άργησε να οδηγηθεί σε υστερία.

Ο πόλεμος τελείωσε, όχι όμως και η υστερία. Αυτή τη φορά βρέθηκε ένας άλλος εχθρός και αυτός ήταν η Σοβιετική Ένωση, η οποία, λόγω και της αποφασιστικής και καθοριστικής συμβολής της στη νίκη των Συμμάχων, είχε εξέλθει ενισχυμένη από τον πόλεμο. Έτσι, τον Ιούλιο του 1946, ενώ η Αμερική έμπαινε στην ψυχροπολεμική περίοδο, ο εκδότης του πασίγνωστου κινηματογραφικού περιοδικού «The Hollywood Reporter», Μπιλ Γουίλκερσον, σε άρθρο του με τίτλο «A Vote for Joe Stalin» κατονόμασε προσωπικότητες του Χόλιγουντ ως υποστηρικτές ή συμπαθούντες του κομμουνισμού, ανάμεσά τους και τον Ντάλτον Τράμπο, δίνοντας ουσιαστικά το έναυσμα για το κυνήγι μαγισσών στο Χόλιγουντ.

Άρνηση και «κόψιμο»

Το 1947, το Αμερικανικό Κογκρέσο κάλεσε τον Τράμπο να καταθέσει ενώπιον της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων, η οποία διερευνούσε τους δεσμούς του χώρου του θεάματος με το Κομμουνιστικό Κόμμα. Ο Τράμπο αρνήθηκε να καταθέσει, υποστηρίζοντας ότι η επιτροπή καταστρατηγούσε τη συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία συνείδησης. Έτσι, μαζί με άλλους εννέα, μπήκε στην περίφημη «Μαύρη Λίστα». Λίγο αργότερα, καταδικάστηκε σε φυλάκιση και παρέμεινε στη φυλακή για 11 μήνες, ενώ αποκλείστηκε από το Χόλιγουντ για περισσότερα από δέκα χρόνια.

Μετά την αποφυλάκισή του, ο Τράμπο, μαζί με την οικογένειά του, είχε παντρευτεί την Κλίο Φίντσερ, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά, αυτοεξορίστηκε στο Μεξικό. Εκεί συνέχισε να γράφει σενάρια για περίπου 30 ταινίες, χωρίς όμως να χρησιμοποιεί το όνομά του.

Μάλιστα, με αφορμή το πρώτο του Όσκαρ για την ταινία «The Brave One», το 1957, όταν ο πραγματικός σεναριογράφος δεν εμφανίστηκε στην τελετή, η κοσμικογράφος του Χόλιγουντ και αντικομμουνίστρια Χέντα Χόπερ ξεκίνησε εκστρατεία για την αποκάλυψη των σεναριογράφων που εργάζονταν κρυφά, σε συνεργασία με τα στούντιο.

Στο Μεξικό, που αποδείχτηκε καταφύγιο για πολλούς κυνηγημένους, έγραψε ορισμένα από τα καλύτερα σενάριά του, τα οποία διακρίνονταν για την αγάπη του για τους αδύναμους, την υπεράσπιση των κοινωνικών δικαιωμάτων, το αντιπολεμικό τους πνεύμα, αλλά και τις πνευματώδεις ατάκες και το πολιτικό σχόλιο.

Κορυφαία στιγμή ήταν το σενάριο για την ρομαντική κομεντί του σκηνοθέτη Γουίλιαμ Γουάιλερ, «Διακοπές στη Ρώμη», με τον Γκρέκορι Πεκ και την ανερχόμενη τότε Όντρεϊ Χέπμπορν, η οποία έγινε σύντομα σταρ παγκόσμιας εμβέλειας. Η σκηνοθεσία και το βραβευμένο με Όσκαρ σενάριο του Τράμπο χάρισαν στο κοινό ένα μελαγχολικό ρομάντζο και ένα αθάνατο φινάλε.

Αποκατάσταση

Ο Ντάλτον Τράμπο πρόλαβε να δει το όνομά του να αποκαθίσταται πλήρως, με την επανένταξή του στην Ένωση Σεναριογράφων Αμερικής. Εκεί, σε μια ιστορική ομιλία του, αναφερόμενος στον Μακαρθισμό, υποστήριξε ότι «δεν υπήρχαν απλοϊκοί ήρωες ή προδότες, αλλά μόνο θύματα ενός συλλογικού παραληρήματος φόβου».