«Nurturing Mechanisms» στη Νάξο: Έκθεση σύγχρονης τέχνης στον ελαιώνα Καμπόνες - Η γυναίκα πίσω από την πρωτοβουλία και η φιλοσοφία της διοργάνωσης

Η σύγχρονη τέχνη αναζητά διαρκώς νέους τρόπους να συνομιλήσει με τον τόπο, τη μνήμη και τις μορφές ζωής που διαμορφώνουν την ανθρώπινη εμπειρία. Σε αυτή την αναζήτηση, ορισμένοι τόποι διαθέτουν τη δύναμη να λειτουργήσουν ως ζωντανοί συνομιλητές της δημιουργικής διαδικασίας, μεταφέροντας ιστορίες, γνώσεις και πολιτισμικές πρακτικές που εξελίσσονται αδιάλειπτα μέσα στον χρόνο.

Ένας τέτοιος τόπος είναι ο ιστορικός ελαιώνας Καμπόνες στη Νάξο, ο οποίος, από τις 5 έως τις 19 Σεπτεμβρίου, φιλοξενεί την έκθεση «Nurturing Mechanisms: Συνυφάνσεις στις Καμπόνες». Πρόκειται για μια εικαστική πρωτοβουλία, που προσεγγίζει τη φροντίδα ως θεμελιώδη πολιτισμική και δημιουργική διαδικασία, αναδεικνύοντας τη σχέση ανάμεσα στη φύση, την καλλιέργεια, τη συλλογική μνήμη και τη σύγχρονη καλλιτεχνική πρακτική.

Οι Καμπόνες αποτελούν έναν τόπο με βαθιά ιστορική συνέχεια, όπου το φυσικό τοπίο, η ανθρώπινη παρουσία και η καλλιέργεια της γης συνθέτουν ένα ενιαίο πολιτισμικό οικοσύστημα. Οι υπεραιωνόβιες ελιές, η ιστορία του οικογενειακού κτήματος και η διαρκής σχέση του ανθρώπου με τη γη συγκροτούν ένα περιβάλλον που διατηρεί ζωντανή τη μνήμη του τόπου και εξακολουθεί να παράγει νέες μορφές δημιουργίας.

Μέσα σε αυτό το ιδιαίτερο πλαίσιο, η έκθεση αναπτύσσει έναν ουσιαστικό διάλογο ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη και το φυσικό περιβάλλον. Τα έργα δημιουργήθηκαν σε άμεση συνομιλία με τον ελαιώνα, ενεργοποιώντας διαφορετικές αναγνώσεις του αγροτικού τοπίου και αναδεικνύοντας τη δυναμική σχέση ανάμεσα στην ύλη, τον χρόνο, τη δημιουργική χειρονομία και τους φυσικούς κύκλους που διαμορφώνουν τη ζωή.

Η έννοια των «Nurturing Mechanisms» αποτελεί τον κεντρικό άξονα της έκθεσης. Η φροντίδα προσεγγίζεται ως μια διαρκής διαδικασία καλλιέργειας σχέσεων, γνώσης και εμπειρίας, μέσα από την οποία η φύση και ο άνθρωπος συνδιαμορφώνουν κοινές μορφές εξέλιξης.

Η καλλιέργεια της γης αποκτά παράλληλα συμβολική διάσταση, μεταφέροντας έννοιες όπως η δημιουργία, η συνεργασία, η μετάδοση της γνώσης και η συλλογική ευθύνη απέναντι στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον.

Η έκθεση αναδεικνύει τον ιστορικό ελαιώνα ως έναν υβριδικό τόπο, στον οποίο η πολιτιστική κληρονομιά παραμένει ενεργή και εξελίσσεται μέσα από τη σύγχρονη δημιουργία. Ο χώρος αποκτά ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της εμπειρίας του επισκέπτη, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η φύση, η τέχνη και η ανθρώπινη παρουσία συγκροτούν μια ενιαία αφήγηση.

Στην έκθεση συμμετέχουν η Φοίβη Γιαννίση, η Ειρήνη Γκόνου, η Σεβαστιάνα Κωνστάκη, η Mariandrie και η Κατερίνα Νάκου, δημιουργοί με διακριτή παρουσία στη σύγχρονη εικαστική σκηνή. Η έρευνά τους εκτείνεται από την αρχιτεκτονική, την ποίηση και τη γλυπτική έως τις εγκαταστάσεις, το ύφασμα και τις διεπιστημονικές πρακτικές.

Μέσα από διαφορετικές εκφραστικές προσεγγίσεις, τα έργα συνθέτουν μια πολυφωνική αφήγηση γύρω από την ύλη, τη μνήμη, την οικολογία, τη χειρωνακτική γνώση και τις μορφές συλλογικής εμπειρίας.

Η «Nurturing Mechanisms: Συνυφάνσεις στις Καμπόνες» προτείνει μια σύγχρονη ανάγνωση της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπου η καλλιτεχνική δημιουργία λειτουργεί ως μέσο έρευνας, ερμηνείας και ενεργοποίησης του τοπίου. Η περιήγηση στον ιστορικό ελαιώνα εξελίσσεται σε μια βιωματική εμπειρία, που ενθαρρύνει τον επισκέπτη να προσεγγίσει τη φύση ως φορέα γνώσης, συνέχειας και δημιουργικής έμπνευσης.

Η πρωτοβουλία της Μαρίας Πολυκρέτη

Η έκθεση αποτελεί σύλληψη και πρωτοβουλία της Μαρίας Πολυκρέτη, προέδρου του πολιτιστικού φορέα «Πολυκρίτη - Νάξος», η οποία χαράσσει μια μακρόπνοη πολιτιστική κατεύθυνση για τις Καμπόνες. Στόχος είναι ο ιστορικός ελαιώνας να αναδειχθεί ως ένας τόπος όπου η σύγχρονη τέχνη συνομιλεί δημιουργικά με τη φύση, την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά.

Μέσα από αυτή την πρωτοβουλία, οι Καμπόνες εξελίσσονται σε έναν ζωντανό πυρήνα πολιτισμού, με σταθερό προσανατολισμό στην καλλιτεχνική δημιουργία, τη διεπιστημονική συνεργασία και τη σύνδεση του αγροτικού τοπίου με σύγχρονες μορφές έκφρασης.

Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει η Σεβαστιάνα Κωνστάκη, διαμορφώνοντας μια εικαστική πρόταση που ερμηνεύει τη φροντίδα ως δημιουργική και πολιτισμική πράξη και ενεργοποιεί έναν διάλογο ανάμεσα στα έργα, το φυσικό περιβάλλον και την εμπειρία του επισκέπτη.

Με αφορμή την έκθεση, η Μαρία Πολυκρέτη μίλησε στο protothema.gr για την ιστορία του οικογενειακού ελαιώνα, τη φιλοσοφία των «Συνυφάνσεων» και το μέλλον των Καμπόνων.

- Κυρία Πολυκρέτη, τι ακριβώς είναι ο ιστορικός ελαιώνας Καμπόνες και ποια είναι η έκθεση που φιλοξενεί φέτος;

Μ.Π.: Οι Καμπόνες είναι ένας ιστορικός ελαιώνας της οικογένειάς μου στη Νάξο, με υπεραιωνόβιες ελιές, ορισμένες από τις οποίες εκτιμάται ότι έχουν ηλικία που ξεπερνά ακόμη και τις δύο χιλιετίες. Ο τόπος πέρασε από τον προπάππο μου, Νικόλα, στον παππού μου, έπειτα στον πατέρα μου και σήμερα σε εμένα. Είμαι, λοιπόν, η τέταρτη γενιά που έχει την ευθύνη του, και αυτό δημιουργεί αναπόφευκτα μια πολύ προσωπική σχέση μαζί του.

Για μένα, όμως, η κληρονομιά ενός τέτοιου τόπου δεν σημαίνει μόνο να τον διατηρήσεις όπως τον παρέλαβες. Με ενδιαφέρει να τον αναδείξω, με σεβασμό σε αυτό που ήδη είναι, και συγχρόνως να του επιτρέψω να παραμένει ζωντανός και ανοιχτός στο σήμερα.

Τα τελευταία χρόνια οι Καμπόνες έχουν αρχίσει να φιλοξενούν πολιτιστικές συναντήσεις, μουσική και ανθρώπους της τέχνης, ενώ φέτος ανοίγονται και στη σύγχρονη εικαστική δημιουργία.

Από τις 5 έως τις 19 Σεπτεμβρίου παρουσιάζεται εδώ η έκθεση «Nurturing Mechanisms: Συνυφάνσεις στις Καμπόνες», σε επιμέλεια της Σεβαστιάνας Κωνστάκη, με πέντε δημιουργούς και έργα που αναπτύσσονται σε άμεση σχέση με τον ίδιο τον ελαιώνα.

- Η έκθεση αναπτύσσει έναν διάλογο ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη και το φυσικό περιβάλλον. Ήταν αυτός ένας από τους σκοπούς σας;

Μ.Π: Θα έλεγα ότι ήταν κάτι περισσότερο από ένας σκοπός -ήταν μία από τις πρώτες σκέψεις από τις οποίες ξεκίνησε η έκθεση. Από την αρχή υπήρχε κάτι που για μένα ήταν πολύ σημαντικό και το μοιράστηκα με την επιμελήτρια και τις καλλιτέχνιδες: δεν ήθελα οι ελιές να αποτελούν απλώς το φόντο της έκθεσης. Ήθελα να είναι μέρος της.

Δεν φανταζόμουν, δηλαδή, έργα τοποθετημένα μέσα σε έναν όμορφο ελαιώνα, αλλά έργα στα οποία τα ίδια τα δέντρα θα συμμετέχουν ουσιαστικά και θα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι τους. Πάνω σε αυτή την αρχική σκέψη αναπτύχθηκε στη συνέχεια ένας πολύ ενδιαφέρων διάλογος με την επιμελήτρια και τις καλλιτέχνιδες.

Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στις Καμπόνες, γιατί αυτά τα δέντρα δεν είναι απλώς στοιχεία ενός φυσικού τοπίου. Κουβαλούν πάνω τους τον χρόνο, τα ίχνη της ανθρώπινης φροντίδας και τη μνήμη πολλών γενεών.

Η συνάντησή τους με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία επιτρέπει, πιστεύω, να τα δούμε και με έναν διαφορετικό τρόπο: όχι ως σκηνικό, αλλά ως ζωντανό και ενεργό μέρος της ίδιας της έκθεσης.

- Τι σημαίνει για εσάς η έννοια της φροντίδας, που βρίσκεται στον πυρήνα του «Nurturing Mechanisms»;

Μ.Π: Η έννοια της φροντίδας με ενδιαφέρει γιατί δεν τη βλέπω ως κάτι στατικό ή ως μια μεμονωμένη πράξη. Είναι μια σχέση που χτίζεται μέσα στον χρόνο και χρειάζεται συνέχεια, παρουσία και ευθύνη.

Αυτό το αντιλαμβάνεται κανείς πολύ καθαρά σε έναν ελαιώνα: ένα δέντρο που έχει επιβιώσει για εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια δεν υπάρχει μόνο χάρη στη δύναμη της φύσης, αλλά και μέσα από μια μακρά σχέση ανθρώπου και τόπου — μέσα από τη φροντίδα, τη γνώση και τις πρακτικές που μεταδίδονται από γενιά σε γενιά.

Νομίζω ότι αυτή η έννοια ξεπερνά κατά πολύ την καλλιέργεια της γης. Φροντίζουμε ό,τι θεωρούμε σημαντικό να συνεχίσει να υπάρχει: έναν τόπο, μια μνήμη, μια γνώση, μια σχέση, έναν πολιτισμό. Κάθε γενιά παραλαμβάνει κάτι από την προηγούμενη, αλλά έχει ταυτόχρονα την ευθύνη να αποφασίσει πώς θα το κρατήσει ζωντανό και πώς θα το παραδώσει στην επόμενη.

Ίσως γι’ αυτό το «Nurturing Mechanisms» βρίσκει στις Καμπόνες ένα τόσο φυσικό πεδίο. Η φροντίδα εδώ δεν είναι μόνο η θεματική μιας έκθεσης· είναι κάτι που ο ίδιος ο τόπος αφηγείται εδώ και αιώνες.

- Ποια έργα συγκεντρώνει η έκθεση;

Μ.Π.: Ένα στοιχείο που θεωρώ πολύ σημαντικό είναι ότι τα έργα δεν δημιουργήθηκαν ανεξάρτητα από τον τόπο και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στις Καμπόνες. Οι καλλιτέχνιδες επισκέφθηκαν τον ελαιώνα, τον περπάτησαν, τον παρατήρησαν και εργάστηκαν πάνω σε όσα συνάντησαν εκεί.

Μελέτησαν τη σχέση ανάμεσα στο φυσικό και το καλλιεργημένο τοπίο, τα δέντρα, τα ίχνη της ανθρώπινης παρουσίας και τις σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί μέσα στον χρόνο ανάμεσα στον άνθρωπο και τη γη.

Η έκθεση περιλαμβάνει γλυπτά, εγκαταστάσεις, υφαντά, καθώς και μία ηχητική και ποιητική περφόρμανς. Παρότι πρόκειται για διαφορετικές καλλιτεχνικές πρακτικές, υπάρχει ένα υλικό που επανέρχεται με διαφορετικούς τρόπους και λειτουργεί σαν ένα κοινό νήμα ανάμεσά τους: το ίδιο το νήμα.

Και ίσως αυτό είναι που βρίσκω ιδιαίτερα όμορφο στις «Συνυφάνσεις»: ότι τα έργα δεν επιχειρούν να επιβληθούν στον ελαιώνα. Έχουν δημιουργηθεί μέσα από την παρατήρησή του και έρχονται τελικά να συνυπάρξουν μαζί του, αφήνοντας τον ίδιο τον τόπο να παραμένει παρών.

- Ποιος είναι ο στόχος αυτής της έκθεσης;

Μ.Π: Δεν ξέρω αν θα ήθελα να μιλήσω για έναν και μοναδικό στόχο. Θα ήθελα κυρίως η έκθεση να δημιουργήσει έναν χώρο συνάντησης: ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη και έναν τόπο που κουβαλά μια πολύ μεγάλη ιστορία, αλλά και ανάμεσα στον επισκέπτη και σε έννοιες που συχνά θεωρούμε αυτονόητες — τη φροντίδα, τη μνήμη, τη σχέση μας με τη γη και με όσα παραλαμβάνουμε από τις προηγούμενες γενιές.

Θα ήθελα ο άνθρωπος που θα περπατήσει μέσα στον ελαιώνα να μη δει μόνο τα έργα, αλλά να παρατηρήσει διαφορετικά και τον ίδιο τον τόπο. Να σταθεί λίγο περισσότερο απέναντι σε ένα δέντρο που βρίσκεται εκεί πολύ πριν από εμάς και, ίσως, να αναρωτηθεί τι σημαίνει να φροντίζεις κάτι που δεν ξεκινά και δεν τελειώνει με εσένα.

Αν η έκθεση καταφέρει να δημιουργήσει, έστω και για λίγο, αυτή τη μετατόπιση του βλέμματος —προς την τέχνη, τη φύση, τη μνήμη και τελικά προς τη δική μας θέση μέσα σε αυτή τη συνέχεια— νομίζω ότι θα έχει πετύχει κάτι ουσιαστικό.

- Οι Καμπόνες εξελίσσονται σταθερά σε έναν τόπο όπου ο πολιτισμός ενεργοποιείται μέσα από τη συνύπαρξη της φύσης, της ιστορίας και της καλλιτεχνικής πρακτικής. Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;

Μ.Π: Δεν έχω στο μυαλό μου την εξέλιξη των Καμπόνων με όρους περισσότερων ή μεγαλύτερων δράσεων. Θα ήθελα περισσότερο να συνεχίσουμε με προσεκτικά επιλεγμένες πολιτιστικές συναντήσεις που έχουν έναν ουσιαστικό λόγο να συμβαίνουν σε αυτόν τον συγκεκριμένο τόπο και που μπορούν να συνομιλούν πραγματικά μαζί του.

Με ενδιαφέρει να συναντώνται διαφορετικές μορφές τέχνης και δημιουργίας -η μουσική, τα εικαστικά, ο λόγος, η παράδοση αλλά και η σύγχρονη καλλιτεχνική σκέψη- χωρίς όμως οι Καμπόνες να χάσουν ποτέ αυτό που είναι.

Δεν θα ήθελα ο τόπος να μετατραπεί απλώς σε έναν ακόμη χώρο εκδηλώσεων. Θα ήθελα κάθε δράση να προσθέτει κάτι στη διαδρομή του και, ταυτόχρονα, να μας βοηθά να ανακαλύπτουμε μια διαφορετική πλευρά του.

Ίσως τελικά αυτό να είναι και το μακροπρόθεσμο σχέδιό μου: να παραμείνουν οι Καμπόνες ένας ζωντανός τόπος, όπου η μνήμη δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι ακίνητο, αλλά μπορεί να συναντά το παρόν και να δημιουργεί κάτι καινούργιο.

Και όταν κάποτε αυτός ο τόπος περάσει στην επόμενη γενιά, θα ήθελα να έχει διατηρήσει ακέραιη την ταυτότητά του, έχοντας ταυτόχρονα αποκτήσει και νέες ιστορίες να αφηγηθεί.

Info

Έκθεση: «Nurturing Mechanisms: Συνυφάνσεις στις Καμπόνες»
Ημερομηνίες: 5-19 Σεπτεμβρίου 2026
Χώρος: Ιστορικός Ελαιώνας Καμπόνες, Νάξος
Συμμετέχουν: Φοίβη Γιαννίση, Ειρήνη Γκόνου, Σεβαστιάνα Κωνστάκη, Mariandrie και Κατερίνα Νάκου
Σύλληψη και πρωτοβουλία έκθεσης: Μαρία Πολυκρέτη
Επιμέλεια έκθεσης: Σεβαστιάνα Κωνστάκη
Διοργάνωση: Πολυκρίτη Νάξος
Επικοινωνιακή στρατηγική και Media Relations: CT Communications-Χριστίνα Τριποδιανάκη