Το… δόγμα των ημερών

Ήρθε η ώρα για την τελευταία ανταπόκριση του 2016 από την πανέμορφη, χριστουγεννιάτικη Θεσσαλονίκη. Μια χρονιά με ανάμεικτα συναισθήματα μας αποχαιρετά. Άλλαξαν πολλά φέτος σε προσωπικό επίπεδο. Γνωριστήκαμε μαζί και τα λέμε κάθε εβδομάδα από αυτή εδώ τη στήλη. Είναι όμορφο να ταξιδεύει ο τόπος σου και τα καλά του σε όλη την Ελλάδα.

Τα Χριστούγεννα είναι μία κατ΄ εξοχήν οικογενειακή γιορτή. Οι μεγαλουπόλεις αδειάζουν, ο καθένας επιστρέφει στον τόπο καταγωγής του για λίγες ημέρες - ακόμα και ώρες. Όλοι μαζί στο τραπέζι, να θυμηθούμε κάτι από τα παλιά, από την εποχή που ήμασταν παιδιά ή που τέλος πάντων δεν υπήρχαν τόσα προβλήματα να μας κατατρέχουν καθημερινά. Πάμε, όμως, να δούμε πως φεύγει η χρονιά στα δικά μας.



Tρία χρόνια μετά το «Ζήτω η Ελευθερία», Ρομπέρτο Αντό και Τόνι Σερβίλο συναντώνται ξανά στις «Εξομολογήσεις». Όπως έγραφα και για το έργο του Κεν Λόουτς, "Ι, Daniel Blake", η ανθρωπότητα έχει ανάγκη όσο ποτέ το πολιτικό, ανθρωποκεντρικό σινεμά. Οι G8 συνεδριάζουν. Έχουν εκπονήσει ένα σχέδιο που θα επιφέρει δυσμενείς συνέπειες στην οικονομία του κόσμου. Μπορεί ένας μοναχός να δώσει παράταση ζωής στην ανθρωπότητα; Πόσο έχει κλονιστεί ο θεσμός της εκκλησίας; Παραλληλισμοί, συμβολισμοί, μεταφυσικά στοιχεία. Όλα αυτά υποδειγματικά δομημένα σε χρόνο που δεν κουράζει, δεμένα με την υπέροχη μουσική του Νικόλα Παβιόνι. Ας δούμε επιτέλους μακριά. Η διορατικότητα ήταν η βασική αρετή του Περικλή στην αρχαία Αθήνα. Μόνο έτσι θα τελειώσει ο πόλεμος που μαίνεται, δίχως άλλες εκατόμβες θυμάτων.

Η «Κόκκινη χελώνα», είναι η πρώτη συμπαραγωγή Ευρώπης (Μίκαελ Ντούντοκ Ντε Βιτ, Πασκάλ Φεράν)-Ιαπωνίας (Studio Ghibi) σε αυτό το επίπεδο κι από μόνο του αυτό το γεγονός, καθιστά το μήνυμα καθολικό, δίνοντάς του παγκόσμιο χαρακτήρα. Μιλάμε ξεκάθαρα για μία αλληγορία, από τους πρωτόπλαστους μέχρι και τη σημερινή εποχή, που ο καθένας μπορεί να την ερμηνεύει με τον δικό του μοναδικό τρόπο. Παρά την απουσία λέξεων, τα σχέδια, οι εικόνες, η μουσική (Λοράν Περέζ Ντελ Μαρ), η ποιητική χροιά, ο λυρισμός, το μεταφυσικό στοιχείο και ο ρεαλισμός συμπλέκονται και αλληλεπιδρούν τόσο αρμονικά, κινητοποιώντας απόλυτα τις αισθήσεις και τα συναισθήματα του θεατή, που παρακολουθεί αποσβολωμένος το μεγαλείο. Μπαίνει σε θέση πρωταγωνιστή, αφήνεται και συγκινείται. Η αγάπη βγαίνει νικήτρια σε έναν διαλυμένο κόσμο. Κι από εκεί πρέπει να ξεκινήσουμε, δηλαδή από το Καλό. Η ταινία κέρδισε το Ειδικό Βραβείο Επιτροπής στις Κάννες και το αντίστοιχο του Κοινού στην Αθήνα και στις φετινές Νύχτες Πρεμιέρας. Άραγε, οι σκηνοθέτες θέλουν να περάσουν ένα μήνυμα με το animation για ενήλικες; Διότι μία εικόνα ίσον χίλιες λέξεις. Ειδικά σήμερα, που τα λόγια τείνουν να χάσουν την αξία τους και συχνά είναι εμποτισμένα με ψέμα. Απλά συγκλονιστικό.

Στα θεατρικά δρώμενα, είδαμε το “Festen”. Το γνωρίσαμε μέσα από την πολύκροτη ταινία του Τόμας Βίντερμπεργκ, του 1998, την πρώτη ταινία του «Δόγματος ‘95». Το 2004, ο Ντέιβιντ Έλντριτζ διασκεύασε το σενάριο της ταινίας για το θέατρο, καταθέτοντας ένα αριστουργηματικό έργο, που έχει ως κέντρο την οικογένεια και θα μπορούσε να θεωρηθεί μια σύγχρονη τραγωδία. Μια οικογενειακή γιορτή γίνεται αφορμή να διαταραχτεί η επίπλαστη αρμονία που για χρόνια επικρατούσε μέσα στο σπίτι της οικογένειας Χάνσεν. Με τον Γιάννη Παρασκευόπουλο στο τιμόνι της παράστασης να δημιουργεί την ανάγκη να δημιουργήσει με τους συνεργάτες του το δικό του «Δόγμα» και να κοιτάξει, ξανά, αυτό που είναι ο πυρήνας του θεάτρου: ο άνθρωπος.

Παραμονή Χριστουγέννων, η νηστεία πάει περίπατο. Από νωρίς το μεσημέρι οι ψησταριές παίρνουν φωτιά, οι μυρωδιές θυμίζουν παραμονή Πρωτοχρονιάς. Χαρούμενες μουσικές σε καταστήματα. Η αγορά πλημμυρισμένη. Καλλιτεχνικές σκηνές στην Αριστοτέλους και την Αγίας Σοφίας. Ο κόσμος έχει ανάγκη να βγει, να χορέψει, να εκτονωθεί. Η θρυλική στοά, Μοδιάνο, σε μία από τις τελευταίες χρονιές με την κλασική μορφή της, φιλοξενεί εκατοντάδες ανθρώπων μέσα σε λίγες μόνο ώρες. Κοσμοπλημμύρα και στα λουλουδάδικα. Ένα σουβλάκι στο χέρι, λίγο κρασί και συνεχίζουμε. Να γυρίσουμε, να ζήσουμε τη στιγμή, τη χαρά, τη γιορτή, έστω για λίγο.



Kάτι, όμως, εμένα τουλάχιστον με κρατάει πίσω. Δεν μπορώ να γιορτάσω, ξέγνοιαστος, όπως όταν ήμουν παιδί. Κάνοντας μία βόλτα στην πόλη μου αλλά και -μεταφορικά- στον κόσμο (μέσω διαδικτύου) αντιλαμβάνομαι ότι ο κόσμος μαυρίζει. Γίνεται πιο σκληρός, θέλοντας να εκδικηθεί έναν αόρατο εχθρό, που πιθανότατα είναι ο ίδιος ο κακός του εαυτός. Δεν υπάρχουν γιορτές, όταν είναι μόνο για λίγους. Πιστός στις αξίες, την ηθική και τα ιδανικά μου, αρνούμαι να γιορτάσω από σεβασμό και συμπόνια (σε καμία περίπτωση πάντως λύπηση) προς αυτούς που δεν έχουν τα στοιχειώδη να ζήσουν με αξιοπρέπεια. Και δεν είναι οι λίγοι· είναι πλέον δυστυχώς οι πολλοί. Οι λίγοι περάσαμε από την άλλη μεριά και ίσως και για εμάς εν αγνοία μας η κλεψύδρα αδειάζει. Κανείς δεν χτύπησε να μου πει τα κάλαντα. Τα παιδιά φοβούνται. Θεωρείται θράσος σε αυτή την εποχή. Και να έκαναν όμως τον κόπο, ερμητικά κλειστές πόρτες στην πλειοψηφία τους. Η αλλοτρίωση κι η αλλοίωση των ανθρωπίνων σχέσεων φαίνεται σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας. Τα πάντα αλλάζουν κι εμείς παρατηρούμε αμήχανα τα σημεία των καιρών και τα αποδεχόμαστε ως κάτι το φυσιολογικό.

Από την άλλη μεριά, όμως, δεν μπορώ να παρατήσω τα όπλα. Τα Χριστούγεννα είναι η κατ΄ εξοχήν γιορτή της αγάπης, των χρωμάτων, του καλού. Ο Θουκυδίδης έλεγε: «Ου τοις αθύμοις η τύχη ξυλλαμβάνει». Απαιτείται επομένως αισιοδοξία, ελπίδα και προσπάθεια για ένα καλύτερο αύριο. «Συν Αθηνά και χείρα κίνει». Δεν φτάνει μόνο η προσευχή. Χαμένη υπόθεση άλλωστε είναι μονάχα αυτή που εγκατέλειψες. Ευτυχισμένο το νέο έτος σ΄ όλους. Τα λέμε ξανά, την Τρίτη 3 του Γενάρη...