Το ξύπνημα του ναζισμού

1906. Αυστροουαγγαρία. Σ’ ένα στρατιωτικό οικοτροφείο, στο οποίο φοιτούν τα παιδιά των καλύτερων οικογενειών της Αυστρίας, ο έφηβος οικότροφος Τέρλες πιάνεται από τους συμμαθητές του να κλέβει. Εκείνοι αποφασίζουν να μην τον καταδώσουν. Τον τιμωρούν αλλιώς. Από εκείνη τη στιγμή ο Τέρλες γίνεται στα χέρια τους ένα εργαλείο για να εκτονώσουν την καταπιεσμένη τους ορμή και σεξουαλικότητα. Η βία ξυπνά με τον πιο ατίθασο τρόπο. Ένα θύμα, πολλοί θύτες, ένα απέραντο πέπλο σιωπής και μία Ευρώπη που ετοιμάζεται πυρετωδώς να υποκλιθεί στο ναζισμό…



Μετά το εξαιρετικό «Γήρας, ένα χρονικό», που παρουσίασε στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, η Γεωργία Μαυραγάνη, μία από τις πλέον ικανές σκηνοθέτιδες της νεότερης γενιάς, διασκευάζει για το θέατρο Πόρτα ένα πεζογράφημα, που αν και έχει διαγράψει τη δική του σημαντική πορεία στην παγκόσμια λογοτεχνία παραμένει άγνωστο στη μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων αναγνωστών και θεατών. Το «Οι Αναστατώσεις του Οικότροφου Τέρλες» του Ρόμπερτ Μούζιλ είναι μία σκοτεινή, άκρως προφητική και αναπάντεχα επίκαιρη νουβέλα, που ο συγγραφέας της την έγραψε σε ηλικία μόλις 25 χρονών από… πλήξη, σύμφωνα με τα λεγόμενα του.

Στην αυγή του 20ου αιώνα ο Μούζιλ επιχειρεί να σκιαγραφήσει, με νέους ψυχολογικούς όρους για την εποχή, την αρσενική εφηβεία. Κάτι αντίστοιχο έχει κάνει λίγα χρόνια νωρίτερα και ο Βέντεκιντ με το «Ξύπνημα της άνοιξης», όμως ο Μούζιλ προχωράει ένα βήμα παραπέρα. Δεν μένει μόνο στο ψυχολογικό υπόβαθρο, αλλά στη κοινωνία που διαμορφώνει όλη αυτή η καταπιεσμένη λίμπιντο. Κάπως έτσι, «Οι Αναστατώσεις του Οικότροφου Τέρλες» μετατρέπονται σε μία παραβολή της ευρωπαϊκής ιστορίας του 20ου αιώνα. Διότι οι νεαροί βασανιστές του Τέρλες το 1906 είναι οι μετέπειτα εμπνευστές και θιασώτες του μεγάλου Γ’ Ράιχ. Είναι οι άνθρωποι πίσω από τον Χίτλερ. Ή μάλλον καλύτερα αυτοί που φτιάξανε τον Χίτλερ και κατ’ επέκταση όλα τα ολοκληρωτικά καθεστώτα που αιματοκύλισαν την Ευρώπη του 20ου αιώνα.

Είναι εντυπωσιακό το πώς οι έφηβοι σαδιστές οικότροφοι, γόνοι της αυστροουγγρικής αριστοκρατίας, κατάφεραν στα χρόνια που ακολούθησαν να τακτοποιήσουν υποδειγματικά μέσα τους και έξω τους όλη την ακραία βία που έβγαλαν πάνω στον Τέρλες. Δεν προκαλεί όμως και μεγάλη έκπληξη, που αυτοί οι άλλοτε έφηβοι οραματίστηκαν 30 χρόνια αργότερα τα κρεματόρια και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Οι αναλογίες με το σήμερα –με μία Ευρώπη που φλέγεται από το προσφυγικό στρεφόμενη ολοένα και περισσότερο προς την ακροδεξιά– είναι προφανείς. Η Γεωργία Μαυραγάνη με τους τέσσερις νεαρούς ηθοποιούς της (Βαγγέλης Αμπατζής, Βασίλης Σαφός, Γρηγόρης Μπαλάς, Μπλερίμ Δαμπιράι) ζωντανεύουν στη σκηνή του Θεάτρου Πόρτα κάθε Τετάρτη και Κυριακή μια ιστορία που έγινε στο χθες, αλλά φωτίζει με ιδιαίτερο τρόπο το σήμερα.