Οσμή... απάτης στην Τουρκία: Κατηγορούν την κυβέρνηση ότι «μαγείρεψε» αποτελέσματα στον διεθνή μαθητικό διαγωνισμό PISA 2025

Η θεαματική βελτίωση των επιδόσεων της Τουρκίας στον διεθνή διαγωνισμό PISA 2025, ένα διεθνές πρόγραμμα αξιολόγησης μαθητών, έχει προκαλέσει έντονη πολιτική αντιπαράθεση στη χώρα

Η θεαματική βελτίωση των επιδόσεων της Τουρκίας στον διεθνή διαγωνισμό PISA 2025, ένα πρόγραμμα αξιολόγησης μαθητών του ΟΟΣΑ, έχει προκαλέσει έντονη πολιτική αντιπαράθεση στη χώρα, με την αντιπολίτευση να θέτει ερωτήματα για τον τρόπο επιλογής των μαθητών, την πιθανή ειδική προετοιμασία τους πριν από τις εξετάσεις και τις μεγάλες ανισότητες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν το τουρκικό εκπαιδευτικό σύστημα.

Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς, την ώρα που οι περισσότερες χώρες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) είδαν τις επιδόσεις των μαθητών τους να υποχωρούν, η Τουρκία κατέγραψε σημαντική άνοδο και στους τρεις βασικούς τομείς της διεθνούς αξιολόγησης: τις φυσικές επιστήμες, την κατανόηση κειμένου και τα μαθηματικά.

Η πολιτική αντιπαράθεση κορυφώθηκε στις 12 Νοεμβρίου, κατά τη διάρκεια κοινοβουλευτικής συνεδρίασης για τον προϋπολογισμό, όταν βουλευτές της αντιπολίτευσης ζήτησαν εξηγήσεις από τον υπουργό Παιδείας Γιουσούφ Τεκίν για τα αποτελέσματα του PISA, που αξιολογεί τις γνώσεις και τις δεξιότητες 15χρονων μαθητών σε όλο τον κόσμο.


Η Τουρκία ανεβαίνει ενώ οι περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ υποχωρούν

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του PISA 2025, η Τουρκία συγκέντρωσε 494 μονάδες στις φυσικές επιστήμες, αυξάνοντας την επίδοσή της κατά 18 μονάδες σε σύγκριση με το 2022 και ξεπερνώντας τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, που διαμορφώθηκε στις 482 μονάδες.

Στην κατανόηση κειμένου, η βαθμολογία της αυξήθηκε κατά 16 μονάδες, φτάνοντας τις 472, έναντι 461 του ΟΟΣΑ. Στα μαθηματικά σημείωσε άνοδο οκτώ μονάδων, φτάνοντας τις 462, επίδοση σχεδόν ίση με τον μέσο όρο των 463 μονάδων.

Η βελτίωση αυτή είχε άμεσο αντίκτυπο και στην κατάταξη της χώρας μεταξύ των μελών του Οργανισμού.



Η άνοδος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συγκριθεί με τη συνολική εικόνα των χωρών του ΟΟΣΑ.

Από τις 37 χώρες με συγκρίσιμα αποτελέσματα για το 2022 και το 2025, οι 24 παρουσίασαν πτώση στις φυσικές επιστήμες και μόλις 13 βελτίωση. Στην κατανόηση κειμένου, 34 χώρες σημείωσαν υποχώρηση και μόνο τρεις άνοδο, ενώ στα μαθηματικά οι επιδόσεις μειώθηκαν σε 33 χώρες και αυξήθηκαν σε τέσσερις.


Το Λουξεμβούργο, το 38ο μέλος του ΟΟΣΑ, δεν συμπεριλήφθηκε στη συγκεκριμένη σύγκριση, καθώς δεν είχε συμμετάσχει στο PISA 2022.

Συνολικά, μεταξύ 2022 και 2025, ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ μειώθηκε κατά τρεις μονάδες στις φυσικές επιστήμες, 14 στην κατανόηση κειμένου και εννέα στα μαθηματικά.

Το γεγονός ότι η Τουρκία κινήθηκε αντίθετα από τη γενικότερη διεθνή τάση προκάλεσε ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η βελτίωση οφείλεται αποκλειστικά στις εκπαιδευτικές πολιτικές της χώρας ή αν ενδέχεται να συνέβαλαν και άλλοι παράγοντες, όπως αλλαγές στη μεθοδολογία της αξιολόγησης.


Αν και μια χώρα μπορεί να ανεβεί στην κατάταξη επειδή υποχωρούν οι επιδόσεις άλλων χωρών, στην περίπτωση της Τουρκίας καταγράφηκε και πραγματική αύξηση της βαθμολογίας της και στα τρία γνωστικά αντικείμενα.


Τα ερωτήματα για την επιλογή των μαθητών και την ειδική προετοιμασία

Στο επίκεντρο της κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης βρέθηκε η διαδικασία επιλογής των σχολείων και των μαθητών που συμμετείχαν στην αξιολόγηση.

Οι βουλευτές της αντιπολίτευσης ζήτησαν πληροφορίες για τις συναντήσεις που είχαν πραγματοποιηθεί με διευθυντές σχολείων και για τις δραστηριότητες που οργανώθηκαν στα εκπαιδευτικά ιδρύματα πριν από τις εξετάσεις.

Ειδικότερα, έθεσαν το ερώτημα εάν οι μαθητές που επρόκειτο να συμμετάσχουν στο PISA είχαν λάβει ειδική διδασκαλία ή εξάσκηση με στόχο τη βελτίωση των αποτελεσμάτων τους.

Το ζήτημα θεωρείται σημαντικό, καθώς το PISA δεν αξιολογεί απλώς την απομνημόνευση γνώσεων από το εθνικό πρόγραμμα σπουδών, αλλά την ικανότητα των μαθητών να εφαρμόζουν όσα γνωρίζουν σε άγνωστες καταστάσεις.


Επομένως, μια πιθανή στοχευμένη προετοιμασία των συμμετεχόντων θα μπορούσε να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύονται τα αποτελέσματα ως αντιπροσωπευτική εικόνα του συνολικού εκπαιδευτικού συστήματος.

Η αξιολόγηση στην Τουρκία πραγματοποιήθηκε από τις 14 Απριλίου έως τις 16 Μαΐου 2025, με τη συμμετοχή 7.702 μαθητών από 203 σχολεία σε 56 επαρχίες της χώρας.

Οι εξετάσεις διεξήχθησαν ηλεκτρονικά, σύμφωνα με τις διαδικασίες του ΟΟΣΑ, με το τουρκικό υπουργείο Παιδείας να έχει την ευθύνη του εσωτερικού συντονισμού.


Τι απάντησε ο υπουργός Παιδείας

Ο Γιουσούφ Τεκίν απέρριψε τις αιτιάσεις περί κυβερνητικής παρέμβασης στην επιλογή ή την προετοιμασία των μαθητών.

Όπως υποστήριξε, η επιλογή του δείγματος πραγματοποιήθηκε από τον ΟΟΣΑ, με βάση στοιχεία για τον αριθμό των μαθητών και την περιφερειακή ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένων δεδομένων της τουρκικής στατιστικής υπηρεσίας TurkStat.

Ο υπουργός παρουσίασε επίσης στοιχεία για την κατανομή των μαθητών ανά κατηγορία σχολείου, επιχειρώντας να καταδείξει ότι το δείγμα ήταν αντιπροσωπευτικό.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του, τα γενικά λύκεια Ανατολίας αντιστοιχούν περίπου στο 46% του σχετικού μαθητικού πληθυσμού και εκπροσωπήθηκαν στο δείγμα του PISA με ποσοστό 47%.

Τα επαγγελματικά λύκεια, στα οποία φοιτά περίπου το 32% των μαθητών, αντιστοιχούσαν στο 30% του δείγματος, ενώ τα θρησκευτικά σχολεία Ιμάμ Χατίπ, τα οποία συνδυάζουν το εθνικό πρόγραμμα σπουδών με ισλαμικά θρησκευτικά μαθήματα, εκπροσωπήθηκαν με ποσοστό 10%, έναντι 9,5% στον μαθητικό πληθυσμό.

Ο Τεκίν διευκρίνισε ότι το υπουργείο λάμβανε καταλόγους των σχολείων που θα συμμετείχαν, προκειμένου να εξασφαλιστούν οι απαραίτητες τεχνικές υποδομές, αλλά δεν είχε πρόσβαση στα ονόματα των μαθητών που είχαν επιλεγεί.

Οι συναντήσεις με τους διευθυντές, σύμφωνα με τον ίδιο, αφορούσαν τον έλεγχο των εργαστηρίων υπολογιστών, των συνδέσεων στο διαδίκτυο και της ηλεκτροδότησης.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η διαδικασία τελούσε υπό την εποπτεία των αρμόδιων διεθνών αξιωματούχων.

Από την πλευρά του, ο ΟΟΣΑ αναφέρει στην έκθεσή του ότι τα δεδομένα της Τουρκίας πληρούσαν τα ποιοτικά πρότυπα του προγράμματος και ήταν κατάλληλα για δημοσίευση.


Μόλις το 72% των 15χρονων εκπροσωπήθηκε στην αξιολόγηση

Ένα ακόμη σημείο που προκάλεσε ερωτήματα αφορά την κάλυψη του μαθητικού πληθυσμού.

Οι 7.702 μαθητές που συμμετείχαν στην εξέταση αντιπροσώπευαν έναν εκτιμώμενο πληθυσμό 920.900 μαθητών, ο οποίος αντιστοιχούσε περίπου στο 72% του συνόλου των 15χρονων της Τουρκίας.

Το συγκεκριμένο ποσοστό ήταν από τα χαμηλότερα μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ.

Η διαπίστωση αυτή δεν αποδεικνύει από μόνη της κάποια παρατυπία, αλλά αναδεικνύει τη σημασία της κατανόησης του ποιοι μαθητές περιλαμβάνονται στην αξιολόγηση και ποιοι βρίσκονται εκτός του επιλέξιμου πληθυσμού.

Το πρόγραμμα PISA καλύπτει μαθητές συγκεκριμένης ηλικίας που έχουν ολοκληρώσει τουλάχιστον έξι χρόνια τυπικής εκπαίδευσης, με βάση κοινούς κανόνες επιλεξιμότητας και εξαιρέσεων.

Στην περίπτωση της Τουρκίας, η ύπαρξη εκτεταμένων συστημάτων εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και εναλλακτικών μορφών κατάρτισης καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό τον προσδιορισμό των ορίων αυτών.


Οι μεγάλες ανισότητες πίσω από τη βελτίωση

Παρά τη σημαντική άνοδο της συνολικής βαθμολογίας, τα στοιχεία του ΟΟΣΑ αποκαλύπτουν έντονες ανισότητες μεταξύ των τουρκικών σχολείων.

Η Τουρκία συγκαταλέγεται στα δέκα εκπαιδευτικά συστήματα στα οποία οι διαφορές μεταξύ σχολείων εξηγούν τουλάχιστον το ήμισυ της συνολικής διαφοροποίησης των επιδόσεων στις φυσικές επιστήμες.

Στη σχετική σύγκριση που παρουσιάστηκε κατά την κοινοβουλευτική συνεδρίαση, η χώρα κατέλαβε την πέμπτη θέση.

Αυτό σημαίνει ότι σημαντικό μέρος των διαφορών στις επιδόσεις συνδέεται με το σχολείο στο οποίο φοιτούν οι μαθητές και όχι μόνο με τις διαφορές μεταξύ παιδιών του ίδιου σχολείου.

Έτσι, εκπαιδευτικά ιδρύματα που συγκεντρώνουν μαθητές με υψηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις συνυπάρχουν με σχολεία όπου φοιτούν μεγάλοι αριθμοί μαθητών με χαμηλότερες επιδόσεις.

Οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες παραμένουν επίσης έντονες.

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η διαφορά στις φυσικές επιστήμες μεταξύ των μαθητών του πιο ευνοημένου και του λιγότερο ευνοημένου κοινωνικοοικονομικά 25% φτάνει τις 81 μονάδες.

Επιπλέον, το χάσμα μεταξύ των μαθητών με τις υψηλότερες και τις χαμηλότερες επιδόσεις διευρύνθηκε στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες μεταξύ 2022 και 2025.


Περισσότεροι μαθητές φτάνουν στο βασικό επίπεδο γνώσεων

Παρά τις ανισότητες, η πρόοδος της Τουρκίας δεν περιορίζεται μόνο στην αύξηση του εθνικού μέσου όρου.

Στις φυσικές επιστήμες, το 81% των Τούρκων μαθητών έφτασε τουλάχιστον στο βασικό επίπεδο επάρκειας του ΟΟΣΑ, έναντι διεθνούς μέσου όρου 74%.

Στην κατανόηση κειμένου, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 76%, έναντι 69%, ενώ στα μαθηματικά διαμορφώθηκε στο 64%, ελαφρώς χαμηλότερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, που ήταν 65%.

Σε σύγκριση με το 2015, το ποσοστό των μαθητών που βρίσκονται κάτω από το ελάχιστο επίπεδο επάρκειας μειώθηκε κατά 25 ποσοστιαίες μονάδες στις φυσικές επιστήμες και κατά 16 μονάδες τόσο στην κατανόηση κειμένου όσο και στα μαθηματικά.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η βελτίωση που αποτυπώθηκε στο PISA 2025 αποτελεί συνέχεια μιας μακροχρόνιας ανοδικής πορείας.

Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν αδυναμίες σε συγκεκριμένες δεξιότητες.

Μόλις το 4% των Τούρκων μαθητών έφτασε στα υψηλότερα επίπεδα κατανόησης κειμένου, έναντι 6% στον ΟΟΣΑ.

Στην υπολογιστική επίλυση προβλημάτων, η Τουρκία συγκέντρωσε 473 μονάδες, έναντι 500 του μέσου όρου του Οργανισμού.


Στο επίκεντρο και οι ελλείψεις στην προσχολική εκπαίδευση

Η κοινοβουλευτική συζήτηση ανέδειξε επίσης προβληματισμούς για τις επενδύσεις στην προσχολική εκπαίδευση.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ που επικαλέστηκαν οι βουλευτές, περίπου τα μισά παιδιά ηλικίας τριών έως πέντε ετών στην Τουρκία συμμετέχουν σε προγράμματα προσχολικής εκπαίδευσης.

Ξεχωριστή έκθεση του ΟΟΣΑ κατέγραψε ποσοστό συμμετοχής 53,7% για τη χώρα το 2023.

Κατά τη συζήτηση αναφέρθηκε επίσης ποσοστό 89% για τη συμμετοχή τετράχρονων παιδιών στην προσχολική εκπαίδευση των χωρών του ΟΟΣΑ. Ωστόσο, το συγκεκριμένο μέγεθος αφορά διαφορετική ηλικιακή ομάδα και δεν μπορεί να συγκριθεί άμεσα με το τουρκικό ποσοστό για τα παιδιά ηλικίας τριών έως πέντε ετών.

Παρά τη διαφορά στη μεθοδολογία, τα διαθέσιμα στοιχεία αναδεικνύουν τα περιορισμένα επίπεδα πρόσβασης στην προσχολική εκπαίδευση της Τουρκίας.

Βουλευτές της αντιπολίτευσης επέκριναν την κατανομή των εκπαιδευτικών δαπανών, υποστηρίζοντας ότι μεγαλύτερο μέρος των πόρων κατευθύνεται στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση, αντί στις μικρότερες ηλικίες.

Η κριτική επεκτάθηκε και στη ραγδαία αύξηση του αριθμού των πανεπιστημίων μετά το 2002.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη Βουλή, τα πανεπιστήμια που ιδρύθηκαν εκείνη την περίοδο, εξαιρουμένων όσων προέκυψαν από τη διάσπαση υφιστάμενων ιδρυμάτων, προβλέπεται να λάβουν περίπου 228 δισεκατομμύρια τουρκικές λίρες από τον προϋπολογισμό του 2027.

Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι μελλοντικές εκπαιδευτικές δαπάνες θα πρέπει να στραφούν περισσότερο στη δημιουργία δομών παιδικής φροντίδας και πρώιμης μάθησης, αντί στη συνεχή επέκταση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Η έλλειψη προσιτών δομών φροντίδας παιδιών επηρεάζει, παράλληλα, τις δυνατότητες απασχόλησης των γυναικών και έχει ενταχθεί στην ευρύτερη συζήτηση για τη μείωση των γεννήσεων στην Τουρκία.


Η κυβέρνηση αποδίδει την άνοδο στις εκπαιδευτικές επενδύσεις

Απαντώντας στην κριτική, ο υπουργός Παιδείας Γιουσούφ Τεκίν απέδωσε τη βελτίωση των διεθνών επιδόσεων της χώρας στην αύξηση των εγγραφών στα σχολεία, στις προσλήψεις εκπαιδευτικών, στη δημιουργία πρόσθετων αιθουσών διδασκαλίας, στη δωρεάν διανομή σχολικών βιβλίων και στις συνεχείς δημόσιες επενδύσεις.

Η Τουρκία έχει πράγματι παρουσιάσει σημαντική πρόοδο από την πρώτη συμμετοχή της στο PISA, το 2003, όταν είχε συγκεντρώσει 434 μονάδες στις φυσικές επιστήμες, 441 στην κατανόηση κειμένου και 423 στα μαθηματικά.

Η πορεία αυτή, ωστόσο, δεν έχει βάλει τέλος στα ερωτήματα για τη λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος.

Το βασικό ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο εάν η Τουρκία βελτιώνει τις επιδόσεις της στις διεθνείς αξιολογήσεις, αλλά και κατά πόσο η πρόοδος αυτή αφορά το σύνολο των μαθητών, ανεξάρτητα από το σχολείο στο οποίο φοιτούν και την κοινωνικοοικονομική τους προέλευση.

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα αναμένεται να παραμείνει στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς η κυβέρνηση επικαλείται τα αποτελέσματα ως απόδειξη επιτυχίας της εκπαιδευτικής πολιτικής της και η αντιπολίτευση ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια και ουσιαστική αντιμετώπιση των ανισοτήτων.
Ακολουθήστε το protothema.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Protothema.gr