Politico: Η διαμάχη Αθήνας - Άγκυρας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο μπορεί να μπει «σφήνα» στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ

Η αμφιλεγόμενη συμφωνία για τα θαλάσσια σύνορα μεταξύ της Λιβύης και της Τουρκίας έχει εξοργίσει την Ελλάδα, έχει προκαλέσει τη δυσφορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης — και θα μπορούσε να «τρυπώσει» στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής των ηγετών της ΕΕ αυτή την Παρασκευή, σύμφωνα με όσα επισημαίνει δημοσίευμα του Politico.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης πρόκειται να θέσει το ζήτημα κατά την άτυπη συνάντηση των ηγετών της ΕΕ στο Δουβλίνο, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο στην Αθήνα που επικαλείται το διεθνές μέσο και ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας. Με βάση όσα έχουν προαναγγελθεί, η Σύνοδος Κορυφής προβλέπεται να εστιάσει στην Τεχνητή Νοημοσύνη και την Ουκρανία.

Στο επίκεντρο του θορύβου που έχει προκληθεί, βρίσκεται η συμφωνία Τουρκίας–Λιβύης, η οποία διεκδικεί θαλάσσιο διάδρομο στην Ανατολική Μεσόγειο μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου — θαλάσσια ύδατα που η Αθήνα τονίζει ότι εμπίπτουν στη δική της Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) και όπου η ΕΕ έχει υποστηρίξει έργα ενέργειας και διασυνδεσιμότητας.

«Η Ελλάδα έχει δηλώσει ρητά ότι σε περίπτωση οποιασδήποτε κλιμάκωσης, θα ζητήσει κυρώσεις και στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα σε τηλεοπτική του συνέντευξη ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης.

Όπως γράφει το Politico, παρά το γεγονός ότι είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, η Ελλάδα και η Τουρκία βρίσκονται σε διαρκή διαμάχη για τα θαλάσσια σύνορα και τις αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις στις υφαλοκρηπίδες τους. Η Αθήνα εκφράζει φόβους ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να επικαλεστεί τη συμφωνία με τη Λιβύη για να αμφισβητήσει τις υπεράκτιες έρευνες νότια της Κρήτης, καθώς και το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, μετατρέποντας αμφότερα τα έργα σε πιθανές εστίες ανάφλεξης.

Η Τουρκία υπέγραψε τη συμφωνία το 2019 με την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση της Λιβύης στην Τρίπολη, ενώ στις 20 Οκτωβρίου επικυρώθηκε ομόφωνα από τις αντίπαλες αρχές στην ανατολική Λιβύη.

Η αντίδραση της ΕΕ υπήρξε άμεση. «Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και χωρίς έννομα αποτελέσματα», ανέφερε κοινή δήλωση των επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 20 Οκτωβρίου.

Το σύμφωνο οριοθέτησης απέρριψε επίσης η Αίγυπτος, όπως και το Μπαχρέιν, η Κύπρος (η οποία έχει τις δικές της ξεχωριστές διαφορές με την Τουρκία λόγω της κατοχής του βόρειου τμήματος του νησιού από την Άγκυρα από τη δεκαετία του 1970), το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι υιοθετούν τις «μαξιμαλιστικές και παράνομες» θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, κάνοντας λόγο για στάση «αποκομμένη από την πραγματικότητα». «Αναμένουμε να σεβαστούν την κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά τη διάρκεια πρόσφατης συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου.

Ο κ. Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα τον περασμένο μήνα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, και η Αθήνα ασκεί πλέον πιέσεις στην υπόλοιπη ΕΕ για πιο αποφασιστική δράση. «Δεν υπάρχει κανένα προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», δήλωσε στη Νέα Υόρκη, επιδεικνύοντας χάρτη για να καταδείξει την ελληνική θέση. «Η γεωγραφία δεν ξαναγράφεται... και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν διαγράφονται χαράσσοντας αυθαίρετες γραμμές σε έναν χάρτη».

Η συγκεκριμένη υποθαλάσσια χάραξη συνόρων εντάσσεται σε μια ευρύτερη τουρκική στρατηγική προβολής κυριαρχίας επί των παράκτιων ζωνών. Η Άγκυρα στοχεύει να κωδικοποιήσει επισήμως το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» έως το τέλος του έτους, σημειώνει το Politico.

Η μεγάλη δοκιμασία

Στο ίδιο δημοσίευμα, τονίζεται πως Ελλάδα και Κύπρος προειδοποιούν ότι οι αξιώσεις της Τουρκίας θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να μπλοκάρουν στρατηγικά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η τελευταία έκθεση της ΕΕ για την αποτελματωμένη ενταξιακή πορεία της Τουρκίας αναφέρεται ρητά στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση από την πλευρά της Άγκυρας της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, ύψους 1,9 δισ. ευρώ. Το έργο διακόπηκε το 2024 εν μέσω αντιπαράθεσης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.

Πριν από τρεις μήνες, πλειοψηφικός μέτοχος του έργου κατέστη η γαλλική εταιρεία Meridiam.

Την Τρίτη, γαλλικό σκάφος απέπλευσε από το Ηράκλειο της Κρήτης προκειμένου να ξεκινήσει εργασίες για το έργο. Ο κ. Γεραπετρίτης δήλωσε την περασμένη εβδομάδα σε κοινοβουλευτική επιτροπή ότι η Αθήνα προετοιμάζεται για πιθανή τουρκική αντίδραση.

Η ένταση γύρω από τα θαλάσσια σύνορα και το ενεργειακό έργο καταγράφεται σε μια συγκυρία όπου οι ήδη δύσκολες σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ - από την προστασία της αυτοκινητοβιομηχανίας έως τον ρόλο της Άγκυρας στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας - δέχονται εντεινόμενες πιέσεις, σημείωσε ο αναλυτής του Carnegie Europe για θέματα Τουρκίας, Μαρκ Πιερίνι. «Στην Ανατολική Μεσόγειο, μια σειρά από αποκλίσεις σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της Τουρκίας και των κυβερνήσεων της ΕΕ», έγραψε ο Πιερίνι.