Ιράν: Μυστικό παγκόσμιο δίκτυο έστειλε εξοπλισμό $2 δισ. παρακάμπτοντας κυρώσεις και ναυτικούς αποκλεισμούς

Ένα μυστικό δίκτυο στρατιωτικών υπηρεσιών με παγκόσμια εμβέλεια, μέσω του οποίου εισήγαγε στρατιωτικό υλικό, εκρηκτικά και φορτηγά βαρέος τύπου αξίας τουλάχιστον 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τον Ιανουάριο του 2025, δημιούργησε το Ιράν, μέσω του οποίου κατάφερε να διασπάσει τόσο τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό όσο και τις δυτικές κυρώσεις, σύμφωνα με έρευνα του Reuters.

Πίσω από ονομασίες που ξεκινούν με τα γράμματα «MOD» - ακρωνύμιο του Υπουργείου Άμυνας— κρύβονται περισσότερες από 5.000 οντότητες που συγκροτούν έναν πανίσχυρο οικονομικό και στρατιωτικό μηχανισμό. Το οικονομικό τους αποτύπωμα εντοπίζεται σε φορτωτικές και άλλα ναυτιλιακά έγγραφα ήδη από το 2016. Ορισμένες από αυτές συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης και με επιχειρηματικούς ομίλους (γνωστούς ως bonyads), οι οποίοι ελέγχονται από την ελίτ της χώρας.

Τα ευρήματα ρίχνουν φως σε ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα του πολέμου: πώς καταφέρνουν οι Φρουροί της Επανάστασης να αναπληρώνουν τα οπλοστάσια πυραύλων και drones, τη στιγμή που εκτοξεύουν χιλιάδες από αυτά;

Μέσα στους 18 μήνες από τον Ιανουάριο του 2025 έως τον Ιούνιο του 2026 - διάστημα που περιλαμβάνει και τους τέσσερις μήνες που εξελίχθηκε ο φετινός πόλεμος - μία και μόνο από αυτές τις οντότητες, η MOD 346428, εισήγαγε τεράστιες ποσότητες προωθητικών καυσίμων πυραύλων, εκρηκτικών και εξαρτημάτων κρίσιμων για την κατασκευή μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) και βαλλιστικών πυραύλων, καθώς και φορτηγά βαρέος τύπου που μπορούν να λειτουργήσουν ως κινητοί εκτοξευτήρες. Το υλικό εισήχθη δια ξηράς, θαλάσσης και αέρος, με μεγάλο μέρος του να εμφανίζεται επισήμως ως προερχόμενο από την Κίνα, τη Ρωσία και τη Γερμανία.

Η έρευνα για το δίκτυο MOD βασίστηκε σε χιλιάδες τραπεζικά και κρατικά αρχεία του Ιράν, εταιρικά έγγραφα και δεδομένα εισαγωγών.

Όλες οι μυστικές αυτές υπηρεσίες δηλώνουν την ίδια διεύθυνση στην Τεχεράνη με το ιρανικό Υπουργείο Άμυνας και Επιμελητείας Ενόπλων Δυνάμεων (MODAFL). Ως ημερομηνία σύστασης δηλώνουν την 11η Φεβρουαρίου 1979 - την ημέρα που ο Χομεϊνί κατέλαβε την εξουσία μετά την ανατροπή της μοναρχίας. Στην πραγματικότητα, όπως προκύπτει από τα αρχεία, οι περισσότερες ιδρύθηκαν το 2013, όταν το Ιράν δεχόταν ασφυκτική πίεση από τις διεθνείς κυρώσεις, οι οποίες είχαν οδηγήσει σε κατάρρευση τις εξαγωγές αργού πετρελαίου και το εθνικό νόμισμα.

Οι υπηρεσίες αυτές, που ταυτοποιήθηκαν για πρώτη φορά από το Reuters σε συνεργασία με την ισραηλινοαμερικανική εταιρεία ανάλυσης κινδύνου, 240 Analytics, αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του ιρανικού μηχανισμού στρατιωτικών προμηθειών και καταστρατήγησης των κυρώσεων και χειρίζονται ένα πλέγμα «αχυρανθρώπων» και εικονικών εταιρειών στο εξωτερικό (γνωστών συλλογικά ως «διαχειριστές» / trustees), οι οποίοι χρησιμοποιούν τα έσοδα από παράνομες πωλήσεις πετρελαίου για να αγοράζουν υλικά για λογαριασμό της Τεχεράνης.

Ανώτατοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι που εμπλέκονται στα προγράμματα βαλλιστικών πυραύλων και drones αξιοποιούν το συγκεκριμένο δίκτυο. Τηλεφωνικοί αριθμοί καταχωρισμένοι σε 91 από τις εν λόγω οντότητες εμφανίζονται επίσης σε τραπεζικά αρχεία της κρατικής Bank Sepah, συνδεδεμένοι με λογαριασμούς στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται τουλάχιστον δύο διοικητές τους οποίους οι ΗΠΑ έχουν κατηγορήσει για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά διαδηλωτών.

Παρότι ο ιρανικός στρατός υπόκειται σε πολλαπλές αμερικανικές κυρώσεις εδώ και δεκαετίες, το Reuters δεν εντόπισε στοιχεία που να δείχνουν ότι κάποια από αυτές τις αριθμημένες υπηρεσίες έχει συμπεριληφθεί σε μαύρες λίστες δυτικών κυβερνήσεων.

Η «γραμμή ζωής» του καθεστώτος

«Αυτό που βλέπουμε είναι η στρατιωτική “γραμμή ζωής” του καθεστώτος κατά τη διάρκεια αυτής της σύγκρουσης, αλλά και για πολλά χρόνια πριν», δήλωσε ο Μιάντ Μαλέκι, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, ο οποίος συμμετείχε στον σχεδιασμό του αμερικανικού προγράμματος κυρώσεων κατά του Ιράν. «Πρόκειται για το πλήρες οικοσύστημα των εμπορικών συναλλαγών του ιρανικού στρατού».

Το δίκτυο εισαγωγής όπλων παρείχε μεγάλο μέρος των πρώτων υλών που απαιτούνται για την κατασκευή πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Τα πυρομαχικά αυτά χρησιμοποιήθηκαν στα αδιάκοπα πλήγματα ακριβείας του Ιράν κατά των ενεργειακών υποδομών του Κόλπου, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να αμβλύνει τη στρατιωτική πίεση των ΗΠΑ.

Άλλες αποκαλύψεις μέσα στη χρονιά, ανέλυσαν πώς το Ιράν κατάφερε να αντέξει την αμερικανική πίεση αξιοποιώντας πλατφόρμες κρυπτονομισμάτων και παράνομα δίκτυα τυχερών παιχνιδιών για να αντλεί «μαύρα» έσοδα και να παρακάμπτει τις κυρώσεις, πώς οι Φρουροί της Επανάστασης εδραίωσαν τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, αλλά και πώς ο πόλεμος εγκαινίασε μια νέα περίοδο σκληρής εσωτερικής καταστολής.

Ο Μαλέκι ήταν ένας από τους τέσσερις εμπειρογνώμονες σε θέματα κυρώσεων και εξοπλισμών που εξέτασαν τα στοιχεία του Reuters, επιβεβαιώνοντας ότι πολλά από τα υλικά προορίζονται για τα προγράμματα πυραύλων και drones.

Καμία από τις ιρανικές κρατικές οντότητες ή εταιρείες με τις οποίες επικοινώνησε το ενημερωτικό πρακτορείο δεν ανταποκρίθηκε στα αιτήματα για σχολιασμό, συμπεριλαμβανομένης της μόνιμης αντιπροσωπείας του Ιράν στον ΟΗΕ στη Γενεύη και του γραφείου της Προεδρίας.

Σε γραπτή δήλωσή της, εκπρόσωπος του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών τόνισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «έχουν αποκόψει τις οικονομικές αρτηρίες του καθεστώτος». «Ακόμη κι αν το καθεστώς συνεχίζει τις απεγνωσμένες προσπάθειές του να παρακάμψει τις αυστηρές κυρώσεις μας, να χρηματοδοτήσει τα εξοπλιστικά του προγράμματα και να αποκτήσει πρόσβαση σε συνάλλαγμα, εμείς βρισκόμαστε πάντοτε δέκα βήματα μπροστά», ανέφερε η εκπρόσωπος.

Για τον εντοπισμό και τη διασταύρωση των φορτίων, το Reuters ήλεγξε μέρος των περίπου 19.000 αρχείων εισαγωγών χρησιμοποιώντας ναυτιλιακά παραστατικά, υλικό από μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αναφορές κρατικών μέσων ενημέρωσης. Σχεδόν όλα τα είδη απαλλάσσονταν από δασμούς και έφεραν σαφή σήμανση ως στρατιωτικός εξοπλισμός. Οι ειδικοί υπογράμμισαν πάντως ότι πολλά από τα υλικά - ακόμη και τα εκρηκτικά - κατατάσσονται στα είδη διπλής χρήσης, επομένως θα μπορούσαν θεωρητικά να αξιοποιηθούν και για μη στρατιωτικούς σκοπούς.

Η Wall Street Journal είχε αναφερθεί σε ορισμένες από τις αποστολές από την Κίνα στις 23 Σεπτεμβρίου.

Παράλληλο εμπορικό σύστημα

Οι μυστικές αυτές στρατιωτικές υπηρεσίες συγκροτούν ένα σύστημα εξωτερικού εμπορίου παράλληλο προς την επίσημη παγκόσμια οικονομία, το οποίο επιτρέπει στο Ιράν να δαπανά για στρατιωτικό εξοπλισμό τα κεφάλαια που αποκομίζει στο εξωτερικό από τις παράνομες πωλήσεις πετρελαίου, δήλωσε ο Μαλέκι, ο οποίος μέχρι πέρυσι διατελούσε αναπληρωτής διευθυντής της Υπηρεσίας Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών.

Το χρήμα σπάνια διασχίζει σύνορα, γεγονός που θα ενεργοποιούσε αμέσως τους μηχανισμούς ελέγχου των κυρώσεων. Αντίθετα, για το 97% των αποστολών που εξέτασε το Reuters, ο διακανονισμός των συναλλαγών έγινε «χωρίς μεταφορά συναλλάγματος». Έμπιστοι ενδιάμεσοι («αχυράνθρωποι») στη διασπορά αγόραζαν τα εμπορεύματα χρησιμοποιώντας μετρητά κατατεθειμένα σε ξένες τράπεζες και τα έστελναν απευθείας στο Ιράν.

Ένας από τους τελικούς αποδέκτες των υλικών αυτών είναι η στρατιωτική μονάδα που επιβλέπει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων. Ένας άλλος είναι η εταιρεία Sahara Thunder, στην οποία επιβλήθηκαν αμερικανικές κυρώσεις το 2024 για την κατασκευή και προμήθεια προς τη Ρωσία μη επανδρωμένων αεροσκαφών που προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές στην Ουκρανία. Το Reuters και η 240 Analytics ταυτοποίησαν τις ιρανικές στρατιωτικές μονάδες διασταυρώνοντας τα δεδομένα εισαγωγών με καταχωρίσεις εμπορικών μητρώων, καθώς και με μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και έγγραφα που συγκεντρώθηκαν στον ιστότοπο WikiIran.

Κατά τους πρώτους έξι μήνες του τρέχοντος έτους, σύμφωνα με τα αρχεία εισαγωγών, οι παραδόσεις περιλάμβαναν πυροκροτητές αξίας 1,9 εκατ. δολαρίων, τόνους εκρηκτικών, εξαρτήματα κινητήρων αεροσκαφών, συστατικά πυραυλικών καυσίμων και βαρέα οχήματα εκτόξευσης. Όλα αυτά αποτελούν κρίσιμα εξαρτήματα για την κατασκευή και την εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων και drones, συμπεριλαμβανομένης της σειράς Shahed, επισημαίνουν αναλυτές εξοπλισμών.

«Πρόκειται για μια προσπάθεια βιομηχανικής κλίμακας με στόχο την ανασυγκρότηση ή την επέκταση του υπάρχοντος στόλου drones και πυραύλων του Ιράν», δήλωσε ο Πίτερ Σάλσμπερι, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Columbia, ο οποίος ερευνά επί σειρά ετών τις ιρανικές μεταφορές όπλων και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. «Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν σαφώς την προσαρμοστικότητα του ιρανικού οικοσυστήματος και την ικανότητά του να ανοίγει νέες διαδρομές».

Τα υλικά εισέρχονταν στο Ιράν μέσω φορτηγών πλοίων από τη Ρωσία διασχίζοντας την Κασπία Θάλασσα, με φορτηγά από την Κεντρική Ασία και με εμπορικές πτήσεις φορτίου (cargo) από την Κίνα, σύμφωνα με έγγραφα που εξέτασε το Reuters και στοιχεία της πλατφόρμας ImportGenius, η οποία καταγράφει δεδομένα εισαγωγών-εξαγωγών.

Πέρα από μεμονωμένα εξαρτήματα, το Ιράν προμηθεύεται, επίσης, μηχανήματα ακριβείας με τα οποία μπορεί να κατασκευάζει αυτόνομα στρατιωτικό εξοπλισμό. Οι αγορές αυτές περιλαμβάνουν εξελιγμένους τόρνους ελεγχόμενους από υπολογιστή (CNC), κλιβάνους ηλεκτρονικής δέσμης και επιταχυντές σωματιδίων, σύμφωνα με τα αρχεία εισαγωγών έως τον Ιούνιο. Όλα τα παραπάνω εξυπηρετούν βιομηχανικούς σκοπούς, αλλά μπορούν ταυτόχρονα να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή στρατιωτικού υλικού, όπως ατράκτων για drones και πυραύλους.

Νωρίτερα μέσα στον Οκτώβριο, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι δεν πιστεύει πως η Κίνα και η Ρωσία παρέχουν στήριξη στο Ιράν. «Αν το πράττουν, γίνεται σε πολύ χαμηλό επίπεδο, αλλά δεν πιστεύω καθόλου ότι το κάνουν», ανέφερε σε ανάρτησή του σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Έχουν πάρα πολλά να χάσουν και θα το μαθαίναμε — και μάλιστα πολύ γρήγορα!».