Το ΝΑΤΟ επανασχεδιάζεται με φόντο πιθανή ρωσική επίθεση ως το 2029: Τα πέντε βασικά ζητήματα που θα καθορίσουν την ισχύ του

Τις κρίσιμες διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό των δυνάμεων και των οπλικών συστημάτων που θα χρειαστούν οι σύμμαχοι προκειμένου να αντιμετωπίσουν μια ενδεχόμενη ρωσική επίθεση, αλλά και για τον τρόπο χρηματοδότησης των νέων αμυντικών απαιτήσεων, ξεκινά εντός του Οκτωβρίου το ΝΑΤΟ, το οποίο καλείται να επανασχεδιάσει τη στρατιωτική του ισχύ.

Οι συνομιλίες θα καθορίσουν τους στόχους στρατιωτικών δυνατοτήτων ως το 2029, υποχρεώνοντας καθεμία από τις 32 χώρες - μέλη της Συμμαχίας να διαθέσει συγκεκριμένες στρατιωτικές δυνάμεις και εξοπλισμό.

Το χρονοδιάγραμμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν προειδοποιήσει ότι η Ρωσία ενδέχεται να είναι έτοιμη να επιτεθεί σε χώρα του ΝΑΤΟ έως τότε.

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο σημαντικής μείωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη. Μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να αφήσει τη Συμμαχία με ελλείψεις όχι μόνο σε στρατιωτικό προσωπικό, αλλά και σε κρίσιμες δυνατότητες, όπως αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού, πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς και μέσα συλλογής πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης.

Οι επικείμενες διαπραγματεύσεις θα αποτελέσουν δοκιμασία για την προθυμία κάθε χώρας να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες, για το κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να καλύψει μεγαλύτερο μέρος των αμυντικών της αναγκών χωρίς τις ΗΠΑ, αλλά και για το εάν τα στρατιωτικά σχέδια του ΝΑΤΟ πρέπει να βασιστούν περισσότερο σε νέες τεχνολογίες, όπως η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη.

«Θα είναι δύσκολο», παραδέχθηκε στο Politico υψηλόβαθμος διπλωμάτης του ΝΑΤΟ μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του ζητήματος. «Η κατανομή των βαρών, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το πώς θα συνδυαστεί το επίπεδο των φιλοδοξιών με τις πολιτικές προτεραιότητες... Είναι ένα τεράστιο εγχείρημα», πρόσθεσε.

Η διαδικασία που θα καθορίσει τη στρατιωτική ισχύ του ΝΑΤΟ

Οι σύμμαχοι πρόκειται να ξεκινήσουν τις επόμενες ημέρες τις συζητήσεις για το γενικό πλαίσιο των νέων στόχων, το οποίο είναι γνωστό ως «Πολιτική Καθοδήγηση» (Political Guidance).

Πρόκειται για το πρώτο στάδιο μιας διαδικασίας πέντε φάσεων, που ονομάζεται Διαδικασία Αμυντικού Σχεδιασμού του ΝΑΤΟ (NATO Defence Planning Process - NDPP). Μέσω αυτής, η Συμμαχία προσδιορίζει τις στρατιωτικές δυνατότητες που χρειάζεται και στη συνέχεια κατανέμει συγκεκριμένες υποχρεώσεις στα κράτη - μέλη.

Ο Γάλλος ναύαρχος Πιερ Βαντιέ, Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Μετασχηματισμού του ΝΑΤΟ και επικεφαλής του σχεδιασμού για τον μελλοντικό τρόπο διεξαγωγής πολέμου, υπογράμμισε ότι αυτή τη φορά ο στόχος δεν είναι απλώς να επαναληφθεί μια καθιερωμένη διαδικασία. «Η φιλοδοξία είναι αυτός ο κύκλος να αποτελέσει μια διαδικασία μετασχηματισμού και όχι κάτι έτοιμο, βγαλμένο από το ράφι», ανέφερε.

Το Politico συνομίλησε με 15 νυν και πρώην αξιωματούχους και διπλωμάτες του ΝΑΤΟ, καταγράφοντας πέντε βασικά ζητήματα που αναμένεται να καθορίσουν τις διαπραγματεύσεις.

Αναλυτικά:

1. Πόσους στρατιώτες και πόσα όπλα χρειάζεται πραγματικά η Συμμαχία

Το πρώτο και σημαντικότερο ζήτημα αφορά τον καθορισμό του λεγόμενου «επιπέδου φιλοδοξίας» του ΝΑΤΟ, δηλαδή του αριθμού των στρατιωτών και των στρατιωτικών δυνατοτήτων που οι σύμμαχοι θα δεσμευτούν να διαθέσουν.

Παραδοσιακά, τα κράτη - μέλη έχουν συμφωνήσει ότι, πέρα από τις δυνάμεις που απαιτούνται για μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις, η Συμμαχία θα πρέπει να διαθέτει 18 επιπλέον ταξιαρχίες, καθεμία με περίπου 5.000 στρατιώτες. Οι δυνάμεις αυτές προορίζονται για μικρότερης κλίμακας αποστολές διαχείρισης κρίσεων εκτός της επικράτειας του ΝΑΤΟ, όπως εκείνες που πραγματοποιήθηκαν στο Αφγανιστάν ή στο Κόσοβο.

Ωστόσο, οι πιέσεις των ΗΠΑ ώστε οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο της ευθύνης για την ασφάλειά τους, στο πλαίσιο της προσέγγισης που αποκαλείται «ΝΑΤΟ 3.0», ενδέχεται να οδηγήσουν σε επανεξέταση αυτών των απαιτήσεων. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, να τεθεί στο τραπέζι ακόμη και η σημαντική μείωση ή πλήρης κατάργηση των προβλέψεων για τέτοιου είδους μικρότερες στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Παράλληλα, οι σύμμαχοι θα εξετάσουν εάν η ίδια η διαδικασία αμυντικού σχεδιασμού πρέπει στο μέλλον να επιταχυνθεί, ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται στον εξαιρετικά γρήγορο ρυθμό των τεχνολογικών εξελίξεων στα πεδία των μαχών. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης και χερσαίων ρομποτικών συστημάτων μεταβάλλει ήδη τον χαρακτήρα των στρατιωτικών επιχειρήσεων, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ταχύτερη προσαρμογή των αμυντικών σχεδίων.

Ένα ακόμη θέμα θα είναι ο τρόπος με τον οποίο οι συμβατικές στρατιωτικές δυνάμεις, όπως μονάδες πεζικού και πολεμικά αεροσκάφη, μπορούν να υποστηρίζουν χώρες που διαθέτουν πυρηνικά όπλα, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Νασίμα Μπάροους, διευθύντρια πυρηνικής πολιτικής του ΝΑΤΟ, υπογράμμισε ότι οι δυνατότητες συμβατικής στρατιωτικής υποστήριξης αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας αμυντικού σχεδιασμού. «Οι δυνατότητες συμβατικής υποστήριξης αποτελούν απολύτως μέρος της διαδικασίας NDPP. Αυτό είναι ένα από τα βασικά μηνύματα που υπογραμμίζουμε ενόψει των επόμενων διαπραγματεύσεων», δήλωσε.

2. Πώς θα καλυφθεί το κενό από μια ενδεχόμενη αμερικανική αποχώρηση

Η πιθανή μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους παράγοντες αβεβαιότητας.

Το Πεντάγωνο αναμένεται να ολοκληρώσει τον Δεκέμβριο την αναθεώρηση της διάταξης των αμερικανικών δυνάμεων στην ευρωπαϊκή ήπειρο, ακριβώς τη στιγμή που οι διαπραγματεύσεις του ΝΑΤΟ θα βρίσκονται σε εξέλιξη.

Ήδη, νωρίτερα μέσα στο έτος, η Ουάσινγκτον απέσυρε από τη δεξαμενή δυνάμεων που μπορεί να αξιοποιήσει η Συμμαχία στρατιωτικά μέσα, όπως στρατηγικά βομβαρδιστικά, μαχητικά αεροσκάφη, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, υποβρύχια και πολεμικά πλοία.

Η επικείμενη αμερικανική αναθεώρηση προκαλεί ανησυχία στους Ευρωπαίους συμμάχους, καθώς ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω αποσύρσεις κρίσιμων μέσων, όπως βαρέα μεταγωγικά αεροσκάφη.

Το γεγονός ότι τα αποτελέσματα της επανεξέτασης αναμένονται στα μέσα των διαπραγματεύσεων ενδέχεται, επίσης, να προκαλέσει καθυστερήσεις στη διαδικασία.

Η προσπάθεια της Ουάσινγκτον να περιορίσει τη στρατιωτική της παρουσία στην Ευρώπη θα αναγκάσει τους συμμάχους να αναζητήσουν τρόπους αντικατάστασης των αμερικανικών δυνατοτήτων. Αυτό θα ανοίξει μια δύσκολη συζήτηση για τη δίκαιη κατανομή των οικονομικών και στρατιωτικών βαρών, σε μια περίοδο κατά την οποία οι εθνικοί προϋπολογισμοί βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση.

Ο Καμίλ Γκραν, επικεφαλής της ευρωπαϊκής ένωσης αμυντικών βιομηχανιών ASD και πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ, περιέγραψε χαρακτηριστικά την αλλαγή. «Μέχρι πρόσφατα, όλη η διαδικασία του ΝΑΤΟ λειτουργούσε ως εξής: υπολόγιζες τι χρειάζεται η Συμμαχία και, όταν διαπίστωνες ότι δεν διαθέτεις τα πάντα, οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλυπταν τα κενά», ανέφερε και πρόσθεσε: «Αυτό δεν ισχύει πλέον».

Μία από τις προτάσεις που εξετάζονται είναι η εγκατάλειψη της αυστηρής απαίτησης για συγκεκριμένα οπλικά συστήματα και η αντικατάστασή της από επιχειρησιακούς στόχους. Για παράδειγμα, αντί να απαιτείται από μια χώρα να διαθέτει συγκεκριμένο αριθμό πυραύλων, θα μπορούσε να της ανατίθεται η αποστολή εξουδετέρωσης ρωσικών κέντρων διοίκησης.

Με τον τρόπο αυτό, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι θα αποκτούσαν μεγαλύτερη ευελιξία, ιδιαίτερα όσοι δεν έχουν πρόσβαση σε αμερικανικά οπλικά συστήματα, όπως οι πύραυλοι cruise Tomahawk.

Ο Φαμπρίς Ποτιέ, πρώην διευθυντής σχεδιασμού πολιτικής του ΝΑΤΟ και σημερινός διευθύνων σύμβουλος της συμβουλευτικής εταιρείας Rasmussen Global, θεωρεί ότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις. «Δεν χρειάζεται να διαθέτουμε χιλιάδες Tomahawk. Μπορούμε, όμως, να έχουμε χιλιάδες φθηνότερες εναλλακτικές λύσεις, χαμηλού κόστους», υποστήριξε.

3. Οι γεωγραφικές διαφωνίες – Δεν ανησυχούν όλοι μόνο για τη Ρωσία

Η αυξανόμενη επικέντρωση του ΝΑΤΟ στη ρωσική απειλή ενδέχεται να προκαλέσει νέες αντιπαραθέσεις μεταξύ των κρατών-μελών, καθώς ορισμένες χώρες θεωρούν ότι υπάρχουν και άλλες σοβαρές προκλήσεις ασφαλείας.

Σε επίσημο τόνο, η Συμμαχία υιοθετεί μια προσέγγιση ασφάλειας «360 μοιρών», σύμφωνα με την οποία πρέπει να αντιμετωπίζει απειλές από κάθε γεωγραφική κατεύθυνση. Στην πράξη, όμως, μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία το 2022, το ενδιαφέρον του ΝΑΤΟ έχει μετατοπιστεί σημαντικά προς την ανατολική Ευρώπη.

Τον τελευταίο χρόνο έχει ενισχυθεί και η έμφαση στον βορρά, με τη δημιουργία αποστολής στην Αρκτική, σε μεγάλο βαθμό ως απάντηση στις πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία.

Ωστόσο, ορισμένοι σύμμαχοι ζητούν να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στη νότια και νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Μεταξύ των ζητημάτων που προκαλούν ανησυχία περιλαμβάνονται η παρουσία Ρώσων μισθοφόρων στη Λιβύη, η πιθανή εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών, η αυξημένη δραστηριότητα υποβρυχίων και οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα.

Οι διαφορετικές αυτές προτεραιότητες θα μπορούσαν να περιπλέξουν τη διαδικασία κατανομής των στρατιωτικών δυνάμεων και των οικονομικών πόρων.

«Υπάρχει υπερβολική έμφαση στον βορρά», σχολίασε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. «Πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τις προτεραιότητές μας», πρόσθεσε.

4. Περισσότερα drones ή περισσότερα άρματα μάχης, το κρίσιμο ερώτημα

Ένα από τα σημαντικότερα στρατιωτικά διλήμματα αφορά την ισορροπία ανάμεσα στις νέες τεχνολογίες και τα παραδοσιακά οπλικά συστήματα.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει αναδείξει τον καθοριστικό ρόλο των μη επανδρωμένων αεροσκαφών και των αυτόνομων συστημάτων, τα οποία χρησιμοποιούνται σε τεράστια κλίμακα στο πεδίο των συγκρούσεων.

Το ΝΑΤΟ καλείται πλέον να αποφασίσει εάν θα δώσει μεγαλύτερη προτεραιότητα στην ανάπτυξη και προμήθεια drones ή εάν θα συνεχίσει να επενδύει με την ίδια ένταση σε συμβατικό εξοπλισμό, όπως άρματα μάχης και πυροβολικό.

Οι περισσότερες χώρες - μέλη έχουν ήδη καταρτίσει σχέδια για την αύξηση της χρήσης μη επανδρωμένων συστημάτων. Το Ηνωμένο Βασίλειο ανακοίνωσε φέτος τη δημιουργία ενός «υβριδικού στόλου», ο οποίος θα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτόνομα μέσα, όπως τα μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα Type 93.

Η Γαλλία έχει προβλέψει περίπου 8,4 δισεκατομμύρια ευρώ για drones και περιφερόμενα πυρομαχικά, γνωστά και ως loitering munitions, ενώ η Γερμανία σχεδιάζει να συγκροτήσει το πρώτο εξειδικευμένο σύνταγμα μη επανδρωμένων συστημάτων μέσα στο επόμενο έτος.

Η στροφή αυτή δεν υπαγορεύεται μόνο από την τεχνολογική πρόοδο, αλλά και από τις δημογραφικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη.

Οι δυσκολίες στρατολόγησης νέου προσωπικού στις ευρωπαϊκές ένοπλες δυνάμεις ενισχύουν την ανάγκη αξιοποίησης αυτόνομων συστημάτων. Όπως εξήγησε ο Καμίλ Γκραν, «ένας από τους λόγους που ωθεί τους πάντες προς περισσότερα μη επανδρωμένα συστήματα είναι ότι έχουμε κοινωνίες που γερνούν. Αντιμετωπίζουμε πρόβλημα ανθρώπινου δυναμικού».

Παράλληλα, οι χώρες πρέπει να βρουν τρόπο να συμβαδίσουν με τις ρωσικές τεχνολογικές εξελίξεις, χωρίς να εξαντλήσουν τους εθνικούς αμυντικούς προϋπολογισμούς τους.

Ο ναύαρχος Πιερ Βαντιέ ανέφερε ότι η Ρωσία παράγει εννέα εκατομμύρια drones ετησίως, αριθμός που, σύμφωνα με τον ίδιο, απαιτεί μια «αρκετά ριζική προσπάθεια» από τη Συμμαχία. Μία από τις λύσεις που πρότεινε αφορά την υιοθέτηση ενός μοντέλου τακτικών αναβαθμίσεων του στρατιωτικού εξοπλισμού, παρόμοιου με συνδρομητική υπηρεσία. Ένα τέτοιο σύστημα θα επέτρεπε τη συνεχή τεχνολογική ανανέωση των οπλικών συστημάτων, περιορίζοντας τον κίνδυνο να καταστούν παρωχημένα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

5. Τα διδάγματα από την Ουκρανία: Τι πρέπει να υιοθετήσει το ΝΑΤΟ και τι να αποφύγει

Το πέμπτο μεγάλο ζήτημα αφορά τα συμπεράσματα που μπορεί να αντλήσει η Συμμαχία από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Οι περισσότερες χώρες - μέλη αναγνωρίζουν ότι η Ουκρανία συμβάλλει ουσιαστικά στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, διαθέτοντας έναν μεγάλο στρατό με εκτεταμένη πραγματική πολεμική εμπειρία. Παράλληλα, έχει επιτύχει ταχύτατη τεχνολογική ανάπτυξη σε κρίσιμους τομείς, όπως τα εναέρια, θαλάσσια και χερσαία drones, τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και οι πύραυλοι.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στο προηγμένο σύστημα διαχείρισης πεδίου μάχης Delta, το οποίο αξιοποιείται από τις ουκρανικές δυνάμεις για τη συγκέντρωση και αξιοποίηση επιχειρησιακών πληροφοριών.

Οι δυνατότητες αυτές έχουν οδηγήσει ορισμένα κράτη - μέλη να ζητούν στενότερη στρατιωτική και βιομηχανική συνεργασία με το Κίεβο. Ωστόσο, άλλοι σύμμαχοι προειδοποιούν ότι τα διδάγματα του ουκρανικού πολέμου δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσια στον στρατιωτικό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ.

Και αυτό επειδή η Συμμαχία βασίζει το στρατιωτικό της δόγμα σε μια διαφορετική προσέγγιση: ταχείες επιχειρήσεις ελιγμών, αεροπορική υπεροχή και πλήγματα ακριβείας από μεγάλες αποστάσεις.

Αντίθετα, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει σε μεγάλο βαθμό χαρακτηριστικά παρατεταμένης σύγκρουσης φθοράς, με εκτεταμένη χρήση drones και συνεχή αναμέτρηση μεταξύ επιθετικών και αμυντικών συστημάτων.

Ο ανώτατος στρατιωτικός διοικητής του ΝΑΤΟ, Αμερικανός στρατηγός Αλέξους Γκρίνκεβιτς, αναφέρθηκε στο ζήτημα κατά την παρουσία του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο νωρίτερα μέσα στον Οκτώβριο. «Υπάρχουν τεράστια διδάγματα από αυτή τη σύγκρουση, τα οποία πρέπει να αξιοποιήσουμε», δήλωσε, ωστόσο, έσπευσε να διευκρινίσει ότι ο στόχος της Συμμαχίας δεν είναι να αντιγράψει το μοντέλο των πολεμικών επιχειρήσεων στην Ουκρανία. «Δεν θέλουμε να πολεμήσουμε αυτού του είδους τον πόλεμο», υπογράμμισε.