Μετά τη Θέουτα, η Κομισιόν παρουσιάζει σχέδιο πέντε σημείων κατά της μαζικής μετανάστευσης: Ενισχύεται ο ρόλος της Frontex

Ένα σχέδιο πέντε σημείων για την πρόληψη, την έγκαιρη αντιμετώπιση και τη διαχείριση αιφνίδιων και μαζικών παράτυπων αφίξεων, παρουσίασε σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ασφάλειας των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με αφορμή τις ακραίες εικόνες που κάνουν τον γύρο του κόσμου τους τελευταίους μήνες από τη Θέουτα.

Η ΕΕ διαθέτει ήδη, σύμφωνα με την Κομισιόν, ένα ολοκληρωμένο και ανθεκτικό πλαίσιο για τη διαχείριση της μετανάστευσης, το οποίο έχει αποδώσει σαφή αποτελέσματα, καθώς οι παράτυπες διελεύσεις των συνόρων βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021.

Ωστόσο, τα πρόσφατα γεγονότα έχουν δοκιμάσει τις αντοχές των ευρωπαϊκών συνόρων, από τα ανατολικά σύνορα της Ένωσης έως τις ακτές της Μεσογείου. Η κρίση που εκδηλώθηκε το φετινό καλοκαίρι στη Θέουτα, σύμφωνα με την Επιτροπή, έδειξε πόσο γρήγορα μπορούν να αυξηθούν οι μαζικές αφίξεις στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ και να δημιουργήσουν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Όπως υπογράμμισε η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, τα γεγονότα του καλοκαιριού κατέδειξαν ότι τα εργαλεία της ΕΕ πρέπει να εξελιχθούν, κυρίως όσον αφορά την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων.

Τέτοιες κρίσεις, επισημαίνει η Επιτροπή, απειλούν την κοινή ασφάλεια και την ενότητα της Ένωσης και οδηγούν σε απαράδεκτες απώλειες ανθρώπινων ζωών. Η προστασία των εξωτερικών συνόρων αποτελεί κοινή ευρωπαϊκή ευθύνη και, σύμφωνα με την Κομισιόν, απαιτεί κοινή ευρωπαϊκή απάντηση, συντονισμένη δράση και αλληλεγγύη.

Μετά τα γεγονότα στη Θέουτα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προσδιόρισε πέντε βασικούς άξονες για τη δράση της ΕΕ. Με βάση την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για το Άσυλο και τη Μετανάστευση του Ιανουαρίου 2026, η Επιτροπή παρουσιάζει τώρα συγκεκριμένες ενέργειες στους πέντε αυτούς τομείς, επεκτείνοντας υφιστάμενα εργαλεία και δημιουργώντας νέα όπου κρίνεται απαραίτητο.

1. Ενίσχυση της συνεργασίας με τρίτες χώρες για την αποτροπή της παράτυπης μετανάστευσης

Η στενότερη συνεργασία με χώρες-εταίρους, ιδιαίτερα στους τομείς της παρακολούθησης, της έγκαιρης προειδοποίησης και της ανταλλαγής πληροφοριών, θεωρείται κομβικής σημασίας για τον περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης.

Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται η αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της παράτυπης μετανάστευσης, με τη δημιουργία ουσιαστικών ευκαιριών για τους ανθρώπους στις χώρες καταγωγής τους, καθώς και η νέα πρωτοβουλία «Mediterranean Youth Skills and Jobs» και η δημιουργία νέων Γραφείων Υποδοχής για την προώθηση νόμιμων και ασφαλών οδών μετακίνησης προς την ΕΕ.

Η Επιτροπή προτείνει επίσης την ενίσχυση της διάστασης διαχείρισης κρίσεων στις υφιστάμενες και τις νέες συνεργασίες, με αποτελεσματικούς μηχανισμούς και πρωτόκολλα έγκαιρης προειδοποίησης.

Παράλληλα, προβλέπεται στενότερη συνεργασία της Frontex, της Europol και της Eurojust με τρίτες χώρες, με στόχο την καλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών, αναλύσεων κινδύνου και απειλών, καθώς και στοιχείων για τις μεταναστευτικές τάσεις και διαδρομές.

Στο σχέδιο περιλαμβάνεται ακόμη η ανάπτυξη Κέντρων Συντονισμού του Ευρωπαϊκού Συστήματος Επιτήρησης Συνόρων, του EUROSUR, μαζί με χώρες-εταίρους, ώστε να ενισχυθεί η ανταλλαγή πληροφοριών και η αξιολόγηση κινδύνων πριν από την άφιξη μεταναστευτικών ροών στα ευρωπαϊκά σύνορα.

2. Ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ

Αν και η προστασία των εξωτερικών συνόρων αποτελεί πρωτίστως αρμοδιότητα των κρατών-μελών, η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να ενισχύσει τη στήριξή της για την αποτροπή και την αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων.

Η Κομισιόν θα εργαστεί για τη δημιουργία ενός νέου Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών, το οποίο θα έχει στόχο την προστασία της ασφάλειας των συνόρων της ΕΕ ανά πάσα στιγμή, κυρίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών οργανώνονται και εργαλειοποιούνται.

Παράλληλα, η Επιτροπή σχεδιάζει να προτείνει ενίσχυση της εντολής της Frontex, με ενισχυμένο μόνιμο σώμα για άμεση ανάπτυξη προσωπικού και εξοπλισμού, ισχυρότερο ρόλο στις επιστροφές, στενότερη συνεργασία με τρίτες χώρες και μεγαλύτερες δυνατότητες επιτήρησης των εξωτερικών συνόρων και των περιοχών πριν από αυτά.

Προβλέπεται επίσης στοχευμένη υποστήριξη προς τα κράτη-μέλη για την ενίσχυση ευαίσθητων τμημάτων των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, καθώς και παροχή βοήθειας μέσω του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης, κατόπιν αιτήματος των κρατών-μελών.

3. Καλύτερη παρακολούθηση και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης

Για την αποτροπή μελλοντικών κρίσεων και τη βελτίωση της εικόνας για τις εξελίξεις στα σύνορα, το σχέδιο προβλέπει ενίσχυση των μηχανισμών παρακολούθησης.

Η Κομισιόν προτείνει να διευρυνθεί η εντολή της Frontex ώστε να μπορεί να παρακολουθεί και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο την καλύτερη εκτίμηση της κατάστασης και την επιχειρησιακή υποστήριξη στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων.

Τα κράτη-μέλη καλούνται να παρέχουν έγκαιρα και συναφή στοιχεία στο EUROSUR και να αναφέρουν αμέσως οποιαδήποτε εξέλιξη μπορεί να επηρεάσει τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

Το σχέδιο προβλέπει επίσης ταχεία αντίδραση στις νέες μεταναστευτικές τάσεις, στις αλλαγές των διαδρομών και στη γρήγορη εξάπλωση παραπληροφόρησης μέσω των πρωτοβουλιών ταχείας αντίδρασης της Global Alliance Rapid Response Initiatives.

Παράλληλα, σχεδιάζεται ένα ευέλικτο πλαίσιο για την πλήρη αξιοποίηση των εργαλείων που παρέχει ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, με νέα πρωτόκολλα για άμεση και οργανωμένη συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών με πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες, μηχανές αναζήτησης και εθνικές αρχές.

Προβλέπονται ακόμη νέες ψηφιακές συνεργασίες με τρίτες χώρες για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση διαδικτυακού περιεχομένου που ενθαρρύνει την παράτυπη μετανάστευση.

4. Εξάρθρωση των δικτύων διακινητών και εμπορίας ανθρώπων

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης απαιτεί την εξάρθρωση των δικτύων διακίνησης και εμπορίας ανθρώπων.

Το Συμβούλιο καλείται να εγκρίνει γρήγορα το προτεινόμενο καθεστώς κυρώσεων, το οποίο θα επιτρέπει στην ΕΕ να επιβάλλει δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων και απαγορεύσεις ταξιδιών σε διακινητές μεταναστών.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλείται επίσης να συμφωνήσει επειγόντως σε διαπραγματευτική θέση για την αναθεωρημένη Οδηγία Διευκόλυνσης, η οποία εκσυγχρονίζει το ευρωπαϊκό πλαίσιο κατά της διακίνησης, και να ακολουθήσουν άμεσα οι σχετικές διοργανικές διαπραγματεύσεις.

Παράλληλα, ζητείται επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων για τη νέα εντολή της Europol.

Η συνεργασία με τις διαδικτυακές πλατφόρμες, μεταξύ άλλων μέσω του EU Internet Forum, καθώς και με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και παρόχους ψηφιακών πληρωμών, αναμένεται επίσης να ενισχυθεί, ώστε να εντοπίζονται δραστηριότητες διακίνησης στο διαδίκτυο και παράνομες χρηματοοικονομικές ροές.

Προβλέπεται ακόμη περαιτέρω ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Κέντρου της Europol κατά της Διακίνησης Μεταναστών.

5. Ενίσχυση των επιστροφών

Η αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης προϋποθέτει, σύμφωνα με την Κομισιόν, ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ταχύτερων επιστροφών, αλλά και την ενίσχυση της δυνατότητας τρίτων χωρών να διαχειρίζονται τις επιστροφές.

Η Επιτροπή προτείνει την ενίσχυση της συνεργασίας με τρίτες χώρες στον τομέα της επανεισδοχής, με χρήση όλων των διαθέσιμων εργαλείων και πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων του εμπορίου, της αναπτυξιακής συνεργασίας και της πολιτικής θεωρήσεων.

Προβλέπεται ακόμη μεγαλύτερος ρόλος της Frontex στις επιστροφές υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.

Τα κράτη-μέλη καλούνται παράλληλα να εφαρμόσουν τον νέο Κανονισμό για τις Επιστροφές και τη διαδικασία επιστροφής στα σύνορα, αλλά και να αξιοποιούν περισσότερο την υποστήριξη της Frontex για τις επιστροφές, την επανεισδοχή και την επανένταξη.

Η Επιτροπή προτείνει τέλος την ψηφιοποίηση των διαδικασιών ώστε να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα των επιστροφών και να μειωθεί το διοικητικό βάρος.

Τα επόμενα βήματα

Το σχέδιο πέντε σημείων θα παρουσιαστεί στα κράτη-μέλη στο Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων που θα πραγματοποιηθεί την 1η και 2α Οκτωβρίου 2026.

Η Κομισιόν τονίζει ότι η αντιμετώπιση των προκλήσεων απαιτεί κοινή δράση από τα κράτη-μέλη, τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στους τομείς Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων και την ίδια την Επιτροπή, και ότι το σχέδιο θα εφαρμοστεί συντονισμένα από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.