Από τον Ντμίτρι Ντονσκόι έως τον Αλέξανδρο Νιέφσκι: Λείψανα Ρώσων αγίων και ηρώων στο μέτωπο της Ουκρανίας, το νέο «όπλο» του Πούτιν στην πρώτη γραμμή

Τα ρωσικά στρατεύματα που πολεμούν στο μέτωπο της Ουκρανίας πρόσφατα είχαν έναν σπουδαίο όσο και αόρατο σύμμαχο στο πλευρό τους -αν βέβαια πιστέψουμε τα λόγια της Εκκλησίας.

Ένα τμήμα από το δεξί χέρι του πρίγκιπα Ντμίτρι Ντονσκόι, που πολέμησε στη νικηφόρα μάχη του Κουλίκοβο το 1380 κατά των Μογγόλων, στάλθηκε στην πρώτη γραμμή και σε μονάδες στο ρωσοκρατούμενο τμήμα της Ουκρανίας.

«Ο άγιος διοικητής θα σταθεί στο πλευρό των στρατιωτών» έλεγαν από το στρατιωτικό τμήμα του Πατριαρχείου Μόσχας.

Ο Ντονσκόι, εξάλλου, ήταν υπερασπιστής της πατρίδας, κάτι που αντανακλά το αφήγημα της Ρωσίας ότι δεν είναι ο επιτιθέμενος σε αυτόν τον πόλεμο.

Τέσσερα και πλέον χρόνια από την έναρξη του πολέμου, η Ρωσία μοιάζει να έχει εξαντλήσει κάθε μέσο για να δείξει ότι πολεμά έναν «δίκαιο πόλεμο», γράφει το CNN. Τα οστά των αγίων αλλά και ηρώων που τιμώνται σχεδόν σαν άγιοι, είναι από τα τελευταία όπλα στη διάθεση του Κρεμλίνου -κατά μία έννοια, είναι και το έσχατο.

Στο μέτωπο βρέθηκαν και τα οστά του Αλέξανδρου Νιέφσκι, του πρίγκιπα του 13ου αιώνα που είναι πλέον ένα από τα μεγαλύτερα πρότυπα της ρωσικής στρατιωτικής δόξας.

Κατά σύμπτωση (ή και όχι τυχαία), τα λείψανα του Ντονσκόι εντοπίστηκαν ξανά τον Αύγουστο στον καθεδρικό ναό του Αρχαγγέλλου στο Κρεμλίνο, λίγες εβδομάδες μετά τις ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες ότι τα οστά του Νιέφσκι είχαν χαθεί. Για μια απολύτως θαυμαστή ανακάλυψη έκανε λόγο ο πρόεδρος Πούτιν· είναι μια ένδειξη της θείας Χάριτος, είπε ο Πατριάρχης Κύριλλος.

Αυτή την ιδιότυπη περιοδεία των λειψάνων φέρνει όλο και πιο κοντά το Κρεμλίνο και τη ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. «Είναι πια σχεδόν αδιαχώριστες», λέει στο CNN ο Σεργκέι Τσάπνιν, επικεφαλής κέντρου μελέτης για τις ορθόδοξες σπουδές στο πανεπιστήμιο Φόρνταμ.

Τα οστά κουβαλούν έναν μύθο που συνδέει διαφορετικές εποχές και έχει ισχυρή επίδραση πάνω στη συνείδηση του μαζικού κοινού, εξηγεί ο ίδιος.

Είναι όμως τόσο μαζικό αυτό το κοινό που συγκινείται;

Οι έρευνες δείχνουν ότι ο αριθμός των Ρώσων που δηλώνουν Χριστιανοί Ορθόδοξοι φτάνει φέτος περίπου το 67% έναντι του 80% το 2010. Αυτοί που θρησκεύονται τακτικά είναι μόλις 2%. Έστω και έτσι κάθε θρησκευτική τελετή που στηρίζεται από ακροδεξιές και εθνικιστικές ομάδες συγκεντρώνει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους.

Στο μέτωπο όλοι γίνονται εξ ανάγκης θρήσκοι. «Δεν μιλάμε όλοι στον Θεό όταν τα πράγματα πάνε καλά, αλλά όλοι μιλούν στον Θεό όταν τα πράγματα δεν είναι καλά», είπε στο CNN στρατιώτης που είχε περάσει από το μέτωπο. Μέσα στο αδιέξοδο στο οποίο έχει βρεθεί ο πόλεμος σχεδόν πέντε χρόνια από την έναρξή του τα ιερά λείψανα δίνουν μια παρηγοριά.

Δεν το βλέπουν όλοι έτσι, πάντως.

Αυτά δεν έχουν σχέση με τον Χριστιανισμό, σχολιάζει ο ιερέας Ζανεμόνετς που έχει ζήσει στη Φινλανδία δίπλα σε Ουκρανούς πρόσφυγες. «Αναμφίβολα είναι εκμετάλλευση του Χριστιανισμού και της Εκκλησίας για “πατριωτικούς” λόγους», λέει ο ίδιος. Σε μια περίοδο μάλιστα που οι εκκλησιαζόμενοι είναι λίγοι, η χρήση των λειψάνων είναι κυνικός υπολογισμός, προσθέτει.

Αλλά στην πραγματικότητα είναι συμβιωτική σχέση εξουσίας και Εκκλησίας.

Η ρωσική Εκκλησία αναζητά και λαμβάνει χρήματα και πολιτική υποστήριξη από το Κρεμλίνο και αυτό, με τη σειρά του, αντλεί νομιμοποίηση καθώς η Εκκλησία στηρίζει τα κρατικά αφηγήματα.

Η Ρωσία δεν το παραδέχεται, αλλά το προσδόκιμο ζωής για τους στρατιώτες στο μέτωπο είναι πολύ σύντομο. Και για αυτό υπάρχει δικαιολόγηση. Το Πατριαρχείο έχει φροντίσει από το 2022 να δώσει την «ευλογία» του: όσοι πεθάνουν κατά τη θητεία τους έκαναν θυσία «που καθαρίζει όλα τα αμαρτήματά τους».