Bloomberg: Η Ρωσία εντείνει τον υβριδικό πόλεμο στην Ευρώπη και ρισκάρει ακόμα και την πρόκληση θυμάτων

Πριν από περίπου ένα μήνα, στις 11 Αυγούστου, στρατιωτικοί δύτες κατέστρεψαν δύο drones που επέπλεαν στα ανοιχτά των ακτών της Ρουμανίας, κοντά σε ένα ενεργειακό έργο αξίας 4 δισ. ευρώ. Εννέα ημέρες αργότερα, το Βουκουρέστι απογείωσε δύο μαχητικά F-16 για να αντιμετωπίσει ένα θαλάσσιο drone κοντά στην ίδια πλατφόρμα φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα, όπου εργάζονται εκατοντάδες άνθρωποι.

Στις αρχές του ίδιου μήνα, η γερμανική αστυνομία εντόπισε ένα οπλισμένο μη επανδρωμένο αεροσκάφος στο αεροδρόμιο της Λειψίας, ενώ αυτή την εβδομάδα μαχητικά του ΝΑΤΟ κατέρριψαν άλλο drone που εισήλθε στον εναέριο χώρο της Λιθουανίας από τη γειτονική Λευκορωσία, σύμμαχο της Μόσχας.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, οι αρχές υπέδειξαν ευθέως το Κρεμλίνο ως υπεύθυνο.

Καθώς ο πόλεμος που ξεκίνησε ο Πούτιν στην Ουκρανία συνεχίζεται χωρίς σημαντικές αλλαγές στο μέτωπο και με χιλιάδες απώλειες κάθε εβδομάδα, οι λεγόμενες υβριδικές επιθέσεις εναντίον της Ευρώπης αυξάνονται όχι μόνο σε αριθμό, αλλά και σε ρίσκο.

Οι εταιρείες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της αντιπαράθεσης βρίσκονται σε μια «γκρίζα ζώνη» μεταξύ πολέμου και ειρήνης, ενώ Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, που μίλησαν στο Bloomberg υπό τον όρο της ανωνυμίας, φοβούνται ότι είναι θέμα χρόνου να υπάρξουν θύματα μεταξύ πολιτών.

«Είναι ξεκάθαρο ότι η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία λειτουργεί πλέον σε ένα διαφορετικό περιβάλλον ασφαλείας από ό,τι πριν από λίγα χρόνια», δήλωσε ο Κούλνταρ Βαέρσι, διευθύνων σύμβουλος της εσθονικής αμυντικής εταιρείας Milrem Robotics, η οποία έγινε στόχος ύποπτης εμπρηστικής επίθεσης τον Αύγουστο. «Ως εταιρεία της οποίας τα συστήματα χρησιμοποιούνται από αρκετά κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ και άλλες συμμαχικές και εταίρες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας, πρέπει να λάβουμε υπόψη τους κινδύνους που προκύπτουν», πρόσθεσε.

Μόνο αυτή την εβδομάδα, το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ κατηγόρησε τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες ότι «συνωμοτούν για τη χρηματοδότηση τρομοκρατίας και τη διάπραξη δολοφονιών επί πληρωμή» στην Ευρώπη κατ’ εντολή του Κρεμλίνου.

Εργοστάσια αμυντικού εξοπλισμού, δημόσιες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, συστήματα μεταφορών και δίκτυα επικοινωνιών έχουν δεχθεί επιθέσεις, δημιουργώντας τη μεγαλύτερη πρόκληση ασφαλείας για την Ευρώπη εδώ και δεκαετίες. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, παραμένει ασαφές εάν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι επαρκώς προετοιμασμένες να αντιμετωπίσουν την απειλή.

«Δυσκολευόμαστε να αντιμετωπίσουμε τις λεγόμενες υβριδικές επιθέσεις σε ανοιχτές κοινωνίες, οι οποίες διευκολύνουν τον επιτιθέμενο», δήλωσε ο Τζέιμς Έβεραρντ, πρώην αναπληρωτής ανώτατος διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη για να προσθέσει: «Αυτός είναι πόλεμος χωρίς μάχη και πίσω από την πυρηνική του ασπίδα η Ρωσία πιστεύει ότι μπορεί να δρα χωρίς συνέπειες, είτε άμεσα είτε μέσω ενδιάμεσων ομάδων».

Η έκταση και η συχνότητα αυτών των περιστατικών θα ήταν αδιανόητες πριν από λίγα χρόνια σε μια ήπειρο που θεωρούσε επί μακρόν ότι προστατεύεται από τη ρήτρα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ.

Όμως, με τον Ντόναλντ Τραμπ να έχει εκφράσει αμφιβολίες για τη δέσμευση της Ουάσιγκτον στη στρατιωτική συμμαχία και τη Ρωσία να εντείνει τον πόλεμό της στην Ουκρανία όσο πλησιάζει ο χειμώνας, η εμπιστοσύνη στην ευρωπαϊκή ασφάλεια εμφανίζεται πλέον πολύ πιο εύθραυστη.

Η Γερμανία αποτελεί «καθημερινό στόχο υβριδικού πολέμου» από τη Ρωσία, δήλωσε την 1η Σεπτεμβρίου ο υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ χαρακτήρισε τις κατηγορίες «εντελώς αβάσιμες».

Σύμφωνα με αξιωματούχο χώρας του ΝΑΤΟ, τους τελευταίους δύο μήνες η Ρωσία έχει στρέψει περισσότερο την προσοχή της σε στόχους που σχετίζονται άμεσα με την αμυντική βιομηχανία και τις υποδομές εφοδιασμού που στηρίζουν την Ουκρανία.

Η νέα αυτή εκστρατεία, σύμφωνα με την ίδια πηγή, παρουσιάζει μεγαλύτερους κινδύνους, καθώς η Μόσχα συνεχίζει να οργανώνει τις επιχειρήσεις της με τρόπο που να μπορεί να αρνείται την άμεση ευθύνη. Η στρατηγική σημασία αυτών των ενεργειών, υποστηρίζει ο αξιωματούχος, είναι μεγαλύτερη από την υλική ζημιά που έχουν προκαλέσει μέχρι σήμερα.

Η εκτίμηση αυτή, ωστόσο, μπορεί να αλλάξει εάν η Ρωσία συνεχίσει να ανεβάζει τον πήχη, όπως συνέβη με την επίθεση drone το περασμένο σαββατοκύριακο σε σιδηροδρομικό σταθμό κοντά στα σύνορα Ουκρανίας - Πολωνίας, την ώρα που στην περιοχή βρίσκονταν Ευρωπαίοι και Αμερικανοί αξιωματούχοι.

Τέτοιου είδους επιθέσεις θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα σε μεγάλο βαθμό «ταμπού», γεγονός που, σύμφωνα με αξιωματούχους, αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι η Μόσχα εμφανίζεται ολοένα πιο τολμηρή και διατεθειμένη να ρισκάρει να υπάρξουν ξένα θύματα.

Εκεί όπου παλαιότερα η Ρωσία κατηγορούνταν κυρίως για παρεμβάσεις σε εκλογικές διαδικασίες και για εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού, πλέον θεωρείται ύποπτη για πράξεις σαμποτάζ, εμπρησμούς, παρεμβάσεις σε κρίσιμες υποδομές, κυβερνοεπιθέσεις και παραβιάσεις εναέριου χώρου.

Σε αυτό το πλαίσιο, εξάλλου, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας έχει δηλώσει ότι η Ευρώπη βιώνει «ένα κύμα ολοένα και πιο κινητικών υβριδικών επιθέσεων».

Οι δυσκολίες στην αντιμετώπιση της απειλής

Η δυσκολία αντιμετώπισης των υβριδικών επιθέσεων έχει οδηγήσει σε ορισμένες περιπτώσεις τις κυβερνήσεις σε απροθυμία να κατηγορήσουν ανοιχτά τη Ρωσία, προκειμένου αφενός να αποφύγουν την κλιμάκωση και αφετέρου να μην αποκαλύψουν μεθόδους συλλογής πληροφοριών.

Πολλά περιστατικά, ιδιαίτερα κυβερνοεπιθέσεις και επιθέσεις εναντίον κρίσιμων υποδομών, δεν δημοσιοποιούνται ποτέ ή αναφέρονται ελάχιστα, γεγονός που σημαίνει ότι η πραγματική έκταση του προβλήματος μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή που γίνεται γνωστή.

Πολλές γερμανικές εταιρείες κατασκευής οπλικών συστημάτων αποτελούν τακτικό στόχο κυβερνοεπιθέσεων, σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει την κατάσταση.

Το 2024, εμπρηστές έβαλαν φωτιά στο σπίτι του Άρμιν Πάπεργκερ, διευθύνοντος συμβούλου της γερμανικής αμυντικής εταιρείας Rheinmetall, ενώ δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν προειδοποιήσει ότι η Ρωσία σχεδίαζε τη δολοφονία του. Ο Πάπεργκερ πλέον μετακινείται με αυξημένη προστασία, ενώ η Rheinmetall έχει ενισχύσει συνολικά τα μέτρα ασφαλείας της.

Η γερμανική εταιρεία Hensoldt, η οποία κατασκευάζει συστήματα ραντάρ και αισθητήρων, ενισχύει την επιτήρηση με drones και την προστασία των εγκαταστάσεών της. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Όλιβερ Ντορ δήλωσε ότι η Hensoldt θέλει να δημιουργήσει τις υποδομές ώστε να μπορεί να καταρρίπτει η ίδια drones που πλησιάζουν τις εγκαταστάσεις της, όμως απαιτείται έγκριση από την ομοσπονδιακή αστυνομία. Όπως ανέφερε, χρειάζονται σαφέστερες οδηγίες «το συντομότερο δυνατόν», πριν η κατάσταση επιδεινωθεί.

Η Πολωνία στο επίκεντρο λόγω της στήριξης στην Ουκρανία

Η Πολωνία, ως βασικός διάδρομος μεταφοράς βοήθειας προς την Ουκρανία, έχει αντιμετωπίσει σειρά ύποπτων περιστατικών.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται κυβερνοεπιθέσεις σε δημόσιες υπηρεσίες, όπως δίκτυα ύδρευσης, ενεργειακές υποδομές και νοσοκομεία, καθώς και ζημιές στη σιδηροδρομική γραμμή μεταξύ Βαρσοβίας και ουκρανικών συνόρων, οι οποίες αποδόθηκαν στις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες.

Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ χαρακτήρισε «πράξη σαμποτάζ» τη φωτιά που ξέσπασε τον Αύγουστο σε εργοστάσιο της WB Electronics, μιας από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές εταιρείες κατασκευής drones, χωρίς ωστόσο να υπάρξει δημόσια σύνδεση με τη Ρωσία.

Η Βαρσοβία ανακοίνωσε αυτόν τον μήνα ότι επεκτείνει την προστασία του εναέριου χώρου της και ενισχύει τις δυνατότητες άμεσης αντίδρασης, επικαλούμενη την απειλή από «ρωσικές προκλήσεις».

Οι εταιρείες αυξάνουν τα μέτρα ασφαλείας

Οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές εταιρείες όπλων δεν εμφανίζονται να υποχωρούν, πάντως, μπροστά στην αυξανόμενη δραστηριότητα της Ρωσίας εναντίον εγκαταστάσεων και προσωπικού τους, σύμφωνα με άνθρωπο που εργάζεται σε μία από αυτές.

Τα μέτρα ασφαλείας έχουν αυξηθεί, ενώ η «μνήμη» του Ψυχρού Πολέμου έχει οδηγήσει σε μια αυξημένη επαγρύπνηση που, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, αγγίζει τα όρια της υπερβολικής καχυποψίας.

Άλλες κρίσιμες επιχειρήσεις, ωστόσο, διαθέτουν μικρότερη δυνατότητα προστασίας.

Η πλήρης προστασία των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας είναι αδύνατη, «ιδιαίτερα όταν μπορεί να μην γνωρίζεις καν τι ακριβώς αντιμετωπίζεις», δήλωσε ο Γιούχα Ράσανεν, διευθύνων σύμβουλος της φινλανδικής ενεργειακής εταιρείας Savon Voima. «Η φυσική ασφάλεια, η παρακολούθηση, οι κάμερες και διαφορετικές μέθοδοι ανίχνευσης αυξάνονται συνεχώς. Όμως το σημαντικότερο είναι οι άνθρωποι να μάθουν να αντέχουν τις διακοπές ρεύματος».

Η αντίδραση της Ευρώπης και ο κίνδυνος κλιμάκωσης

Η ανθεκτικότητα αυτή δείχνει και μια άλλη πραγματικότητα: η ρωσική εκστρατεία μέχρι στιγμής δεν έχει καταφέρει να περιορίσει ουσιαστικά τη στήριξη της Ευρώπης προς την Ουκρανία.

Αντίθετα, η αύξηση των περιστατικών υψηλού προφίλ έχει ενισχύσει τα επιχειρήματα υπέρ μεγαλύτερων αμυντικών δαπανών, στενότερου συντονισμού των υπηρεσιών αντικατασκοπείας και νέων κυρώσεων.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ένας αξιωματούχος, η εκστρατεία του Κρεμλίνου μπορεί να προκαλεί αναστάτωση, αλλά τελικά λειτουργεί εις βάρος της Μόσχας.

Η Γερμανία, για παράδειγμα, μετά το περιστατικό στη Λειψία ανακοίνωσε ότι θα στείλει στην Ουκρανία επιπλέον πυραύλους αντιαεροπορικής άμυνας Iris-T τον Σεπτέμβριο, καθώς και αρκετές χιλιάδες επιθετικά drones.

Καθώς οι υβριδικές επιχειρήσεις επεκτείνονται βαθύτερα στην Ευρώπη, ορισμένες φορές αποκαλύπτεται το εύρος των ενεργειών που αντιμετωπίζουν οι αρχές.

Στις αρχές Σεπτεμβρίου, ένας Βρετανός συνελήφθη και κατηγορήθηκε βάσει του Νόμου περί Εθνικής Ασφάλειας ότι παρείχε πληροφορίες για εγκαταστάσεις κατασκευής drones στη Βρετανία σε ρωσική υπηρεσία πληροφοριών και προετοίμαζε πράξεις σαμποτάζ. Οι δικηγόροι του υποστήριξαν ότι η αφοσίωσή του βρίσκεται στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Η υπόθεση ξετυλίχθηκε μετά από ύποπτους εμπρησμούς σε οίκημα ιδιοκτησίας του πρώην πρωθυπουργού της Βρετανίας Κιρ Στάρμερ, δραστηριότητα ρωσικών υποβρυχίων κοντά σε κρίσιμες υποδομές των βρετανικών νησιών και drones που εκτοξεύθηκαν από πλοία του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» της Ρωσίας στα βρετανικά και ιρλανδικά ύδατα.

Ο φόβος για λάθος υπολογισμό

Κυβερνήσεις από το Λονδίνο έως τη Βαρσοβία προσπαθούν να ενισχύσουν τις ατομικές και συλλογικές τους απαντήσεις πριν οι ενέργειες αυτές οδηγήσουν σε σοβαρότερη ζημιά ή ακόμη και σε ανοιχτή σύγκρουση με τη Ρωσία.

Το ΝΑΤΟ ενισχύει τις δυνατότητες αποτροπής στις χώρες που έχουν πληγεί, σύμφωνα με αξιωματούχους, όμως μια ενιαία στρατηγική εξακολουθεί να μην έχει διαμορφωθεί πλήρως μεταξύ των συμμάχων.

Η εκτίμηση μεταξύ των αξιωματούχων ασφαλείας είναι ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν δοκιμάζει μέχρι πού μπορεί να φτάσει απέναντι στα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, επιχειρώντας να εντοπίσει αδυναμίες και διαφωνίες μεταξύ των συμμάχων, χωρίς να ξεπεράσει το όριο που θα ενεργοποιούσε την αρχή συλλογικής άμυνας του Άρθρου 5. Ωστόσο, αυτή η τακτική αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών και ατυχημάτων.

«Η Ρωσία εντοπίζει σταθερά αδυναμίες στις υποδομές του ΝΑΤΟ και είναι πρόθυμη να δοκιμάσει πολλαπλές τακτικές και στόχους με έναν ευέλικτο και ολοένα πιο ριψοκίνδυνο τρόπο», δήλωσε η Έμιλι Φέρις, συνεργάτης ερευνήτρια στο βρετανικό Royal United Services Institute.

Η ίδια είχε δημοσιεύσει τον Μάρτιο έκθεση για επιθέσεις σαμποτάζ που αποδίδονται στη Ρωσία σε χώρες του ΝΑΤΟ, καταλήγοντας ότι η Συμμαχία ήταν «ανέτοιμη». Έξι μήνες αργότερα, όπως ανέφερε, η εκτίμησή της δεν έχει αλλάξει. «Ελλείψει σαφών κόκκινων γραμμών από το ΝΑΤΟ σχετικά με τις συνέπειες τέτοιων επιθέσεων, η Ρωσία επεκτείνεται για να καλύψει τον χώρο της αβεβαιότητας», σημείωσε.

Η μόνη φορά που ενεργοποιήθηκε το Άρθρο 5 ήταν από τις ΗΠΑ μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.

Πλέον, δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών χρησιμοποιούν μεθόδους που αναπτύχθηκαν στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας της αλ Κάιντα και του Ισλαμικού Κράτους για να αντιμετωπίσουν τον ρωσικό υβριδικό πόλεμο.

Σύμφωνα με αξιωματούχους, η Ρωσία και τρομοκρατικές οργανώσεις έχουν ένα κοινό στοιχείο: χρησιμοποιούν ενδιάμεσες ομάδες, συχνά στρατολογώντας άτομα μέσω διαδικτύου. Η διαφορά είναι ότι όσοι εργάζονται για τη Μόσχα δεν κινητοποιούνται από ιδεολογία, αλλά από οικονομικά ανταλλάγματα.

Δυτικοί αξιωματούχοι ασφαλείας υποστηρίζουν ότι η Μόσχα υποκινείται από πίεση, καθώς οι ουκρανικές επιθέσεις με drones εναντίον ενεργειακών υποδομών και αποθηκών εφοδιασμού έχουν πλήξει τη ρωσική οικονομία.

Την ίδια ώρα, η εκτίμηση της ρωσικής πλευράς είναι ότι όσο πιο επώδυνες γίνονται οι ουκρανικές επιθέσεις, τόσο περισσότερο θα ενισχύονται οι φωνές που ζητούν να «πληρώσει» η Ευρώπη για τη στήριξή της στο Κίεβο.

Για τις χώρες της πρώτης γραμμής, όπως τα κράτη της Βαλτικής, η Ρωσία έχει ήδη ξεπεράσει κάθε θεωρητικό όριο. «Αυτό δεν είναι υβριδικός πόλεμος. Μιλάμε για εκρηκτικά που μπορούν να προκαλέσουν ζημιές. Μπορεί να υπάρξουν θύματα. Άνθρωποι μπορεί να πεθάνουν», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Κεστούτις Μπούντρις. «Αν δεν το σταματήσουμε, θα κλιμακωθεί», προειδοποίησε.