Πόσο πετρέλαιο βγαίνει τελικά από το Ορμούζ; Οι αντικρουόμενες πληροφορίες ΗΠΑ και Ιράν προκαλούν κλονισμό στις αγορές

Αντικρουόμενους ισχυρισμούς σχετικά με το ποιος έχει τον μεγαλύτερο έλεγχο στα κρίσιμα Στενά του Ορμούζ στον Περσικό Κόλπο εξακολουθούν να ανταλλάσσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, προκαλώντας απορίες και... νευρικό κλονισμό στην αγορά ενέργειας.

Η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι τα Στενά παραμένουν ανοιχτά και πως δεκάδες πλοία, μεταφέροντας εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, περνούν καθημερινά από τη θαλάσσια δίοδο.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι η Αμερική - μετά το κλείσιμο που επέβαλε το Ιράν κατά την έναρξη του πολέμου τον Μάρτιο - έχει «πλήρη έλεγχο» των Στενών, από τα οποία σε συνθήκες ειρήνης μεταφέρεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Η Τεχεράνη, αντίθετα, υποστηρίζει ότι τα Στενά παραμένουν υπό τον δική της έλεγχο και ότι είναι κλειστά, με εξαίρεση πλοία που έχουν λάβει προηγούμενη έγκριση και χρησιμοποιούν συγκεκριμένους διαύλους. Παράλληλα, έχει προειδοποιήσει ότι άλλα πλοία που επιχειρούν να περάσουν ενδέχεται να αποτελέσουν στόχο, δημιουργώντας σχετική «μαύρη λίστα».

Τι συμβαίνει όμως πραγματικά στα Στενά του Ορμούζ και τι εξηγεί τη μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στις δύο πλευρές;

Οι τελευταίοι αμερικανικοί ισχυρισμοί για τα Στενά του Ορμούζ

Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες εβδομάδες.

Δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο CNN ότι την Τρίτη πέρασαν από τα Στενά 40 εμπορικά πλοία, τα οποία μετέφεραν συνολικά περίπου 18 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, υπό συνοδεία του αμερικανικού στρατού. Εάν ισχύει αυτό, τότε πρόκειται για νέο ρεκόρ διελεύσεων σε περίοδο πολέμου.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε αντίστοιχα στοιχεία τη Δευτέρα, λέγοντας ότι το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ βοηθά περίπου 30 πλοία να περνούν από τα Στενά κάθε βράδυ. Αργότερα δήλωσε ότι η θαλάσσια δίοδος βρίσκεται «υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ».

Σε ό,τι αφορά τις ποσότητες πετρελαίου, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ ανέφερε ότι «τουλάχιστον 10 εκατομμύρια βαρέλια» περνούν καθημερινά από τα Στενά, ενώ τη Δευτέρα ο αριθμός έφτασε, σύμφωνα με τον ίδιο, στα 15 έως 17 εκατομμύρια βαρέλια.

Οι εκτιμήσεις αυτές έγιναν μετά τη δήλωση του διοικητή της αμερικανικής CENTCOM, Μπραντ Κούπερ, ότι ο αμερικανικός στρατός είχε απομακρύνει τις θαλάσσιες νάρκες από τους διαύλους διέλευσης του Ορμούζ.

Πριν από την έναρξη του πολέμου, εκτιμάται ότι περίπου 100 πλοία και 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου περνούσαν καθημερινά από τα Στενά. Ωστόσο, σύμφωνα με στοιχεία της υπηρεσίας PortWatch, η κίνηση έχει μειωθεί σε μέσο όρο μόλις επτά πλοίων την ημέρα από τον Μάρτιο.

Τι υποστηρίζει το Ιράν

Το Ιράν έχει παραδεχθεί ότι ορισμένα πλοία συνεχίζουν να περνούν από τα Στενά, αλλά επιμένει ότι ο έλεγχος της περιοχής παραμένει στα χέρια του.

Ο πρόεδρος της ιρανικής Βουλής, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, δήλωσε την Τρίτη ότι «ο εχθρός κατάφερε να περάσει κάποια πλοία» από τα Στενά, αλλά τόνισε ότι οι ιρανικές δυνάμεις εξακολουθούν να έχουν «τον πλήρη έλεγχο της περιοχής και δεν θα επιτρέψουν να ανοίξει».

Ο Γκαλιμπάφ κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι δίνουν στα πλοία «ψευδείς εγγυήσεις» για τη δυνατότητα διέλευσης από έναν νότιο θαλάσσιο διάδρομο των Στενών, προειδοποιώντας ότι όσα επιχειρήσουν να περάσουν θα αποτελέσουν στόχο.

Την επόμενη ημέρα, οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ότι δύο πετρελαιοφόρα χτύπησαν νάρκες και ακινητοποιήθηκαν, ενώ προσπαθούσαν να διασχίσουν «παράνομη διαδρομή» στα Στενά.

Η Σαουδική Αραβία, από την πλευρά της, ανακοίνωσε ότι ιρανική επίθεση έπληξε σαουδαραβικό πετρελαιοφόρο, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο Φιλιππινέζοι ναυτικοί.

Τι δείχνουν τα δεδομένα για τη ναυσιπλοΐα

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία παρακολούθησης πλοίων παρουσιάζουν διαφορετική εικόνα από αυτή που περιγράφουν οι ΗΠΑ, καθώς καταγράφουν πολύ μικρότερο αριθμό διελεύσεων.

Σύμφωνα με τη ναυτιλιακή εταιρεία ανάλυσης δεδομένων Kpler, μόλις έξι πλοία πέρασαν από τα Στενά την Τετάρτη, 11 την Τρίτη και πέντε τη Δευτέρα. Ο μέσος όρος των τελευταίων δέκα ημερών υπολογίζεται σε 13 πλοία την ημέρα.

Παρόμοια εικόνα παρουσιάζουν και άλλες υπηρεσίες παρακολούθησης.

Η Maritime Intelligence της Lloyd’s List κατέγραψε περίπου 12 διελεύσεις ημερησίως από τις 26 Αυγούστου έως την 1η Σεπτεμβρίου, αν και σημείωσε ότι τα τελευταία δεδομένα μπορεί να είναι ελλιπή λόγω καθυστέρησης στον εντοπισμό «σκοτεινών διελεύσεων». Πρόκειται για περιπτώσεις όπου πλοία απενεργοποιούν τα συστήματα εντοπισμού τους.

Από τις 17 έως τις 23 Αυγούστου, η Lloyd’s List κατέγραψε περίπου 14 πλοία ημερησίως που δεν συνδέονταν με το Ιράν. Όλα αυτά τα στοιχεία είναι πολύ χαμηλότερα από τον αμερικανικό ισχυρισμό ότι 40 πλοία διέσχισαν τα Στενά την Τρίτη.

Το Joint Maritime Information Center (JMIC), οργανισμός που παρακολουθεί τις απειλές για τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή, ανέφερε σε ανακοίνωσή του την 1η Σεπτεμβρίου ότι η εμπορική κίνηση μέσω του Ορμούζ παραμένει «πολύ κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα», παρά μια «μέτρια αύξηση» σε σχέση με τα πρόσφατα χαμηλά.

Το JMIC χαρακτήρισε το επίπεδο κινδύνου στα Στενά «σοβαρό», επικαλούμενο «συνεχιζόμενο κίνδυνο από παρασυρόμενες ή μη καταγεγραμμένες νάρκες», παρά τους αμερικανικούς ισχυρισμούς ότι η περιοχή έχει καθαριστεί.

Γιατί υπάρχει αυτή η απόκλιση στα στοιχεία

Η Μπρίτζετ Ντιακούν, διευθύντρια ναυτιλιακών πληροφοριών και ερευνών της Lloyd’s List Intelligence, δήλωσε στο Al Jazeera ότι είναι δύσκολο να εξηγηθεί η διαφορά ανάμεσα στους αριθμούς των ΗΠΑ και στα δεδομένα των εταιρειών παρακολούθησης χωρίς να γνωρίζει κανείς ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσινγκτον υπολογίζει τις διελεύσεις.

Όπως ανέφερε, είναι πιθανό οι ΗΠΑ να συμπεριλαμβάνουν μικρότερα πλοία ή σκάφη χωρίς φορτίο, σε αντίθεση με οργανισμούς όπως η Lloyd’s, που μετρούν μόνο εμπορικά πλοία άνω των 10.000 τόνων νεκρού βάρους.

Ο Έιρικ Χούπερ, ανώτερο στέλεχος της ναυτιλιακής ερευνητικής εταιρείας Drewry, σημείωσε επίσης ότι μπορεί να υπάρχουν διαφορετικά κριτήρια καταμέτρησης. «Ένας επιχειρησιακός υπολογισμός των ΗΠΑ πιθανότατα περιλαμβάνει όλα όσα κινήθηκαν υπό ή κοντά σε ναυτική προστασία: βοηθητικά πολεμικά πλοία, ρυμουλκά, μικρά σκάφη και παραδοσιακά πλοία τύπου dhow», ανέφερε.

Αντίθετα, εταιρείες όπως η Kpler αποκλείουν τέτοιου είδους πλοία με βάση το μέγεθος ή το φορτίο τους.

Ο Χούπερ πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν πρόσβαση σε δορυφορικά δεδομένα, αεροπορική επιτήρηση και άλλα συστήματα παρακολούθησης, καθώς και στα δικά τους στοιχεία από τις συνοδείες πλοίων, γεγονός που τους επιτρέπει να εντοπίζουν κινήσεις που δεν καταγράφονται άμεσα από τα συστήματα AIS. «Μέχρι τα τέλη Αυγούστου, η πλειονότητα των διελεύσεων από τα Στενά χαρακτηριζόταν ως "σκοτεινή" ή άγνωστη διαδρομή», ανέφερε.

Η μάχη για τον έλεγχο των Στενών

Πέρα από τις τεχνικές διαφορές στα στοιχεία, τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν έχουν λόγους να παρουσιάζουν ενισχυμένη την επιρροή τους στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία έχουν εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα σημεία αντιπαράθεσης στον εξάμηνο πόλεμο μεταξύ των δύο χωρών.

Ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ Χένρι Ένσερ δήλωσε πρόσφατα ότι θεωρεί πως ο νέος κύκλος έντασης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης πιθανότατα ξεκίνησε μετά τους ισχυρισμούς της CENTCOM ότι είχε απομακρύνει τις νάρκες από τα Στενά. «Και οι δύο πλευρές θα ωφελούνταν αν σταματούσαν να μιλούν τόσο πολύ», ανέφερε χαρακτηριστικά.