Έλον Μασκ και SpaceX: Πώς η «αποτυχημένη ιδέα» και η «πόρτα» των Ρώσων οδήγησαν στην εκτόξευση των 2 τρισ. δολαρίων

Ήταν αρχές του 21ου αιώνα, πριν από περίπου 25 χρόνια, όταν ο Αντέο Ρέσι, πρώην συγκάτοικος του Έλον Μασκ στο πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, παρακαλούσε τον τότε νεαρό «tech freak» επιχειρηματία να μην ιδρύσει την εταιρεία πυραύλων, που του είχε «καρφωθεί» στο μυαλό του.

Ο Μασκ είχε μόλις αποκομίσει μερικά εκατομμύρια δολάρια από την πώληση της PayPal - της οποίας αποτελούσε συνιδριτή - στην eBay για περίπου 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια. Μαζί με τον Ρέσι εξέταζαν ιδέες για την αποστολή γήινης φυτικής ζωής στον Άρη. Είχαν στη διάθεσή τους προϋπολογισμό 50 εκατομμυρίων δολαρίων, όμως σύντομα διαπίστωσαν ότι δεν επαρκούσε για την κατασκευή του απαραίτητου πυραύλου. Τότε ο Μασκ είπε στον φίλο του ότι θα τον κατασκευάσει ο ίδιος.

Οι ειδικοί του έλεγαν «όχι», εκείνος δεν τους άκουσε

Ο Ρέσι θυμήθηκε ότι είχε μαζέψει μια επιτροπή ειδικών του διαστήματος σε αίθουσα ξενοδοχείου στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια και είχε φέρει τον Μασκ για να ακούσει γιατί το σχέδιό του ήταν καταδικασμένο σε αποτυχία. Η ιδιωτική διαστημική πτήση ήταν εξαιρετικά δαπανηρή και η οικονομική λογική για την υλοποίησή της δεν έστεκε, είπαν οι 12 ειδικοί. Ο Μασκ, όμως, (για καλή του τύχη, τελικά) δεν πείστηκε.

«Θέλω πραγματικά να τον συγχαρώ για την απίστευτη επιμονή του», είπε αργότερα ο Ρέσι σε συνέντευξή του για να προσθέσει: «Κατάφερε τελικά να κάνει τον στόχο του πραγματικότητα».

Η κολοσσιαία αποτίμηση των 2 τρισ. δολαρίων

Από τότε, η εταιρεία πυραύλων του Μασκ, η SpaceX, κατάφερε να διανύσει τεράστια απόσταση από εκείνη την αποτυχημένη παρέμβαση του Ρέσι. Την Παρασκευή, έκανε το ντεμπούτο της στο χρηματιστήριο με τη μεγαλύτερη αρχική δημόσια προσφορά στην ιστορία, μια κολοσσιαία αποτίμηση 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, έχοντας εκτοξεύσει εκατοντάδες πυραύλους στο διάστημα, λειτουργώντας την κυρίαρχη υπηρεσία δορυφορικού ίντερνετ Starlink και εποπτεύοντας τις δραστηριότητες τεχνητής νοημοσύνης του Μασκ αλλά και το κοινωνικό δίκτυο X. Η δημόσια εγγραφή ήταν τόσο μεγάλη, που ο, γεννημένος στη Νότια Αφρική, επιχειρηματίας έγινε ο πρώτος τρισεκατομμυριούχος στον κόσμο.

Ωστόσο, το αξιοσημείωτο είναι πως η επιτυχία της SpaceX ποτέ δεν ήταν δεδομένη. Ο Μασκ και η ομάδα των στελεχών και μηχανικών του ξεπέρασαν πολλαπλά εμπόδια, λύνοντας προβλήματα που κυμαίνονταν από τη φυσική των πυραύλων έως τη διασύνδεση πολλών δορυφόρων σε τροχιά.

«Λιγότερο από 10%, μάλλον θα αποτύχει»

Ο ίδιος ο Μασκ αναγνώρισε πόσο απίθανη φαινόταν, στο ξεκίνημά της, η επιτυχία της SpaceX. Την Παρασκευή, στα κεντρικά της εταιρείας στο Starbase του Τέξας, είπε ότι αρχικά έδινε στην προσπάθειά του λιγότερο από 10% πιθανότητες επιτυχίας. «Έλεγα στους ανθρώπους μου το εξής: "Πιθανότατα θα αποτύχει. Αλλά πρέπει να το προσπαθήσουμε"», έχει παραδεχτεί.

Τα διαστημικά σχέδια του Μασκ ξεκίνησαν πολύ πιο ταπεινά, με στόχο την αποστολή σπόρων στον Άρη μέσα σε ένα μικρό θερμοκήπιο μέσω της πρωτοβουλίας «Life to Mars», που είχε δημιουργήσει μαζί με τον Ρέσι. Πίστευε ότι αν οι άνθρωποι στη Γη έβλεπαν πράσινους βλαστούς να φυτρώνουν στον Άρη, θα ενθουσιάζονταν τόσο ώστε να πιέσουν το Κογκρέσο να αυξήσει τη χρηματοδότηση στη NASA για τα μεγαλεπήβολα σχέδιά του.

Η «πόρτα» από τους Ρώσους

Έτσι, πήρε την απόφαση να ταξιδέψει στη Ρωσία, ελπίζοντας να βρει έναν παλιό διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο που θα μπορούσε να μεταφέρει... σε τιμή κόστους το θερμοκήπιό του στο διάστημα. Οι Ρώσοι του έκλεισαν την πόρτα και στην πτήση της επιστροφής προς τις ΗΠΑ, όσοι περίμεναν να τον δουν απογοητευμένο, τον άκουσαν να λέει στον Τζιμ Κάντρελ και σε άλλους συνεργάτες ότι θα κατασκευάσει ο ίδιος πύραυλο. «Είναι μια εντυπωσιακή ιστορία», δήλωσε ο Κάντρελ, ο οποίος έγινε ο τέταρτος εργαζόμενος της SpaceX. «Σήμερα βλέπουμε τι έχει γίνει, αλλά τότε φαινόταν ασήμαντο».

Στα πρώτα χρόνια της SpaceX, η πορεία της χαρακτηρίστηκε από αποτυχίες που τραβούσαν την προσοχή, ενώ ακολούθησαν εντυπωσιακές επιτυχίες. Ο πρώτος πύραυλος Falcon 1 ήταν μικρός και οι δύο πρώτες εκτοξεύσεις του από τα Νησιά Μάρσαλ απέτυχαν. Η εταιρεία άρχισε να ξεμένει από χρήματα.

Σε εκείνο το σημείο, ο Μασκ δήλωσε ότι θα έκανε μία ακόμη προσπάθεια για να πετύχει ο πύραυλος, όπως θυμήθηκε ο Ρόμπερτ Ζούμπριν, μηχανικός αεροδιαστημικής και παλιός φίλος του.

Η τρίτη προσπάθεια επίσης απέτυχε. Όμως ο επιχειρηματίας - επίμονος γαρ - ανακοίνωσε ότι θα δοκίμαζε ξανά. Αν αποτύγχανε και τέταρτη φορά, πιθανότατα θα εγκατέλειπε, είπε ο Ζούμπριν. «Θα ήταν το τέλος της SpaceX», ανέφερε.

Η εκτόξευση - ορόσημο του Σεπτεμβρίου του 2008

Τον Σεπτέμβριο του 2008, η τέταρτη εκτόξευση του Falcon 1 μπήκε σε τροχιά. Το ίδιο συνέβη και με την πέμπτη, σχεδόν έναν χρόνο αργότερα.

Μέχρι τότε, η SpaceX είχε εξασφαλίσει ένα κρίσιμο συμβόλαιο από τη NASA για την ανάπτυξη του μεγαλύτερου πυραύλου Falcon 9 και της κάψουλας Dragon για τη μεταφορά φορτίου στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS). Η πρώτη εκτόξευση του Falcon 9 το 2010 μπήκε, επίσης, σε τροχιά, όπως και η δεύτερη έξι μήνες μετά. Το 2014, η εταιρεία κέρδισε νέο μεγάλο συμβόλαιο για τη μεταφορά αστροναυτών στον ISS.

Με χαμηλότερο κόστος εκτοξεύσεων, η SpaceX κυριάρχησε στην αγορά πυραύλων. Από το 2019 άρχισε να αναπτύσσει τους δορυφόρους Starlink, που παρέχουν ίντερνετ υψηλής ταχύτητας σχεδόν σε κάθε σημείο του πλανήτη και για κάθε πιθανή και απίθανη χρήση. Το σύστημα αυτό, το οποίο δεν κατέληξε σε χρεοκοπία όπως προηγούμενες ιδέες, αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη επιχειρηματική δραστηριότητα της εταιρείας.

Τα σχέδια για τον Άρη

Παράλληλα, ο Μασκ - ο οποίος ηγείται ταυτόχρονα της αυτοκινητοβιομηχανίας Tesla - έστρεψε την προσοχή του στον αποικισμό του Άρη, με έναν τεράστιο πύραυλο ικανό να μεταφέρει ανθρώπινους αποίκους. Το 2016 παρουσίασε τα πρώτα σχέδια του Starship στο Διεθνές Αστροναυτικό Συνέδριο στο Γκουανταλαχάρα του Μεξικού, έχοντας νωρίτερα αναφέρει ότι η εταιρεία θα επιχειρούσε αποστολή στον «Κόκκινο Πλανήτη» έως το 2025.

Από τότε, οι δοκιμές του Starship περιλαμβάνουν τόσο αποτυχίες όσο και προόδους, οι οποίες σπάνια ανταποκρίνονται στον ρυθμό που υπόσχεται ο Μασκ.

Τον Μάρτιο του 2024, ο επιχειρηματίας προανήγγειλε ότι το Starship θα φτάσει στον Άρη «μέσα σε πέντε χρόνια». Έναν χρόνο αργότερα αναθεώρησε τον προγραμματισμό, μιλώντας για αποστολή «στα τέλη της επόμενης χρονιάς». Η NASA, από την πλευρά της, εκτιμά - σε μια πιο πραγματιστική προσέγγιση - ότι η πρώτη επανδρωμένη αποστολή στον Άρη είναι πιθανή στα μέσα της δεκαετίας του 2030.

Τον Μάιο, η 12η δοκιμαστική πτήση του Starship θεωρήθηκε σε μεγάλο βαθμό επιτυχημένη, καθώς το ανώτερο στάδιο του διαστημοπλοίου διέσχισε μεγάλο μέρος του πλανήτη και πραγματοποίησε ελιγμούς προσομοίωσης προσγείωσης σε αυτόν. Ωστόσο, το πρώτο στάδιο παρουσίασε δυσλειτουργία κατά την επιστροφή, παγώνοντας προσωρινά την εξέλιξη επόμενων πτήσεων.

Ακόμη, πάντως, κι αν σημειωθούν νέες αποτυχίες, ο Μασκ, που έχει μάθει να επιβιώνει και να συνεχίζει μετά από αυτές, έχει ήδη δημιουργήσει μια νέα γενιά ενθουσιωδών του διαστήματος, ιδιαίτερα μετά την εντυπωσιακή δημόσια εγγραφή της SpaceX αυτή την εβδομάδα.

«Αυτό που κάνει η SpaceX είναι στην πραγματικότητα να χτίζει τις υποδομές που μπορούν να στηρίξουν και να διατηρήσουν αυτή τη νέα υπόσχεση μιας οικονομίας του διαστήματος», δήλωσε στους New York Times ο Ρόιντεν ΝτεΣόουζα, ανεξάρτητος δημοσιογράφος και podcaster στο Κατάρ. «Όταν χτίζεις έναν δρόμο προς το διάστημα, δημιουργείς τη δυνατότητα να αναπτυχθούν ολόκληρες νέες οικονομίες».