Όταν απαγορεύτηκε η ταινία Brimstone and Treacle επειδή το BBC τη βρήκε «αηδιαστική»

Σχεδόν μισός αιώνας συμπληρώνεται από τη μη μετάδοση του τηλεοπτικού έργου «Brimstone and Treacle» του Ντένις Πότερ, το οποίο επρόκειτο να προβληθεί από το BBC το 1976, αλλά αποσύρθηκε λίγες ημέρες πριν από τη μετάδοσή του. Ο τότε διευθυντής τηλεόρασης του BBC, Αλασντέρ Μιλν, χαρακτήρισε το έργο «αηδιαστικό», αν και παραδέχθηκε ότι ήταν «εξαιρετικά καλοφτιαγμένο».

Η απόφαση ελήφθη τόσο αργά ώστε το περιοδικό Radio Times είχε ήδη τυπωθεί, διαφημίζοντας το έργο ως το επόμενο επεισόδιο της ανθολογικής σειράς «Play for Today». Το BBC τελικά προέβαλε το έργο το 1987 – πέντε χρόνια μετά από μια κινηματογραφική εκδοχή που θεωρήθηκε κατώτερη, με τον Στινγκ στον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Ο τίτλος και το νόημά του

Όπως αναφέρει η Telegraph, ο τίτλος «Brimstone and Treacle» παραπέμπει σε ένα παλιό μείγμα θείου και μελάσας, που χρησιμοποιούνταν ως υποκατάστατο φαρμάκου. Η φράση κατέληξε να σημαίνει κάτι που φαίνεται κακό, αλλά υποτίθεται ότι κάνει καλό. Το έργο ξεκινά με το γνωστό απόφθεγμα από το «Mary Poppins»: «a spoonful of sugar helps the medicine go down», ενισχύοντας την ιδέα ότι μια δυσάρεστη εμπειρία μπορεί να λειτουργήσει ως «θεραπεία».

Όπως στο «Mary Poppins», έτσι και εδώ ένας μυστηριώδης ξένος εισέρχεται σε μια οικογένεια για να «λύσει» το πρόβλημά της – αλλά με εντελώς διαφορετικό τρόπο.

Η υπόθεση

Ο Μάρτιν (Μάικλ Κίτσεν), μια φιγούρα που παρουσιάζεται ως διάβολος – ενδεχομένως ο ίδιος ο Διάβολος – εγκαθίσταται στο σπίτι του μεσήλικου ζευγαριού Τομ και Έιμι Μπέιτς (Ντένχολμ Έλιοτ και Πατρίσια Λόρενς). Η κόρη τους, Πάτι (Μισέλ Νιούελ), έχει μείνει σε φυτική κατάσταση ύστερα από τροχαίο δύο χρόνια νωρίτερα.

Ο Μάρτιν κερδίζει την εμπιστοσύνη των γονιών και προσφέρεται να φροντίζει την Πάτι όταν εκείνοι βγαίνουν από το σπίτι. Στο μεταξύ, απευθύνεται συχνά στην κάμερα, ενώ η δράση συνοδεύεται από ειρωνικές εκδοχές παλιών δημοφιλών τραγουδιών.

Εκμεταλλευόμενος την απουσία των γονιών, ο Μάρτιν κακοποιεί σεξουαλικά την Πάτι. Παράλληλα, επιχειρεί να δελεάσει τον Τομ προς ναζιστικές ιδέες και να αφυπνίσει τη ματαιοδοξία της Έιμι. Στην κορύφωση του έργου, βιάζει την Πάτι, διακόπτεται και διαφεύγει· μετά την πράξη αυτή, η νεαρή γυναίκα «θεραπεύεται» σοκαριστικά.

Η σκηνή αυτή θεωρείται ότι αποτέλεσε τον βασικό λόγο της ακύρωσης της μετάδοσης.

Το πλαίσιο της εποχής

Παρά την κοινή αντίληψη ότι η τηλεόραση της δεκαετίας του 1970 κυριαρχούνταν από ελαφρά ψυχαγωγία, σημαντικό μέρος του προγράμματος αφιερώνονταν σε σοβαρά, κοινωνικά φορτισμένα δράματα. Ο Πότερ υπήρξε από τις πιο ιδιόμορφες και δημιουργικές μορφές αυτής της περιόδου, με έργα όπως «Pennies From Heaven» και «The Singing Detective».

Ωστόσο, το «Brimstone and Treacle» ξεχωρίζει για την ένταση και την προκλητικότητά του. Παρά τις εξαιρετικές ερμηνείες και τον καλογραμμένο διάλογο, η κακοποίηση και ο βιασμός ενός ψυχικά ανίκανου ατόμου παραμένουν σκηνές εξαιρετικά δύσκολες για το κοινό.

Ο δημιουργός και η πρόκληση

Ο Ντένις Πότερ υπήρξε επιζών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης και αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας. Το έργο του έχει συχνά ερμηνευθεί ως απόπειρα μετατροπής προσωπικών τραυμάτων σε τέχνη.

Μετά την απόφαση του BBC να ακυρώσει τη μετάδοση, ο Πότερ αντέδρασε μέσω άρθρου στο New Statesman, επικρίνοντας το κανάλι και την επιλογή του προγράμματος. Υποστήριξε ότι η «αηδία» ή η «αγανάκτηση» που θα μπορούσε να προκαλέσει το έργο του δεν δικαιολογούσε την απαγόρευσή του.

Ένα έργο που διχάζει

Ο Πότερ είχε δηλώσει ότι «δεν μπορούμε να ορίσουμε το καλό και το κακό χωρίς να αναγνωρίσουμε την αλληλεπίδρασή τους». Το κεντρικό μήνυμα του έργου – ότι από το κακό μπορεί να προκύψει κάτι καλό – παραμένει αντικείμενο έντονης συζήτησης.

Σήμερα, 50 χρόνια μετά τη μη μετάδοσή του, το «Brimstone and Treacle» εξακολουθεί να προκαλεί. Για κάποιους αποτελεί παράδειγμα τολμηρής καλλιτεχνικής έκφρασης· για άλλους, μια ακραία και προκλητική πράξη που δεν δικαιώνεται από το αποτέλεσμα.