Νόσος του Κινητικού Νευρώνα: Γιατί η ALS χτυπά περισσότερο τους ποδοσφαιριστές

Σε μετωπικό κοντράστ με το πνεύμα της τρέχουσας περιόδου, όπου κυριαρχεί το στοιχείο της αθλητικής ρώμης -προφανώς ελέω Final Four, τελικού Champions League, επικείμενου Μουντιάλ κ.λπ.-, ο θάνατος του Παρασκευά Αντζα βύθισε στη θλίψη τον φίλαθλο κόσμο - και σίγουρα όχι μόνο αυτόν. Ο Αντζας, ένας έξοχος και ολοκληρωμένος ποδοσφαιριστής, κυριολεκτικά διεθνούς επιπέδου από την άποψη της τεχνικής και της αντίληψης στον αγωνιστικό χώρο, αλλά και ένας σεμνός και αθόρυβος άνθρωπος, απεβίωσε ύστερα από περίπου οχτώ μήνες νόσηση με την «ασθένεια του Στίβεν Χόκινγκ», αλλιώς Νόσο του Κινητικού Νευρώνα, Πλαγία Αμυοτροφική Σκλήρυνση ή απλώς ALS.

Αριστος στόπερ

Ο Παρασκευάς Αντζας ήταν πατέρας τριών παιδιών και μόλις 49 ετών, στην ηλικία που άλλοι πρώην ποδοσφαιριστές επανεμφανίζονται στην επικαιρότητα από καιρού εις καιρόν είτε για σχολιασμό και αναδιηγήσεις παλαιών ανδραγαθημάτων, είτε επειδή έχουν κάτι αξιόλογο να μοιραστούν με το κοινό στη δεύτερη καριέρα τους, όποια και εάν είναι αυτή.

Ο Αντζας υπήρξε ένας από τους καλύτερους στόπερ που ανέδειξε ποτέ το ελληνικό ποδόσφαιρο. Ηταν, δηλαδή, ένας αμυντικός για το μεγαλύτερο μέρος της σταδιοδρομίας του. Και ως αμυντικός, εξ ορισμού χρησιμοποιούσε συχνότερα από ό,τι οι συμπαίκτες του σε άλλες θέσεις το κεφάλι του. Οι κεφαλιές δε ενός αμυντικού κατά το πλείστον συνεπάγονται συγκριτικά αυξημένη καταπόνηση τόσο για τα οστά του κρανίου που δέχονται την κρούση όσο και για τον εγκέφαλο, ο οποίος δονείται απότομα εντός του κρανίου, τον αυχένα και ευρύτερα το ανώτερο μέρος του σώματος. Κι αυτό διότι ο αμυντικός καλείται να αποκρούσει σέντρες των επιτιθέμενων, κόρνερ, χτυπήματα φάουλ όπου παρατάσσεται στο τείχος και μπορεί η «βολίδα» του εκτελεστή να τον πετύχει στο κεφάλι κ.λπ.

Κυρίως όμως ένας αμυντικός έχει ως βασικό καθήκον να ανακόψει την προέλαση των αντιπάλων ενόσω η μπάλα είναι ακόμη στον αέρα από το βολέ του τερματοφύλακα στην άλλη άκρη του γηπέδου. Κι αυτά τα βολέ εξαπολύονται κατά δεκάδες στη διάρκεια μιας ποδοσφαιρικής αναμέτρησης, συνήθως με όλη τη δύναμη που μπορεί να περάσει ο γκολκίπερ από το πόδι του στην μπάλα, είτε με αυτήν στημένη στο έδαφος για το λεγόμενο ελεύθερο είτε με την μπάλα σε χαμηλό ύψος στον αέρα, κάτι που διευκολύνει σημαντικά τον παίκτη στο σουτ.

Το 2021, μια ομάδα επιστημόνων υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου της Γλασκόβης διεξήγαγε μια συστηματική έρευνα υπό τον τίτλο «Συσχέτιση της θέσης και της διάρκειας καριέρας αρρένων επαγγελματιών ποδοσφαιριστών με τον κίνδυνο εκδήλωσης νευροεκφυλιστικών νοσημάτων». Τα κυριότερα ευρήματα αυτής της εξαιρετικά ενδιαφέρουσας μελέτης είναι, πολύ σχηματικά, τα εξής: Ενας αμυντικός παίκτης είναι περίπου τρεις φορές πιο ευάλωτος σε νοσήματα όπως η ALS του Παρασκευά Αντζα από ό,τι π.χ. ένας τερματοφύλακας.

Η ταξινόμηση που εφαρμόστηκε στη μελέτη είναι αρκετά περίπλοκη, στη γλώσσα των αριθμών όμως ο δείκτης (ας βαπτιστεί συμβατικά για την οικονομία των λέξεων) «ευαλωτότητας» σε νευροεκφυλιστικά νοσήματα παρουσιάζει την εξής εικόνα: Τερματοφύλακας 1,83. Αμυντικός 4,98. Παίκτης κέντρου 4,59. Επιθετικός 2,79. Παίκτης που χρησιμοποιείται σε διάφορες θέσεις 4,94. Μέσος όρος όλων των θέσεων πλην τερματοφύλακα 3,83.

Περίπτωση Μαραγκού

Η περίπτωση του Παρασκευά Αντζα θα μπορούσε να επιβεβαιώνει την υπόθεση ότι οι ποδοσφαιριστές που λόγω της θέσης τους κάνουν περισσότερες κεφαλιές -επιλέγονται άλλωστε ακριβώς επειδή έχουν ευχέρεια στο ψηλό παιχνίδι- είναι και οι πλέον ευάλωτοι στην ALS, καθώς και σε παρόμοιες σοβαρές παθήσεις, οι οποίες οδηγούν σε παράλυση ή ακόμη και στον θάνατο.

Εξάλλου, την ίδια στιγμή που οι βετεράνοι του ελληνικού ποδοσφαίρου προσπαθούσαν να απαλύνουν την οδύνη του Τραϊανού Δέλλα, κεραυνοβολήθηκαν από την είδηση ότι ο Παρασκευάς Αντζας πέθανε. Και αφορμής δοθείσης από αυτό το τραγικό γεγονός, η προσοχή στράφηκε για μία ακόμη φορά στον αγώνα που δίνει ο Σπύρος Μαραγκός. Ενας άλλος σπουδαίος Ελληνας ποδοσφαιριστής, στη μεσοεπιθετική γραμμή του Παναθηναϊκού τη δεκαετία του '90, ιδανικός συνεργός αστέρων όπως ο Δημήτρης Σαραβάκος, ο Κριστόφ Βαζέχα κ.ά.

Σήμερα ο Μαραγκός είναι 59 ετών. Πριν από τέσσερα χρόνια είχε απευθύνει μέσω γραπτής δήλωσης ένα ιδιαίτερα σημαντικό μήνυμα - σαν πολεμική ανταπόκριση από το δικό του, το προσωπικό και μαρτυρικό, πεδίο μάχης με την ALS. Εκτός από τις ευχαριστίες στον πρόεδρο της ΠΑΕ ΠΑΟ Γιάννη Αλαφούζο, ο οποίος δεν διέκοψε ποτέ τη μισθοδοσία του, παρά το γεγονός ότι δεν ήταν πλέον σε θέση να εργαστεί ως προπονητής, ο Σπύρος Μαραγκός επισήμαινε μεταξύ άλλων: «Ξέρετε πως ποτέ δεν μου άρεσαν οι βαρύγδουπες δηλώσεις και πάντα προσπαθούσα να μιλώ μέσα στα γήπεδα με την απόδοσή μου.

Ομως, η ζωή τα έφερε έτσι και με επέλεξε να δώσω τον μεγαλύτερο αγώνα απ’ όλους μέχρι σήμερα. Ηταν Ιούλιος του 2016 όταν οι γιατροί με ενημέρωσαν πως πάσχω από μία εξαιρετικά σπάνια και οδυνηρή -για μένα και την οικογένειά μου- εκφυλιστική νόσο. Εκτοτε ζω την κάθε μέρα με θυμό, θλίψη, ψυχικό πόνο, φόβο και αναπάντητα ‘’γιατί’’. Αποφάσισα να κοινοποιήσω δημόσια το πρόβλημα υγείας μου γιατί θέλω να απευθυνθώ σε όλους εκείνους τους συνανθρώπους μου που βιώνουν το ίδιο ή και παρόμοιο πρόβλημα με μένα. Επειδή οι γιατροί μού είπαν πως μεγάλη ευθύνη στην εμφάνιση αυτών των ασθενειών έχει το άγχος και η κακή ψυχολογία.

Τα δύο πρώτα χρόνια της ασθένειάς μου με βοήθησαν πάρα πολύ οι θεραπείες με ανοσοσφαιρίνες, φάρμακα τα οποία μου χορηγούσε ο ΕΟΠΥΥ μέσω των δικών του εθνικών φαρμακείων. Αργότερα με ενημέρωσαν πως υπάρχει έλλειψη και δεν είναι δυνατόν να τα προμηθευτώ, ώστε να συνεχίσω τις θεραπείες που τόσο με βοηθούσαν, με αποτέλεσμα η νόσος να εξελίσσεται διαρκώς. Αυτός ο αγώνας είναι ο πιο δύσκολος της ζωής μου όλης, ο πιο σημαντικός. Και θέλω να πω σε όλους, πως όπως σε κάθε αγώνα που έχω δώσει δεν σκέφτομαι κανένα άλλο αποτέλεσμα εκτός από τη νίκη».

Χωρίς βεβαιότητα

Ο συλλογισμός -και όχι μόνο από τη σκοπιά ενός μη ειδικού- είναι ευδιάκριτος, σχεδόν ενστικτώδης: οι ποδοσφαιριστές, ιδιαίτερα οι αμυντικοί και οι μέσοι, όπως ο Παρασκευάς Αντζας και ο Σπύρος Μαραγκός, είναι περισσότερο ευάλωτοι στις νευροεκφυλιστικές νόσους. Πιθανότατα λόγω της αυξημένης συχνότητας των χτυπημάτων που δέχονται στο κεφάλι, τόσο από την μπάλα όσο και συγκρουόμενοι με άλλους παίκτες στις εναέριες διεκδικήσεις. Επιστρέφοντας στα ευρήματα της προαναφερθείσης έρευνας, κατ' αρχάς η αιτιακή σύνδεση ανάμεσα στις κεφαλιές και την εκδήλωση νευροεκφυλιστικής νόσου δεν αποδεικνύεται.

Παρατηρείται μεν μια αναλογικά αύξηση κρουσμάτων ALS και συναφών νόσων μεταξύ των αμυντικών, αλλά κανείς δεν μπορεί να καταδείξει τις κεφαλιές ως τον μόνο -ή τον κύριο έστω- παράγοντα παθογένειας. Δηλαδή, η επιστήμη μέχρι στιγμής δεν έχει επαρκή δεδομένα ώστε να καταλογίσει ευθέως την ALS ή οποιαδήποτε άλλη νευροεκφυλιστική νόσο στα χτυπήματα του κρανίου, ιδιαιτέρως με τον τρόπο και τη συχνότητα που τα υφίστανται οι ποδοσφαιριστές.

Παρουσιάζοντας τα συμπεράσματα της έρευνάς τους, οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Γλασκόβης αναφέρουν ότι συνέκριναν τα χαρακτηριστικά 7.676 ανδρών επαγγελματιών ποδοσφαιριστών από τη Σκωτία με 23.028 άτομα από τον γενικό πληθυσμό της χώρας χωρίς συστηματική σχέση με το ποδόσφαιρο. Χαρακτηριστικά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι «επαγγελματίες σε αθλήματα άμεσης επαφής εμφανίζουν, διαπιστωμένα, υψηλότερη θνησιμότητα εξαιτίας άνοιας, καθώς και μια ποικιλία νευροεκφυλιστικών ασθενειών, συμπεριλαμβανομένης της ALS, του Πάρκινσον (σ.σ.: όπως ο Μοχάμεντ Αλι), σε σύγκριση με τον μέσο όρο του γενικού πληθυσμού.

Οι ιατρικές μελέτες αθλητών αυτής της κατηγορίας αναφέρουν συχνά την παρουσία μιας συγκεκριμένης νευροεκφυλιστικής παθολογίας, η οποία συσχετίζεται με τραυματισμούς του εγκεφάλου, γνωστούς ως χρόνια τραυματική εγκεφαλοπάθεια. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει ασαφές το εάν ο κίνδυνος εκδήλωσης νευροεκφυλιστικών νοσημάτων σε πρώην αθλητές συνδέεται με εγκεφαλικούς τραυματισμούς και επαναλαμβανόμενα χτυπήματα στο κεφάλι ή με άλλους, εισέτι μη ταυτοποιημένους, παράγοντες».

Στην Ιταλία, ο φορέας που βρίσκεται στην πρωτοπορία της έρευνας για την ALS και τις συγγενείς νόσους φέρει την επωνυμία Centro Dino Ferrari. Παράδοξη επιλογή ονομασίας; Οχι και τόσο, εφόσον ο Ντίνο ήταν ο αγαπημένος, ο μονάκριβος γιος του Εντσο Φεράρι, το ένα και μοναδικό τέκνο που απέκτησε με τη νόμιμη σύζυγό του, τη Λάουρα Φεράρι.

Σήμερα στο Centro Dino Ferrari, με έδρα στην πολυκλινική του Μιλάνου, επίτιμος πρόεδρος είναι ο νόθος γιος του Φεράρι, ο Πιέρο Λάρντι. Οσο για τον Ντίνο Φεράρι, απεβίωσε το 1956 σε ηλικία 24 ετών, έχοντας ηττηθεί από μια ασθένεια που ανέκαθεν αναφερόταν ως «μυϊκή δυστροφία». Σήμερα γνωρίζουμε ότι, πιθανότατα, ο Ντίνο Φεράρι έπασχε από ALS. Και δεν ήταν ποδοσφαιριστής, δεν ήταν καν αθλητικός τύπος και σκληροτράχηλος σαν τον θρυλικό πατέρα του.

Ο σύλλογος

Στην Ελλάδα, τον Μάρτιο του 2024 ιδρύθηκε ο Σύλλογος Ατόμων με Νόσους του Κινητικού Νευρώνα. Στην ιστοσελίδα του, ο σύλλογος αναρτά ιστορίες ασθενών και συγγενών, συγκλονιστικές εμπειρίες σε πρώτο πρόσωπο, από πραγματικούς ανθρώπους που παλεύουν με μια σπάνια, ύπουλη, τρομακτικά επώδυνη και, δυστυχώς, μη ιάσιμη νόσο.

Επίσης, λειτουργώντας ως κόμβος πληροφόρησης, συμβουλευτικής και υποστήριξης προς τους ασθενείς και τις οικογένειές τους, το alshellas.gr περιλαμβάνει διάφορα κείμενα. Εγκυρα, όχι όμως και ευοίωνα. Οπως η περιληπτική και κατ’ ανάγκην απλουστευτική περιγραφή της ALS ως εξής: «Πρόκειται για μία από τις πιο σοβαρές νόσους, η οποία έχει εκφυλιστικό χαρακτήρα και μέχρι σήμερα δεν έχει ανακαλυφθεί ο τρόπος για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Οι άνθρωποι που έχουν ALS βιώνουν έναν προοδευτικό εκφυλισμό των κινητικών νευρώνων στον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Οταν οι κινητικοί νευρώνες παύουν να λειτουργούν, ο εγκέφαλος χάνει την ικανότητά του να προκαλεί και να ελέγχει την κίνηση των μυών. Δεν είναι γνωστό ακόμη σήμερα γιατί συμβαίνει αυτό. Ως αποτέλεσμα, οι μύες γίνονται μικρότεροι και πιο αδύναμοι (ατροφούν) και σταδιακά το άτομο αδυνατεί να κινηθεί κατά βούληση. Τελικά, οι ασθενείς με ALS μπορεί να μείνουν εντελώς παράλυτοι και να είναι απαραίτητη η αναπνευστική υποστήριξή τους για να διατηρηθούν στη ζωή».

Δεν υπάρχει θεραπεία

Σημειώνοντας περαιτέρω ότι «μέχρι σήμερα δεν υπάρχει θεραπεία που να μπορεί να αναστρέψει την πορεία της νόσου. Υπάρχουν φαρμακευτικές αγωγές που μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξή της για ένα διάστημα, καθώς και θεραπείες που συμβάλλουν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων.

Η Νόσος του Κινητικού Νευρώνα είναι μια ασυνήθιστη κατάσταση που επηρεάζει κυρίως τους ανθρώπους οι οποίοι βρίσκονται μεταξύ 40 και 70 ετών, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους σε νεαρότερη ηλικία, ακόμη και από τα 20 χρόνια της ζωής τους. Οι άνδρες έχουν 20% περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν ALS. Ωστόσο, η συχνότητα εμφάνισης της ALS μεταξύ ανδρών και γυναικών εξισώνεται μετά την ηλικία των 70 ετών. Η ALS έχει βαθιά επίδραση στη ζωή των ανθρώπων που τη βιώνουν, αλλά και των οικογενειών τους. Η προοδευτική απώλεια λειτουργικότητας και η γνώση ότι η νόσος δεν μπορεί να θεραπευτεί δημιουργούν σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση. Για τον λόγο αυτό, από τη στιγμή της διάγνωσης είναι καθοριστική η ύπαρξη μιας ολιστικής και ανακουφιστικής προσέγγισης με επίκεντρο την αξιοπρέπεια, την αυτονομία και την ποιότητα ζωής του ανθρώπου».

Φωτογραφίες: EUROKINISSI