Γκουστάβο Σκάρπα: Πώς ένας ποδοσφαιριστής έκανε τον «Θάνατο του Ιβάν Ίλιτς» μπεστ σέλερ, 140 χρόνια μετά - «Μόδα» ο Τολστόι στη Βραζιλία, βίντεο
22.11.202622:26
Ο 32χρονος Βραζιλιάνος μέσος της Ατλέτικο Μινέιρο, ο οποίος έκανε το 2023 και ένα σύντομο πέρασμα από τον Ολυμπιακό, στρέφει τους συμπατριώτες του στο διάβασμα, μέσα από τα βίντεο που ανεβάζει στο YouTube
Μπορεί ένας ποδοσφαιριστής να κάνει ένα βιβλίο που γράφτηκε πριν από 140 χρόνια πιο δημοφιλές από σύγχρονες εκδοτικές επιτυχίες; Ο Γκουστάβο Σκάρπα, ο 32χρονος Βραζιλιάνος μέσος της Ατλέτικο Μινέιρο, ο οποίος έκανε το 2023 και ένα σύντομο πέρασμα από τον Ολυμπιακό, απέδειξε ότι μπορεί, καταφέρνοντας κάτι που δύσκολα θα μπορούσε να προβλέψει ακόμη και ο ίδιος: να μετατρέψει ένα έργο του Λέοντος Τολστόι σε μπεστ σέλερ και να προκαλέσει ένα απρόσμενο κύμα ενδιαφέροντος για την κλασική λογοτεχνία.
Όλα ξεκίνησαν, όταν ο ποδοσφαιριστής δημοσίευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μια παρουσίαση του βιβλίου «Ο θάνατος του Ιβάν Ίλιτς», που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1886. Η ανταπόκριση ήταν εντυπωσιακή, με το έργο να κατακτά την πρώτη θέση στη συνολική κατάταξη πωλήσεων του Amazon στη Βραζιλία.
Η επιρροή του, γράφει ο Guardian, ξεπέρασε τα σύνορα της χώρας του, φτάνοντας μέχρι την Αργεντινή, όπου βιβλιοπώλες άρχισαν ξαφνικά να δέχονται ασυνήθιστα πολλές παραγγελίες για το συγκεκριμένο βιβλίο. Ο 35χρονος Χουλιάν Σκατολάρο, ιδιοκτήτης βιβλιοπωλείου στην πόλη Τσαχαρί της Αργεντινής, περίπου 500 χιλιόμετρα από το Μπουένος Άιρες, παρατήρησε ότι μέσα σε λίγες ημέρες αρκετοί πελάτες ζητούσαν το ίδιο έργο του Τολστόι. Το γεγονός του προκάλεσε έκπληξη, καθώς όσοι αναζητούν βιβλία του Ρώσου συγγραφέα, συνήθως ενδιαφέρονται για το «Πόλεμος και Ειρήνη».
Ο βιβλιοπώλης άρχισε να ερευνά τι κρυβόταν πίσω από την απροσδόκητη ζήτηση και ανακάλυψε ότι υπεύθυνος ήταν ένας ποδοσφαιριστής από τη γειτονική Βραζιλία... Ο ίδιος ο Σκάρπα δεν κρύβει την έκπληξή του για τη δημοσιότητα που έχει αποκτήσει χάρη στην αγάπη του για τα βιβλία.
«Έχω αναδειχθεί καλύτερος παίκτης του βραζιλιάνικου πρωταθλήματος το 2022 και έχω κερδίσει δύο Κόπα Λιμπερταδόρες, το 2020 και το 2021, αλλά ποτέ δεν ένιωσα τόσο διάσημος όσο τώρα. Και όχι λόγω του ποδοσφαίρου, αλλά εξαιτίας των βιβλίων που προτείνω» δήλωσε στον Guardian, σε συνέντευξη που παραχώρησε από το προπονητικό κέντρο της Ατλέτικο Μινέιρο.
Ο αριστεροπόδαρος μεσοεπιθετικός έχει αγωνιστεί στη Φλουμινένσε και την Παλμέιρας, ενώ το 2023 πέρασε για περίπου έξι μήνες από τη Νότιγχαμ Φόρεστ στην Αγγλία, προτού επιστρέψει στη Βραζιλία. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, έχει αποκτήσει μια δεύτερη ιδιότητα, εκείνη του δημιουργού περιεχομένου για βιβλία στο Διαδίκτυο, δημοσιεύοντας παρουσιάσεις και προσωπικές κριτικές που συγκεντρώνουν εκατοντάδες χιλιάδες προβολές.
Η δημοτικότητά του έχει αυξηθεί τόσο, ώστε στα τέλη Οκτωβρίου προσκλήθηκε να συμμετάσχει ως παρουσιαστής σε μία από τις σημαντικότερες λογοτεχνικές απονομές της Βραζιλίας. Για μία βραδιά, ο ποδοσφαιριστής άφησε στην άκρη τη φανέλα και τα ποδοσφαιρικά παπούτσια, φόρεσε κοστούμι και παρουσίασε μια νέα κατηγορία βραβείων.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας είναι ότι ο Σκάρπα δεν υπήρξε από μικρός φανατικός αναγνώστης. Μεγάλωσε στην ενδοχώρα της πολιτείας του Σάο Πάολο και, όπως παραδέχεται, για πολλά χρόνια διάβαζε ελάχιστα βιβλία πέρα από εκείνα του σχολείου και τη Βίβλο, την οποία είχε διαβάσει δύο φορές.
Η σχέση του με τη λογοτεχνία άλλαξε το 2019, όταν αγωνιζόταν στην Παλμέιρας. Ένας ασκούμενος γυμναστής της ομάδας τού πρότεινε μια ασυνήθιστη συμφωνία: για κάθε γκολ που θα πετύχαινε ή κάθε ασίστ που θα μοίραζε, θα του χάριζε ένα βιβλίο.
Ο Σκάρπα αποδέχθηκε την πρόταση και, καθώς ακολούθησαν μερικές από τις καλύτερες σεζόν της καριέρας του, η προσωπική του βιβλιοθήκη άρχισε να μεγαλώνει. Σύντομα, το διάβασμα έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς του.
«Διάβαζα ακόμη και όταν περπατούσα στο προπονητικό κέντρο. Πριν από τους αγώνες, οι άλλοι παίκτες άκουγαν μουσική κι εγώ καθόμουν σε μια γωνιά με τα ακουστικά μου και διάβαζα» θυμάται.
Ορισμένοι συμπαίκτες του τον πείραζαν για τη συνήθειά του, αλλά εκείνος συνέχισε να διαβάζει και να μοιράζεται τις εντυπώσεις του.
Αρχικά, ο Βραζιλιάνος ποδοσφαιριστής δημοσίευε σύντομα και συχνά χιουμοριστικά σχόλια για τα βιβλία που διάβαζε στον λογαριασμό του στο Instagram. Για τον «Ηγεμόνα» του Νικολό Μακιαβέλι είχε γράψει ότι του άρεσε και δεν τον βρήκε τόσο αμφιλεγόμενο , όσο περίμενε. Για τη «Δίκη» του Φραντς Κάφκα είχε σχολιάσει ότι ήταν ακατανόητη, αλλά ωραία.
Ακόμη και όταν διάβασε το βιβλίο του Στίβεν Χόκινγκ «Σύντομες απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα», δεν δίστασε να αστειευτεί ότι το βρήκε ενδιαφέρον, παρότι διαφωνούσε με ορισμένα σημεία.
Οι αναρτήσεις του άρχισαν να τραβούν την προσοχή των βραζιλιάνικων μέσων ενημέρωσης. Η πραγματική έκρηξη δημοτικότητας ήρθε όταν, κατά τη διάρκεια αποθεραπείας από τραυματισμό, άρχισε να παρουσιάζει τα βιβλία σε βίντεο, τόσο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσο και στο YouTube.
Η πρότασή του για τον «Θάνατο του Ιβάν Ίλιτς» αποδείχθηκε καθοριστική. Το σύντομο έργο του Τολστόι, που αφηγείται την ιστορία ενός επιτυχημένου δικαστικού λειτουργού, ο οποίος έρχεται αντιμέτωπος με τον θάνατο και αρχίζει να επανεξετάζει τη ζωή του, βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος χιλιάδων νέων αναγνωστών.
Η επιρροή του Σκάρπα δεν περιορίστηκε στις πωλήσεις βιβλίων. Φίλαθλοι της Ατλέτικο Μινέιρο δημιούργησαν μια διαδικτυακή κοινότητα με την ονομασία Galeitura, συνδυάζοντας την πορτογαλική λέξη «galo», που σημαίνει πετεινός και αποτελεί το σύμβολο της ομάδας, με τη λέξη «leitura», δηλαδή ανάγνωση.
Η πρωτοβουλία εξελίχθηκε σε κανονική λέσχη βιβλίου, η οποία διοργανώνει επίσης δράσεις δωρεάς βιβλίων και εκδηλώσεις σε σχολεία. Η κοινότητα αριθμεί πλέον περισσότερους από 130.000 ακολούθους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ έχει εμπνεύσει οπαδούς και άλλων ποδοσφαιρικών συλλόγων να δημιουργήσουν αντίστοιχες ομάδες.
«Πολλοί άνθρωποι μάς είπαν ότι δεν είχαν διαβάσει ποτέ βιβλίο ή ότι δεν τους άρεσε το διάβασμα, αλλά ξεκίνησαν χάρη στον Σκάρπα» δήλωσε στον Guardian η 22χρονη φοιτήτρια λογοτεχνίας Καρολίνα Μάρκες Μαρτίνς, μία από τις διοργανώτριες της πρωτοβουλίας. Όπως εξήγησε, αρκετοί αναγνώστες διαπίστωσαν επίσης ότι «Ο θάνατος του Ιβάν Ίλιτς» ήταν πολύ πιο προσιτός απ' όσο φαντάζονταν.
Το φαινόμενο αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα όπου, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται ο Guardian, περισσότεροι από τους μισούς κατοίκους δεν είχαν διαβάσει ούτε ένα βιβλίο κατά το προηγούμενο τρίμηνο.
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η επιτυχία του βιβλίου στη Βραζιλία έφτασε μέχρι τη Ρωσία και την οικογένεια του μεγάλου συγγραφέα.
Ο Βλαντίμιρ Τολστόι, απόγονος του Λέοντος Τολστόι και γενικός διευθυντής του Κρατικού Μουσείου Τολστόι στη Μόσχα, δημοσίευσε βίντεο στο οποίο ευχαρίστησε προσωπικά τον Σκάρπα για τη συμβολή του στη διάδοση του έργου. Όπως ανέφερε, η δημοτικότητα του ποδοσφαιριστή βοήθησε τα βιβλία του Τολστόι να βρεθούν στις λίστες των μπεστ σέλερ στη Βραζιλία.
Σύμφωνα με βραζιλιάνικα δημοσιεύματα, ο Σκάρπα δέχθηκε επίσης δώρα και πρόσκληση να επισκεφθεί το μουσείο που είναι αφιερωμένο στον συγγραφέα.
Παρά την τεράστια επιτυχία του Τολστόι, ο Σκάρπα έχει διαφορετικές προσωπικές λογοτεχνικές προτιμήσεις. Όπως εξηγεί, του αρέσουν ιδιαίτερα τα έργα που εξερευνούν τις εσωτερικές συγκρούσεις, τα ανθρώπινα αδιέξοδα και την αυτοκαταστροφική συμπεριφορά.
Ανάμεσα στους αγαπημένους του συγγραφείς βρίσκεται ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, ενώ ως αγαπημένο του βιβλίο ξεχωρίζει τους «Άθλιους» του Βίκτορος Ουγκό.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι έχει ήδη καταφέρει να πείσει πέντε συμπαίκτες του να αρχίσουν να διαβάζουν, ενώ ακόμη και ο Αργεντινός προπονητής της Ατλέτικο Μινέιρο, Εδουάρδο Ντομίνγκες, παραδέχεται ότι οι λογοτεχνικές προτάσεις του Σκάρπα, τον βοηθούν να βελτιώσει τα πορτογαλικά του.