Τώνια Μοροπούλου στον Δανίκα: Κάποιοι φαντάροι πυροβολούσαν, οι άλλοι τους έσπρωξαν, οι σφαίρες πήγαν στα δέντρα

Η γυναίκα που ενεργοποίησε τον ραδιοφωνικό πομπό του Πολυτεχνείου περιγράφει τα γεγονότα του '73 και λέει ότι όλα έγιναν αυθόρμητα, χωρίς κομματική καθοδήγηση - Μιλά για την εισβολή του τανκ, τις εν ψυχρώ δολοφονίες, τα βασανιστήρια, αλλά και για όσους έχτισαν καριέρες πάνω στην Εξέγερση

Η Τώνια Μοροπούλου. Από τους μεγάλους πρωταγωνιστές της Εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Το κορίτσι της Σχολής Χημικών Μηχανικών. Μαζί με τη Μαρία Δαμανάκη. Το κορίτσι που πρώτο ανακάλυψε τον ραδιοφωνικό πομπό. Η Τώνια, η καθηγήτρια στο Πρίνστον και τη Βενετία. Η Τώνια με τη χαρακτηριστική βελούδινη και κάπως νωχελική φωνή. Αφηγείται και ακούγοντάς τη με δάκρυα υποκλίνεσαι στον αγώνα της. Και τους αγώνες εκείνων των παιδιών.

Ανάμεσα στα άλλα λέει πως όλοι στο Πολυτεχνείο εκείνη την εποχή, όπως «ο Βασίλης Πεντάρης, που ανήκε σε αυτόν τον παραδοσιακό χώρο της ΕΡΕ, ήταν από τους πρωτοστάτες της Εξέγερσης». Επίσης, ότι «θυμάμαι να στέκομαι μπροστά στον πομπό και να λέω εντελώς αυθόρμητα: “Ελληνικέ λαέ, σας μιλά ο ραδιοφωνικός σταθμός των ελεύθερων αγωνιζομένων φοιτητών, των ελεύθερων αγωνιζομένων Ελλήνων”». Και όταν την Παρασκευή μαζεύτηκαν σύννεφα πυκνά, «όλες οι δυνάμεις της παραδοσιακής Αριστεράς, με τον φόβο της αιματοχυσίας, έλεγαν το ίδιο: “Φύγετε γιατί θα σας σκοτώσουν”. Αλλά εμείς δεν θέλαμε να φύγουμε και τελικά είπαμε τον εθνικό ύμνο».

Γιατί; «Είχαμε ξεπεράσει την έννοια του φόβου, ήταν μια κατάσταση εντελώς διαφορετική από αυτές που μπορεί να φανταστεί ένας άνθρωπος».

Και όταν αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν, «κάποιοι στρατιώτες μάς φώναζαν: “Σηκώστε τα χέρια γιατί θα σας σκοτώσουμε”. Εμείς δεν σηκώσαμε τα χέρια, δεν επρόκειτο να παραδοθούμε».

Μάλιστα, «την ώρα που πυροβολούσαν, κάποιοι άλλοι φαντάροι τούς έσπρωξαν και οι σφαίρες εξοστρακίστηκαν στα δέντρα».

Οταν την έπιασαν, «τους είπα: “Δεν έχω τίποτ’ άλλο να πω, πηγαίνετέ με όπου θέλετε”». Και οι βασανιστές της την εγκατέλειψαν: «Εφτασαν σε τέτοιο σημείο, που πολλοί από τους βασανιστές μου παραιτήθηκαν».

Τελικά, «αυτό που κρατάω είναι ότι υπήρχε μέσα μας η αγάπη για τη ζωή, η οποία ήταν υπέρτερη. Το “Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία” ήταν ένας αγώνας μέχρι τέλους, χωρίς καμιά υποχώρηση και καμιά παράδοση».

Τώνια, πες τα! Και τα είπε.

Σκηνή 1η

«Εγώ ξεκίνησα τον ραδιοφωνικό πομπό»

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΝΙΚΑΣ: Πώς ξεκίνησες; Γεννήθηκες στη Ρόδο;

ΤΩΝΙΑ ΜΟΡΟΠΟΥΛΟΥ: Γεννήθηκα στη Ρόδο, μεγάλωσα στη Ρόδο. Μπήκα στο Πολυτεχνείο το 1970, στη Σχολή Χημικών Μηχανικών, και μετείχα ενεργά στο φοιτητικό κίνημα κατά της δικτατορίας. Στην κατάληψη του Πολυτεχνείου ήμουν γραμματέας της Συντονιστικής Επιτροπής.

Δ.Δ.: Μαζί με τη Μαρία Δαμανάκη.

Τ.Μ.: Η Μαρία ήταν συμμαθήτριά μου και φίλη μου. Ημασταν μαζί στον πομπό.

Δ.Δ.: Μίλαγες στο ραδιόφωνο;

Τ.Μ.: Ναι, εγώ ξεκίνησα τον πομπό.

Δ.Δ.: Πώς έγινε αυτό;

Τ.Μ.: Οταν ξεκίνησε η κατάληψη του Πολυτεχνείου, την Τετάρτη 14 Νοεμβρίου του 1973, ήταν η κρίσιμη στιγμή που η δικτατορία πήγαινε, υποτίθεται, να εκδημοκρατιστεί, να προχωρήσει σε δημοκρατικές εκλογές για την ανάδειξη πρωθυπουργού. Εμείς, ως φοιτητικό κίνημα που είχαμε από το ’72 διεκδικήσει τη μαζική και θεσμική συντεταγμένη συμμετοχή μας σε εκλεγμένα συμβούλια -γιατί τότε τα όριζε η δικτατορία-, είχαμε καταφέρει να βγάλουμε εκλεγμένους μόνο στη Σχολή Χημικών Μηχανικών και τη Σχολή Τοπογράφων.

Δ.Δ.: Εσύ σε ποια παράταξη ήσουν;

Τ.Μ.: Ημουν στην Αντι-ΕΦΕΕ.

Δ.Δ.: Με το ΚΚΕ δηλαδή.

Τ.Μ.: Τότε δεν λειτουργούσε μαζικά το ΚΚΕ, λειτουργούσε παράνομα. Η Αντι-ΕΦΕΕ, που έβγαζε και την παράνομη «Πανσπουδαστική», ήταν μια παράταξη που, κατά κάποιον τρόπο, την καθοδηγούσε η ΚΝΕ, η Νεολαία του ΚΚΕ. Εγώ ήμουν μόνο στην Αντι-ΕΦΕΕ. Θέλω, όμως, να πω ότι ήταν η μαζική οργάνωση του πανεπιστημιακού φοιτητικού κινήματος αυτή που μας έφερε σε συνθήκες ώστε στις 14 Νοέμβρη του ’73, κατεβαίνοντας από τις σχολές όπου είχαμε γενικές συνελεύσεις, παράνομες τότε, να φωνάζουμε μαζικά «λαέ, λαέ, ή τώρα ή ποτέ», «απόψε πεθαίνει ο φασισμός» και να είμαστε διατεθειμένοι να αρνηθούμε την ψευτοδημοκρατική μετάβαση της χούντας και να ζητήσουμε μια ριζικότερη δημοκρατική λύση για το πολίτευμα της χώρας που κυβερνούσε και τη ζωή μας.


Σκηνή 2η

«Η Εξέγερση έγινε αυθόρμητα»

Δ.Δ.: Η Εξέγερση έγινε αυθόρμητα ή καθοδηγήθηκε;

Τ.Μ.: Η Εξέγερση έγινε αυθόρμητα.

Δ.Δ.: Η ΚΝΕ δεν ήταν στην αρχή αντίθετη;

Τ.Μ.: Στις συνελεύσεις των σχολών ήρθαν σε σύγκρουση δύο απόψεις. Η μία ήταν αυτή που έλεγε να δεχτούμε τον εκδημοκρατισμό του καθεστώτος και η άλλη που έλεγε «εδώ και τώρα σύγκρουση, έξι χρόνια αρκετά, δεν θα γίνουν επτά» και ότι μόνο σε συνθήκες ελευθερίας και δημοκρατίας μπορούν οι διεκδικήσεις μας για τη ζωή και τις σπουδές μας να έχουν μια φωτεινή έκφανση.

Δ.Δ.: Με την πρώτη άποψη ποιες παρατάξεις ήταν;

Τ.Μ.: Με την πρώτη άποψη συμφωνούσαν κυρίως οι φοιτητές από τον «Ρήγα Φεραίο». Με τη δεύτερη άποψη ήταν μαζικά όλοι οι άλλοι, είτε οργανωμένοι είτε όχι.

Δ.Δ.: Η ΚΝΕ τι ρόλο έπαιξε τότε;

Τ.Μ.: Η ΚΝΕ είχε την πλειοψηφία των μελών της Συντονιστικής Επιτροπής.

Δ.Δ.: Συμφωνούσε με την Εξέγερση στην αρχή ή όχι;

Τ.Μ.: Ολα τα στελέχη, και αυτά του «Ρήγα Φεραίου» στη συνέχεια, και αυτοί από το ΕΚΚΕ, το Μ-Λ και οι υπερ-αριστεροί. Ολοι συμφωνούσαν - και αυτό ήταν το μεγαλείο. Γι’ αυτό έγινε και η Εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Δ.Δ.: Δηλαδή η ΚΝΕ συμφώνησε από την αρχή να γίνει Εξέγερση;

Τ.Μ.: Δεν υπήρχε κανείς κόντρα στην κατάληψη αφού πάρθηκαν οι αποφάσεις.

Δ.Δ.: Η Δεξιά τι ρόλο έπαιξε τότε;

Τ.Μ.: Δεν υπήρχε Δεξιά, ας πούμε ο Βασίλης Πεντάρης, που ανήκε σε αυτόν τον παραδοσιακό χώρο της ΕΡΕ, ήταν από τους πρωτοστάτες της Εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Οπως και τα μετέπειτα μέλη του ΠΑΣΟΚ, ο Λαλιώτης και άλλοι πολλοί. Υπήρχε δηλαδή ένα κοινό κλίμα, δεν ήταν κάποια κόμματα τα οποία προσδιόριζαν τις εξελίξεις. Και γι’ αυτόν τον λόγο είναι πάρα πολύ σημαντικό να πούμε ότι από το μαζικό φοιτητικό κίνημα και τις διαδικασίες των συνελεύσεων των σχολών διαμορφώθηκε η απόφαση και το κλίμα για την κατάληψη του Πολυτεχνείου και ότι πάνω σ’ αυτά στηρίχτηκε η Εξέγερση. Εξ αντικειμένου η πρώτη στάση των ανθρώπων του «Ρήγα Φεραίου» ξεπεράστηκε και αυτοί μπήκαν στην ίδια διαδικασία με όλους εμάς.

Σκηνή 3η

«Λαέ, κατέβα στο Πολυτεχνείο»

Δ.Δ.: Εσύ τι ρόλο έπαιξες στην αρχή-αρχή;

Τ.Μ.: Ημουν από τα μέλη των επιτροπών αγώνα του Πολυτεχνείου από τη Σχολή Χημικών Μηχανικών. Ημουν μέλος των τοπικών συλλόγων στους Δωδεκανήσιους τότε, όπου πηγαίναμε και συντονιζόμασταν όλες οι επιτροπές αγώνα όλων των σχολών της Αθήνας και με αυτή τη λογική φτιάχτηκε και η πρώτη Συντονιστική του Πολυτεχνείου. Ημουν δηλαδή ανάμεσα σ’ αυτούς που πήραμε την πρωτοβουλία και καλέσαμε αυτούς που ξέραμε και φτιάξαμε την πρώτη Συντονιστική.

Δ.Δ.: Πόσα μέλη είχε;

Τ.Μ.: Αν θυμάμαι καλά, είχε 32 απ’ όλες τις σχολές της Αθήνας και στην πορεία προστέθηκαν και εκπρόσωποι της συνέλευσης των μαθητών και της συνέλευσης των εργατών. Μια δομή σύγκλισης. Οι φοιτητές του Πανεπιστημίου ήρθαν όλοι, από τη Νομική, το Φυσικομαθηματικό, τη Βιομηχανική -το σημερινό ΠΑ.ΠΕΙ.-, από την ΑΣΟΕΕ, ήρθαν όλες οι σχολές και συμμετείχαν στην κατάληψη από την Τετάρτη το μεσημέρι. Πολύ γρήγορα το κύριο θέμα έγινε πώς θα οργανωθεί η επικοινωνία της κατάληψης με την κοινωνία της Αθήνας. Και αρχίσαμε από τον πολύγραφο και βγάζαμε αντίγραφα του «Λαέ, κατέβα στο Πολυτεχνείο» και άλλα τέτοια, για να μπορέσουμε να ενημερώσουμε τον κόσμο. Στα τρόλεϊ, στα λεωφορεία, στα ταξί, στα αυτοκίνητα... Και φωνάζαμε κιόλας από τις πύλες του Πολυτεχνείου.

Δ.Δ.: Εκτός από τον πολύγραφο ήταν και το ραδιόφωνο, ο πομπός. Ποιος τον σκέφτηκε;

Τ.Μ.: Εμείς που κάναμε μαθήματα στο Εργαστήριο Φυσικής ξέραμε ότι υπήρχε εκεί ένας ραδιοφωνικός πομπός, ως εργαστηριακό όργανο για να μαθαίνουμε τις ραδιοσυχνότητες και πώς λειτουργούν. Αυτό το εργαστηριακό όργανο σκεφτήκαμε να το ενεργοποιήσουμε. Στάθηκα τότε μπροστά στον πομπό μαζί με τον Στέλιο Βίο από τη Βιομηχανική Πειραιά και είπαμε ότι πρέπει να δώσουμε το στίγμα της ταυτότητάς μας. Θυμάμαι να στέκομαι μπροστά στον πομπό και να λέω εντελώς αυθόρμητα: «Ελληνικέ λαέ, σας μιλά ο ραδιοφωνικός σταθμός των ελεύθερων αγωνιζομένων φοιτητών, των ελεύθερων αγωνιζομένων Ελλήνων».

Δ.Δ.: Α, ήσουν η πρώτη που μίλησε. Μετά ήταν η Μαρία. Και ποιοι άλλοι;

Τ.Μ.: Ηταν πολλοί. Στην πορεία, λοιπόν, άρχισε να ακούγεται αυτός ο πομπός στους 1050 χιλιοκύκλους και παρόλο που δεν έφτανε πέρα από το Φάληρο, στο κέντρο της Αθήνας ακουγόταν. Οπότε ήρθαν από τα παλιά ΚΑΤΕΕ κάποιοι ηλεκτρονικοί που έφεραν λυχνίες για να δυναμώσουμε τον πομπό. Και τότε ήρθε ο Νίκος Χριστοδουλάκης και άνοιξε το Εργαστήριο Ηλεκτροτεχνίας στον τρίτο όροφο, στους Ηλεκτρολόγους Μηχανολόγους, κι εκεί φτιάξαμε τον δεύτερο πομπό που είχε πολύ μεγάλη εμβέλεια.

Δ.Δ.: Μέχρι πού ακουγόταν;

Τ.Μ.: Μπορώ να σας πω και μέχρι την Πάτρα. Τον άκουσαν μέχρι και τη Θεσσαλονίκη.

Δ.Δ.: Αυτός ο πομπός έπαιξε τεράστιο ρόλο στην Εξέγερση. Η επικοινωνία. Σαν να λέμε τα social media της εποχής.

Τ.Μ.: Η επικοινωνία έπαιξε μεγάλο ρόλο και ήταν πολυμορφική. Ναι μεν ο πομπός ήταν μια τεχνολογία-κλειδί, αλλά από την άλλη μεριά είχαμε τα καλάθια με τα τρόφιμα που έστελναν οι γείτονες στο Πολυτεχνείο και στα οποία έβαζαν μέσα σημειώματα που έλεγαν: «Μη λέτε “κάτω το κράτος”, να λέτε πράγματα που μας ενώνουν, να λέτε για την ελευθερία και τη δημοκρατία».

Σκηνή 4η

«Φύγετε γιατί θα σας σκοτώσουν»

Δ.Δ.: Ποιοι ήταν αυτοί που έλεγαν «κάτω το κράτος»;

Τ.Μ.: Υπήρχαν πολλές από τις υπερ-αριστερές οργανώσεις που φώναζαν κλασικά αναρχικά συνθήματα και όχι μόνο. Και ο κόσμος άρχισε να ζητά με τον αυθόρμητο αυτό έλεγχο των συνθημάτων να συμμετάσχει και ο ίδιος, να έχει πολιτική έκφραση από την κατάληψη. Και γι’ αυτό τον λόγο η δεύτερη Συντονιστική, που φτιάχτηκε από τις συνελεύσεις των σχολών την Πέμπτη το μεσημέρι και συγκλήθηκε το βράδυ, πήρε την απόφαση να εκδώσει μια ανακοίνωση για να μπορεί ο κόσμος να έχει μια καθαρή άποψη για το ποια είναι η έκφραση αυτής της κατάληψης. Τη διάβασα εγώ την Παρασκευή το μεσημέρι στους δημοσιογράφους. Τότε, όπως καταλαβαίνεις, οι συνεντεύξεις δεν ήταν εύκολο πράγμα, γιατί αμέσως μετά μάζευαν και τους δημοσιογράφους και αυτούς που μιλούσαν. Εν πάση περιπτώσει, ήρθαν με θάρρος πάρα πολλοί δημοσιογράφοι στο Πολυτεχνείο και τους διάβασα την ανακοίνωση της Συντονιστικής, που έλεγε ότι «εμείς οι φοιτητές απ’ όλες τις σχολές της Αθήνας μαζευτήκαμε σήμερα εδώ για να διατρανώσουμε τον αγώνα και τα αιτήματά μας για δημοκρατική έκφραση των φοιτητών, για ψωμί, παιδεία, ελευθερία, εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία και κοινωνική προκοπή. Και καλούμε όλο τον λαό της Αθήνας, όλο τον λαό της Ελλάδας γύρω από το Πολυτεχνείο, να υποστηρίξει τον αγώνα μας για να μπορέσουμε να έχουμε αποτελέσματα». 

Δ.Δ.: Εσύ τι ρόλο είχες στη δεύτερη Συντονιστική;

Τ.Μ.: Τον ίδιο, είχα εκλεγεί και ήμουν πάλι γραμματέας της. Ημασταν μια πενταμελής επιτροπή, εμείς συντονίζαμε τις διάφορες δράσεις και δίναμε την έγκριση της Συντονιστικής σε όσα ή ακούγονταν ή συνέβαιναν. Η κατάσταση, λοιπόν, είχε κλιμακωθεί καθώς ξεκαθάρισε η θέση της κατάληψης και καθώς τη θέση των επιμέρους αιτημάτων πήρε το κοινό αίτημα που εξέφραζε όλο τον κόσμο για ψωμί, παιδεία, ελευθερία. Μάθαμε από τους συγκλητικούς και τον πρύτανη της Συγκλήτου του Πολυτεχνείου ότι πλέον δεν μπορούσαν να διασφαλίσουν το πανεπιστημιακό άσυλο για το οποίο αγωνίζονταν. Και την Παρασκευή το μεσημέρι μάς είπαν ότι κατεβαίνουν τα τανκς και να φύγουμε από το Πολυτεχνείο γιατί θα μας σκοτώσουν.

Δ.Δ.: Ποιος ήταν πρύτανης τότε; 

Τ.Μ.: Ο Κονοφάγος. Μαζί του ήταν ο Τάσιος, ο Λουκάκης, ο Βέης…

Δ.Δ.: Αυτοί ήθελαν να φύγετε;

Τ.Μ.: Δεν ήθελαν να φύγουμε, αυτοί προασπίζονταν το πανεπιστημιακό άσυλο. Και όταν τους είπαν ότι κατεβαίνει ο Στρατός και δεν μπορεί να διασφαλιστεί κανένα άσυλο, ήρθαν και μας το είπαν. Την ίδια στιγμή όλες οι δυνάμεις της παραδοσιακής Αριστεράς, με τον φόβο της αιματοχυσίας, έλεγαν το ίδιο: «Φύγετε γιατί θα σας σκοτώσουν». Και βέβαια αυτό ήταν ένα λογικό και προβλέψιμο αποτέλεσμα, αλλά η δική μας αντίδραση -η οποία ήταν ομόθυμη, πρέπει να πω- ήταν: «Αν είναι να μας σκοτώσουν, θα μας σκοτώσουν έτσι κι αλλιώς. Αλλά να μας σκοτώσουν και με το κεφάλι κάτω και με μια χαμένη εξέγερση, αυτό δεν γίνεται». Και δεν το κάναμε.

Σκηνή 5η

Η αιματοχυσία

Δ.Δ.: Ποια κόμματα της παραδοσιακής Αριστεράς εννοείς;

Τ.Μ.: Ολους αυτούς που μετά την ήττα του Εμφυλίου και όλα όσα είχαν ζήσει προσπαθούσαν να αποφύγουν την αιματοχυσία. Λογικό βέβαια, αλλά εμείς ευτυχώς δεν είχαμε καμία τέτοια λογική. Η δική μας η λογική ήταν ότι δεν θέλαμε αυτός ο αγώνας να πάει χαμένος. Βλέπαμε ότι η σύγκρουση θα ήταν αιματηρή, αλλά δεν θέλαμε να υποταχθούμε. Κι έτσι τους είπαμε ότι εμείς θα μείνουμε μέχρι τέλους. Και μείναμε. Και όταν το απόγευμα της Παρασκευής ήρθαν στη Συντονιστική και μας έφεραν την ταυτότητα του πρώτου νεκρού από τα Χαυτεία, εκεί αποφασίσαμε πλέον να πάμε στον σταθμό και να πούμε την αλήθεια.

Δ.Δ.: Πώς τον σκοτώσαν; 

Τ.Μ.: Η Αστυνομία χτύπαγε στο ψαχνό. Οταν έβλεπαν κόσμο που έτρεχε προς το Πολυτεχνείο, χτυπούσαν. Θα ήταν αρκετοί οι νεκροί, εγώ έτυχα να παραλάβω την ταυτότητα του πρώτου. Δεν θυμάμαι το όνομά του, αλλά θυμάμαι πάρα πολύ καλά ότι στην αναστάτωση που προκλήθηκε στη Συντονιστική είπαμε ότι εμείς θα μιλήσουμε στον πομπό και πήγα με τον Στέλιο Λογοθέτη και είπαμε: «Αδέρφια, μας σκοτώνουν, κατεβείτε όλοι στο Πολυτεχνείο για να προασπίσουμε μαζί με την ελευθερία και τα παιδιά σας. Ελληνικέ λαέ, σου λέμε την αλήθεια, ελληνικέ λαέ, μας σκοτώνουν». Αυτό ήταν το μήνυμα.

Δ.Δ.: Τι ώρα έγινε αυτό;

Τ.Μ.: Στις 6-7 το απόγευμα της Παρασκευής. Εν τω μεταξύ, από την Πέμπτη το βράδυ που είχαν αρχίσει να μαζεύονται οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι από τις συνελεύσεις στη Συντονιστική, ήταν στον πομπό η Μαρία Δαμανάκη και σιγά-σιγά και διάφοροι άλλοι. Εκτός από τον Νίκο Χριστοδουλάκη, ήταν ο Παυλάκης από την Ιατρική, ήταν ο Μήτσος Παπαχρήστος από την ΑΣΟΕΕ και εκφωνούσαν σε μια κορύφωση την Παρασκευή το βράδυ, όταν άρχισαν πλέον στα οδοφράγματα να συγκρούονται οι διαμαρτυρόμενοι, όχι μόνο φοιτητές, αλλά και πολίτες που κατέβαιναν για να μας στηρίξουν, να μας φυλάξουν, να μας προφυλάξουν από τον Στρατό: «Φαντάροι, αδέρφια μας, μη χτυπάτε».

Δ.Δ.: Αρα οι εκφωνητές δεν ήταν μόνο ο Μήτσος και η Μαρία, ήταν και πάρα πολλοί άλλοι.

Τ.Μ.: Ναι, γιατί ήταν μια συνεχής διαδικασία, είχε μια ροή, μια εξέλιξη. Και συνεχώς άλλαζαν οι άνθρωποι. Υπήρχε μια συνεχής επικαιροποίηση της φωνής του Πολυτεχνείου, που προέκυπτε και από το τι συνέβαινε στη Συντονιστική και ποιες ήταν οι αποφάσεις που παίρναμε. Την Παρασκευή το βράδυ έγινε ένα κρεσέντο της σύγκρουσης, στον πομπό ήμασταν πλέον όλοι. Και όταν μπήκε ο Στρατός στο Πολυτεχνείο, 3.14 το πρωί του Σαββάτου 17 Νοέμβρη, έσπασε την πόρτα του πομπού ο Λογοθέτης με τον Κώστα Χάγιο και μας είπαν: «Φύγετε γιατί θα σας σκοτώσουν». Εμείς δεν θέλαμε να φύγουμε και τελικά είπαμε τον εθνικό ύμνο - ήταν κραυγή αυτός ο εθνικός ύμνος- και είπαμε «ο αγώνας τώρα συνεχίζεται». Ετσι φύγαμε από το Πολυτεχνείο. Εγώ προσωπικά έφυγα από τη Σχολή Χημικών Μηχανικών, όπου βγαίνοντας έξω είδα ότι χτυπούσαν στο ψαχνό. Είπα στους άλλους συμφοιτητές που κατέβαιναν μαζί μου να περιμένουν. Καθόμουν έξω και πραγματικά περίμενα, καθώς χτυπούσαν στο ψαχνό, να σταματήσουν. Δηλαδή είχαμε ξεπεράσει την έννοια του φόβου, ήταν μια κατάσταση εντελώς διαφορετική από αυτές που μπορεί να φανταστεί ένας άνθρωπος με προσωπική ιστορία. Ηταν μια συλλογική ιστορία αυτή που ζούσαμε. Και όταν βγήκα από τη σχολή τελικά μαζί με τους άλλους, πήγαμε από το αίθριο της Αρχιτεκτονικής, πήραμε τους χτυπημένους και τους νεκρούς που είχαμε εκεί και βγήκαμε από τους τελευταίους από το Πολυτεχνείο στην πύλη της Πατησίων.

Σκηνή 6η

Νεκροί και τραυματίες

Δ.Δ.: Πόσοι νεκροί ήταν;

Τ.Μ.: Δεν μπορώ να σου πω νούμερο. Στο αίθριο της Αρχιτεκτονικής είχαμε τραυματίες που μας έφερναν, που τους χτύπαγαν οι σφαίρες, και είχαμε και ανθρώπους που τους σκότωναν. Αυτούς τους πήραμε με τα φορεία και βγήκαμε έξω.

Δ.Δ.: Σας άφησαν να περάσετε δηλαδή;

Τ.Μ.: Αυτοί που ήταν από τον Στρατό μπροστά στην πύλη της Πατησίων μας έλεγαν: «Φύγετε από δω γιατί στη Στουρνάρη θα σας συλλάβει η Αστυνομία». Εγώ έφυγα από την Τοσίτσα, παραδώσαμε τα φορεία σε κάποια αυτοκίνητα του ΕΚΑΒ και φύγαμε. Ημουν με τον Κώστα Χάγιο και τον Γιάννη Γρηγορόπουλο. Κάποιοι στρατιώτες μάς φώναζαν: «Σηκώστε τα χέρια γιατί θα σας σκοτώσουμε». Εμείς δεν σηκώσαμε τα χέρια, διότι δεν επρόκειτο να παραδοθούμε. Βγήκαμε από το Πολυτεχνείο γιατί μας έβγαλε ο Στρατός. Και πυροβόλησαν κατά πάνω μας. Την ώρα που πυροβολούσαν, κάποιοι άλλοι φαντάροι τούς έσπρωξαν και οι σφαίρες εξοστρακίστηκαν στα δέντρα.

Δ.Δ.: Οταν φύγατε, πού πήγατε;

Τ.Μ.: Πήγαμε σε κάποια σπίτια ψηλά προς τα Εξάρχεια, άγνωστα σπίτια.

Δ.Δ.: Δηλαδή χτυπήσατε κουδούνια;

Τ.Μ.: Ναι, και μας φιλοξένησαν. Προσωπικά, μέχρι που με έπιασαν στο ΕΑΤ-ΕΣΑ κρυβόμουν. Αλλαζα κρυψώνες σε σπίτια γνωστού και άγνωστου κόσμου. Από το σπίτι μου με ενημέρωναν -με τις ελάχιστες επικοινωνίες που μπορούσα να έχω- ότι πήγαιναν και έψαχναν τα αεροπλάνα και τα πλοία που έφταναν στη Ρόδο, την πατρίδα μου, για να με πιάσουν.

Δ.Δ.: Σε είχαν επικηρύξει δηλαδή.

Τ.Μ.: Ναι, βέβαια. Το ίδιο συνέβαινε με όλους. Κάποια στιγμή με έπιασαν, πήγαινα στο σπίτι του αδερφού της μάνας μου γιατί δεν είχα άλλη κρυψώνα, και με έπιασαν εκεί. Πήγα στην Ασφάλεια, μετά με πήγαν στο ΕΑΤ-ΕΣΑ γιατί τους είπα: «Δεν έχω τίποτ’ άλλο να πω, πηγαίνετέ με όπου θέλετε». Και όταν άδειασε το ΕΑΤ-ΕΣΑ, με ξαναπήγαν στην Ασφάλεια. Οταν βγήκα, πήγα και έδωσα εξετάσεις στο Πολυτεχνείο.

Δ.Δ.: Στο ΕΑΤ-ΕΣΑ και στην Ασφάλεια σε βασάνισαν;

Τ.Μ.: Μας βασάνισαν όσους ήμασταν εκεί, μας βασάνισαν πολύ.

Δ.Δ.: Δηλαδή, με φάλαγγα, με τι;

Τ.Μ.: Δεν θέλω να αναφερθώ σε αυτά. Εφτασαν σε τέτοιο σημείο, που πολλοί από τους βασανιστές μου παραιτήθηκαν. Γιατί δεν μπορούσαν να βασανίζουν ένα νέο κορίτσι. Αν είχα μείνει στα βασανιστήρια, θα με είχαν υποτάξει, όπως κάποιους άλλους από τους συναγωνιστές μου. Αλλά αυτό που κρατάω είναι ότι υπήρχε μέσα μας η αγάπη για τη ζωή, η οποία ήταν υπέρτερη. Και γι’ αυτό για μένα πάντα εκείνος ο αγώνας συνδέεται με αυτή την αγάπη για τη ζωή. Δηλαδή το «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία» ήταν ένας αγώνας μέχρι τέλους, χωρίς καμία υποχώρηση και καμία παράδοση, αλλά αυτό δεν έγινε από κάποιο κομματικό κέντρο ή από οτιδήποτε άλλο. Εγινε από αγάπη για τη ζωή, από αίσθηση ευθύνης και κοινού κινδύνου που είχαμε όλοι, που, ανεξάρτητα από τις διαφορετικές πολιτικές ή οργανωτικές απόψεις μας, αισθανόμασταν την ανάγκη να πολεμήσουμε αποτελεσματικά τον κοινό εχθρό, τον φασισμό. Και αυτή ήταν και η μεγάλη νίκη του αγώνα του Πολυτεχνείου. Βεβαίως η δικτατορία έπεσε κάτω από το βάρος της προδοσίας της Κύπρου, δεν υπάρχει αμφιβολία γι’ αυτό. Αλλά ο αγώνας του Πολυτεχνείου έφερε μια καθαρή ηθική νίκη και έδωσε ένα ηθικό ανάστημα στον αγωνιζόμενο ελληνικό λαό. Τον ένωσε. Μετά τον Εμφύλιο, είναι η πρώτη φορά που αισθανόμασταν ότι νικητές και νικημένοι ήμασταν όλοι μαζί.

Σκηνή 7η

Μήνυμα νίκης

Δ.Δ.: Ολο αυτό κατέληξε σε εθνική συμφιλίωση.

Τ.Μ.: Ενα μεγάλο μήνυμα νίκης σε έναν λαό που αγωνιζόταν μαζί και προσπαθούσε να εκφραστεί από κοινού. Αυτό ήταν το μήνυμα. Μπόρεσε να σηκώσει τον κόσμο από την πολυθρόνα του, μπόρεσε να τον κατεβάσει στους δρόμους, μπόρεσε να φέρει τους γονείς μας να μας υπερασπιστούν.

Δ.Δ.: Πόσοι νεκροί ήταν; Το φονικό το μεγάλο έγινε εκτός Πολυτεχνείου, σωστά;

Τ.Μ.: Ναι. Και στο Πολυτεχνείο είχαμε νεκρούς γιατί έριχναν στο ψαχνό, παρόλο που στην αρχή μας έλεγαν ότι ήταν πλαστικές οι σφαίρες, με αλάτι. Είχαμε και στο Πολυτεχνείο νεκρούς, δεν μπορώ να πω πόσοι ήταν. Στο προσκλητήριο νεκρών, ως αντιπρύτανης του Πολυτεχνείου, το 2010-14, εκφώνησα πάνω από 75, κοντά στους 90, δεν θυμάμαι πια το νούμερο. Θυμάμαι, όμως, ότι μετά τη Μεταπολίτευση, για ένα διάστημα, παρόλο που στην «Πανσπουδαστική» κάναμε μια έρευνα για να βρούμε τους νεκρούς, συναντούσαμε γονείς και αδέλφια τρομοκρατημένα, που απειλούσαν τη ζωή τους έτσι και έδιναν στοιχεία για το νεκρό παιδί τους.

Δ.Δ.: Ποιος τους απειλούσε;

Τ.Μ.: Ε, ποιος τους απειλούσε... Κι εγώ στη Μεταπολίτευση που πήγα στο δικαστήριο ως πολιτική αγωγή κατά της χούντας και για τα βασανιστήρια -πήγαμε πολύ λίγοι άνθρωποι-, ομολογώ ότι αντιμετώπισα αυτήν την πίεση, την τρομοκρατία.

Δ.Δ.: Να μη μιλήσεις δηλαδή. Σου έστελναν μηνύματα, σε έπαιρναν τηλέφωνο; Η πίεση πώς εκδηλώθηκε;

Τ.Μ.: Από πάρα πολλές πλευρές. Και οι δικηγόροι μας δέχονταν πιέσεις και οι οικογένειές μας απ’ όλους τους ανθρώπους στον περίγυρο και από άλλα πολλά. Δεν μπορώ να σου πω ότι ο τάδε μού είπε «μην πας», γιατί δεν ήταν ο τάδε που το έλεγε. Το έλεγε ο καθένας στον άλλον, ότι αυτό κι εκείνο και το άλλο και μην τυχόν και πάτε να καταθέσετε. Υπήρχε ένα κλίμα τρομοκρατίας. Θυμάμαι τον Γιώργο Στεφανάκη, τον δικηγόρο μας, που μου έλεγε: «Χαίρομαι πάρα πολύ που θα φτάσεις στο δικαστήριο. Βέβαια έχεις υπόψη σου ότι όλοι δεχόμαστε πιέσεις». Και πήγαμε τελικά στα δικαστήρια.

Δ.Δ.: Εσύ, λοιπόν, βγαίνεις από τα βασανιστήρια και πας και δίνεις εξετάσεις.

Τ.Μ.: Βέβαια, έδινα Τεχνική Φυσικών Διεργασιών.

Δ.Δ.: Και πέρασες, βέβαια.

Τ.Μ.: Ναι, ήμουν από τους πρώτους φοιτητές της Σχολής μου. Θυμάμαι ότι η πρώτη «πρόσκληση δι’ υπόθεσίν σας» στην Ασφάλεια ήταν μαζί με το πρώτο βραβείο που έλεγε ότι «είστε στους τρεις πρώτους φοιτητές του έτους», τέτοια πράγματα.

Σκηνή 8η

Οι καριέρες

Δ.Δ.: Εξαργύρωσαν κάποιοι τον αγώνα τους στο Πολυτεχνείο με την πολιτική τους πορεία αργότερα; Τους αθωώνεις όλους αυτούς;

Τ.Μ.: Οχι, δεν αθωώνω κανέναν. Ούτε θεωρώ ότι μπορεί να αθωώνεται κανείς. Δεν έχει έννοια αυτή η αθώωση. Η έννοια για μένα ακριβώς είναι ο αγώνας και η συμμετοχή. Βεβαίως, με ειλικρινή τρόπο. Ο,τι κι αν έκανε η γενιά του Πολυτεχνείου, παρόλο που προσπαθούν να μας φορτώσουν όλα τα δεινά της επέκεινα πορείας του τόπου, το έκανε με ένα βήμα μπροστά.

Δ.Δ.: Το τι έγινε μετά δεν έχει σημασία. Ομως το τι έκανε εκείνη τη στιγμή, αυτό έχει σημασία. Αυτό πιστεύω εγώ.

Τ.Μ.: Ακριβώς. Ηταν μια τομή στην Ελληνική Ιστορία, μια τομή που την είχαμε ανάγκη. Βεβαίως, πάντα λέω ότι το γεγονός ότι την επαύριο επανήλθε η Δημοκρατία ήταν μεγάλη ιστορία και βεβαίως το γεγονός ότι μπήκαν στη Βουλή όλα τα κόμματα ήταν πολύ μεγάλη ιστορία. Από την άλλη μεριά, το Πολυτεχνείο έφερε ένα μήνυμα, που είναι πέραν αυτού.

Προτού κλείσω την τηλεφωνική επικοινωνία με αυτό το σπάνιο πλάσμα, πρόλαβε να μου πει: «Το Πολυτεχνείο έστειλε το μήνυμα στον κόσμο ότι έχει σημασία να παίρνουμε τη ζωή μας στα χέρια μας. Και αυτή για μένα είναι η ουσία της πολιτικής, η ουσία του ενεργού πολίτη».
Ακολουθήστε το protothema.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Protothema.gr