Το φαινόμενο της πεταλούδας: Από τη βόλτα του πρίγκιπα Άρτσι στη χρεοκοπία της Getty Images

Σύμφωνα με τη θεωρία του Χάους, «το πέταγμα μιας πεταλούδας στη Βραζιλία μπορεί να προκαλέσει ανεμοστρόβιλο στο Τέξας». Η δική μας πεταλούδα πέταξε στις 20 Ιανουαρίου 2020, μια χειμωνιάτικη μέρα στη νήσο Βανκούβερ του Καναδά. Η Μέγκαν Μαρκλ περπατούσε στο Horth Hill Regional Park με τα δύο σκυλιά της και τον οκτώ μηνών Άρτσι στον μάρσιπο. Κρυμμένος μέσα σε χιονισμένους θάμνους, με τον τηλεφακό στραμμένο πάνω της, ο Steve Dennett, φωτογράφος του πρακτορείου Splash News, καραδοκούσε. Κανείς δεν φανταζόταν τότε ότι το νήμα που ξεκινούσε με εκείνα τα κλικ θα έφτανε ως τη Wall Street και την πτώχευση της Getty images. Ένα ντόμινο από γεγονότα οδήγησε σε κατάρρευση τα μεγαλύτερα φωτογραφικά πρακτορεία του κόσμου. Θα μπορούσε, ίσως, να είναι και το φάντασμα της Νταϊάνα που στοιχειώνει μέσα από μια φωτογραφία του εγγονού της τους παπαράτσι…

Το πρακτορείο που πέρασε από τα χέρια του Γκέιτς

Η φωτογραφία της Μέγκαν με τον Άρτσι αγκαλιά, εκείνου του χειμωνιάτικου πρωϊνού, πουλήθηκε στη Daily Mail και στη Sun. Για τους Σάσεξ ήταν η ίδια ιστορία σε επανάληψη, αφού λίγους μήνες νωρίτερα φωτογράφος του ίδιου πρακτορείου, του Splash News είχε σηκώσει ελικόπτερο πάνω από το σπίτι τους στο Cotswolds στη Μεγάλη Βρετανία. Ο Χάρι, που είχε συνδέσει δημόσια τον φόβο του για τη Μέγκαν με όσα έζησε η μητέρα του, πήγε την υπόθεση στη βρετανική Δικαιοσύνη. Τον Δεκέμβριο του 2020 η Splash UK δεσμεύτηκε να μην τους ξαναφωτογραφίσει. Τρεις μήνες αργότερα το πρακτορείο κατέθεσε αίτηση υπαγωγής στο Chapter 11. Δίπλα στην πανδημία, το Spash News επικαλέστηκε στους λόγους και τη δικαστική μάχη με του Σάσεξ, την οποία χαρακτήρισε υπερβολικά ακριβή για να συνεχιστεί.

Το Splash News, ένα καθαρόαιμο παπαρατσικό πρακτορείο, το είχαν ιδρύσει το 1990 στο Λος Άντζελες δύο πρώην δημοσιογράφοι βρετανικών ταμπλόιντ. Το 2011 το αγόρασε η Corbis, η εταιρεία εικόνων του Μπιλ Γκέιτς, ενώ στον χώρο κυκλοφορούσαν φήμες ότι το ήθελε η Getty. Το 2016 πουλήθηκε σε βρετανική εταιρεία και τον Μάιο του 2022 πέρασε τελικά στη Shutterstock.

Τον Ιανουάριο του 2025 η Getty και η Shutterstock συμφώνησαν να ενωθούν σε μια συναλλαγή 3,7 δισ. δολαρίων. Η βρετανική Αρχή Ανταγωνισμού έθεσε όρο να πουληθεί όλη η εκδοτική δραστηριότητα της Shutterstock, και μαζί της το Splash και το Backgrid, το βαρύ «πυροβολικό» των παπαράτσι διεθνώς. Στις 30 Ιουνίου 2026 το ΔΣ της Getty αποφάσισε να μην προχωρήσει στην πώληση και στις 7 Ιουλίου έστειλε ειδοποίηση λύσης της συμφωνίας. Η ιστορία είχε κάνει τον κύκλο της. Το 2011 η Getty λεγόταν ότι ήθελε να αγοράσει το Splash. Το 2026, για να κλείσει τη μεγαλύτερη συμφωνία της ιστορίας της, έπρεπε να το ξεφορτωθεί. Δεν το έκανε, και έχασε το deal.

Η πτώση

Τον Μάρτιο του 2026 η Getty είχε ήδη προειδοποιήσει για τη βιωσιμότητά της. Στις 30 Ιουνίου χρωστούσε 2,07 δισ. δολάρια και είχε στο ταμείο μόλις 51,6 εκατομμύρια. Η συγχώνευση που δεν έγινε της είχε κοστίσει πάνω από 100 εκατ. σε τόκους, προμήθειες και έξοδα. Σε αυτά προστέθηκε μια δικαστική πληρωμή 110,9 εκατ. σε πρώην κατόχους δικαιωμάτων αγοράς μετοχών. Την 1η Σεπτεμβρίου η εταιρεία δεν πλήρωσε τους τόκους δύο ομολόγων και ζήτησε περίοδο χάριτος. Η διαπραγμάτευση της μετοχής ανεστάλη όταν αυτή είχε πέσει πια στα 12 σεντς.

Στις 12 Οκτωβρίου ήρθε η ανακοίνωση: προσυμφωνημένο Chapter 11, με άλλα λόγια υπαγωγή στον αμερικανικό νόμο πτώχευσης. Η οικογένεια Getty και η Koch Equity Development, που στήριζε την εταιρεία από το 2018, βάζουν έως 533 εκατ. δολάρια και παίρνουν το 100%. Οι ομολογιούχοι δέχθηκαν να διαγραφούν 270 εκατ. χρέους. Οι μέτοχοι του χρηματιστηρίου μάλλον θα χάσουν τα πάντα.

Το παράδοξο είναι ότι το 2025 η Getty είχε τα υψηλότερα έσοδα στα 30 χρόνια της ιστορίας της, 981,3 εκατ. δολάρια. Το πρόβλημα δεν ήταν ότι δεν πουλούσε. Ήταν ότι χρωστούσε πολλά, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη άρχιζε να τρώει τα έσοδα από τα οποία θα αποπληρωνόταν το χρέος. Στο δεύτερο τρίμηνο του 2026 τα έσοδα έπεσαν 2,5%, με την εταιρεία να αποδίδει την πτώση στη μειωμένη κίνηση από τις μηχανές αναζήτησης. Και τη μάχη στα δικαστήρια την είχε ήδη χάσει: τον Νοέμβριο του 2025 το Ανώτατο Δικαστήριο του Λονδίνου απέρριψε τις βασικές της αξιώσεις κατά της Stability AI, που είχε εκπαιδεύσει το μοντέλο της σε εκατομμύρια φωτογραφίες της.

Για να καταλάβει, όμως, κανείς πώς ο «βασιλιάς» των φωτογραφικών πρακτορείων έφτασε ως εδώ, πρέπει να γυρίσει την ταινία πίσω.

Ρώμη, 1973 – Γιοχάνεσμπουργκ, 1976

Ρώμη, Ιούλιος 1973. Ο 16χρονος John Paul Getty III εξαφανίζεται. Είναι απαγωγή. Ο παππούς του, ο πετρελαιάς Τζ. Πολ Γκέτι, αρνείται στην αρχή να πληρώσει. Οι απαγωγείς κόβουν στο αγόρι το αυτί. Η ιστορία γνωστή, έχει γίνει και ταινία. Ο μικρότερος αδελφός του, ο Mark, είναι περίπου 13 χρονών και μεγαλώνει σε μια οικογένεια με πολλά λεφτά και λίγη ησυχία.

Γιοχάνεσμπουργκ, Ιούνιος 1976. Από το σχολείο του στην κορυφή ενός λόφου, ο έφηβος Jonathan Klein βλέπει το Σοβέτο να καίγεται. Η οικογένειά του ήταν κατά του απαρτχάιντ. Λίγο αργότερα φεύγει για ένα οικοτροφείο στην Αγγλία και μετά σπουδάζει νομικά στο Κέιμπριτζ.

Λονδίνο, 1995. Οι δρόμοι τους διασταυρώνονται στην επενδυτική τράπεζα Hambros. Αποφασίζουν να φτιάξουν κάτι μαζί και ψάχνουν σχεδόν δύο χρόνια για τον σωστό κλάδο. Καταλήγουν στις φωτογραφικές βιβλιοθήκες: σκόρπια αρχεία, κουτιά με διαφάνειες, ταχυδρομικές αποστολές. Πίστευαν ότι κάποιος μεγάλος θα είχε ήδη πιάσει την αγορά. Δεν υπήρχε κανείς.

14 Μαρτίου 1995. Η εταιρεία ξεκινά με την αγορά της Tony Stone Images. Ο Mark Getty ξέρει ότι το επώνυμο ανοίγει πόρτες. Το 1998 θα παραδεχθεί ότι είναι «καλό branding», μόνο για να προσθέσει ότι βαρέθηκε να μιλά για την οικογένειά του.

Απρίλιος 1996. Έρχεται η αγορά που δίνει στη Getty ψυχή: το αρχείο Hulton, το παλιό αρχείο του περιοδικού Picture Post, που είχε πουλήσει το BBC. Μαζί του περνούν στη Getty περίπου 15 εκατομμύρια φωτογραφίες του βρετανικού Τύπου από τον 19ο αιώνα και μετά. Οι δύο τραπεζίτες έχουν πια στα χέρια τους την οπτική μνήμη ενός αιώνα.

Ο πόλεμος του Σιάτλ

Τον επόμενο χρόνο η Getty συγχωνεύεται με την PhotoDisc και μετακομίζει στο Σιάτλ. Στην ίδια πόλη βρίσκεται και ο μεγάλος της αντίπαλος, η Corbis του Γκέιτς, η εταιρεία που πούλησε στη Microsoft τον πράσινο λόφο που έγινε η ταπετσαρία των Windows XP. Για σχεδόν είκοσι χρόνια, ο Mark Getty, κληρονόμος του πετρελαίου και ο Μπιλ Γκέιτς, βασιλιάς του λογισμικού μάχονταν για το ποιος θα ελέγχει τις εικόνες του κόσμου.

Το 1998 η Getty περνά στο ίντερνετ. Από τα 30 εκατομμύρια καρέ του αρχείου, μόλις ένα εκατομμύριο είναι ψηφιοποιημένο. Όταν ένας δημοσιογράφος της Independent μπαίνει στο site, βλέπει μια λευκή οθόνη και έναν υπολογιστή που κολλάει. Η Getty πάντως συνεχίζει να αγοράζει, και το 2000 ο Mark Getty λέει τη φράση που θα τον ακολουθεί: «Η πνευματική ιδιοκτησία είναι το πετρέλαιο του 21ου αιώνα».

Ο «πόλεμος του Σιάτλ» μεταξύ Getty και Γκέιτς τελειώνει το 2016. Η Corbis πουλά τα αρχεία της στην κινεζική Visual China Group, η οποία την ίδια μέρα δίνει στη Getty την αποκλειστική διανομή τους εκτός Κίνας. Στο πακέτο βρίσκονται και οι φωτογραφίες της Τιενανμέν, ανάμεσά τους ο «άνθρωπος μπροστά στα τανκς». Ο Getty κέρδισε τον Γκέιτς χωρίς να βάλει το χέρι στην τσέπη.

Ο λογαριασμός στη φωτογράφο

Η φράση για το πετρέλαιο είχε και σκοτεινή πλευρά. Η Getty φύλαγε και φυλάει τα δικαιώματά της με μια επιθετικότητα που της έχει βγάλει όνομα στην πιάτσα. Το 2016 η φωτογράφος Carol Highsmith, που είχε χαρίσει χιλιάδες φωτογραφίες της στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου για ελεύθερη χρήση, έλαβε επιστολή από εταιρεία συνδεδεμένη με τη Getty. Της ζητούσαν να κατεβάσει από το δικό της site μια δική της φωτογραφία ή να πληρώσει 120 δολάρια. Κατέθεσε αγωγή ενός δισεκατομμυρίου. Η Getty απάντησε ότι η υπόθεση βασιζόταν σε παρανοήσεις, και τελικά οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία με απόρρητους όρους.

Από τα 10 δολάρια στα 12 σεντς

Η εταιρεία άλλαξε ιδιοκτήτες τρεις φορές: Hellman & Friedman το 2008, η γνωστή Carlyle το 2012, και πάλι πίσω στην οικογένεια Getty μαζί με την οικογένεια Koch το 2018. Το 2022 ξαναμπήκε στο χρηματιστήριο μέσω μιας εταιρείας-κελύφους, με τα έσοδα της συναλλαγής να προορίζονται κυρίως για αποπληρωμή χρέους. Σχεδόν όλοι οι αρχικοί μέτοχοι πήραν τα χρήματά τους πίσω, έμειναν ελάχιστες μετοχές στην αγορά και η τιμή εκτινάχθηκε πάνω από 150% μέσα σε λίγες μέρες. Τέσσερα χρόνια αργότερα, ανεστάλλει η διαπραγμάτευση της ίδιας μετοχής στα 12 σεντς. Ενδιάμεσα υπήρξε μια τελευταία αναλαμπή: τον Ιούνιο του 2026 η μετοχή ανέβηκε έως και 145% όταν η Getty συμφώνησε να εμφανίζονται οι φωτογραφίες της στο ChatGPT. Η τεχνητή νοημοσύνη που την απειλούσε έγινε, για λίγες μέρες, η ελπίδα της.

Ο ανεμοστρόβιλος

Η Getty έγινε κολοσσός επειδή πίστεψε πριν από όλους ότι το ίντερνετ θα έκανε κάθε φωτογραφία εμπόρευμα με ένα κλικ. Τριάντα χρόνια μετά, μια άλλη ψηφιακή επανάσταση φτιάχνει εικόνες χωρίς φωτογράφο, χωρίς αρχείο, χωρίς δικαιώματα.
Τη Getty δεν την έριξε η φωτογραφία του Άρτσι αλλά το χρέος, μια συγχώνευση που κόστισε χωρίς να γίνει και η τεχνητή νοημοσύνη. Η φωτογραφία ήταν όμως ο πρώτος κρίκος μιας αλυσίδας γεγονότων. Ένα κλικ έγινε αγωγή και η αγωγή ένας από τους λόγους που χρεοκόπησε ένα πρακτορείο. Το πρακτορείο πέρασε από τον Γκέιτς στη Shutterstock και κατέληξε στο τραπέζι μιας συμφωνίας δισεκατομμυρίων που ναυάγησε. Ένα ντόμινο πτωχεύσεων φωτογραφικών πρακτορείων.

Τον Αύγουστο του 1997 η πριγκίπισσα Νταϊάνα σκοτώθηκε στη σήραγγα της Αλμά, με τους παπαράτσι στο κατόπι της. Σχεδόν τριάντα χρόνια μετά, μια φωτογραφία του εγγονού της έγινε το πρώτο κομμάτι ενός ντόμινο που έφτασε ως την πιο ισχυρή εταιρεία εικόνας του κόσμου. Αν η ιστορία έχει αίσθηση του χιούμορ, αυτή είναι η εκδίκησή της. Η πεταλούδα πέταξε σε ένα πάρκο του Καναδά και ο ανεμοστρόβιλος έφτασε ως τη Wall Street.