Ποιοι ήταν και πως βρέθηκαν στη Ρόδο οι Αφρικανοί Ασκάρι το 1919;

Όπως είναι γνωστό, από την Ελλάδα έχουν περάσει πολλοί ξένοι κατακτητές, αλλά κατά καιρούς και στρατεύματα από διάφορες χώρες, κυρίως αποικίες των ευρωπαϊκών κρατών που έλαβαν μέρος σε πολεμικές συγκρούσεις, εντός και εκτός της χώρας μας, όπως η Γαλλική Στρατιά της Ανατολής κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Υπάρχει όμως και μία παντελώς άγνωστη περίπτωση. Η παρουσία στρατευμάτων Ασκάρι (Askari) στην ιταλοκρατούμενη, τότε, Ρόδο, το 1919 και οι συνέπειές της. Ποιοι ήταν όμως οι Ασκάρι;

Ασκάρι: οι Αφρικανοί στρατιώτες των αποικιοκρατών

Η λέξη Askari (ή Ascari) σημαίνει στρατιώτης ή αστυνόμος στα Σουαχίλι, τα Αραβικά και τα Τουρκικά.
Ασκάρι ονομάζονταν οι ιθαγενείς (Αφρικανοί) στρατιώτες που υπηρετούσαν στους στρατούς των ευρωπαϊκών αποικιακών δυνάμεων στην Αφρική (Βέλγιο, Βρετανία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και Πορτογαλία). Στα Γαλλικά η λέξη Askari σήμαινε τα ιθαγενή στρατεύματα από χώρες της Γαλλικής Αυτοκρατορίας. Αρχικά, οι Ασκάρι χρησιμοποιήθηκαν από τους Ευρωπαίους στους αποικιακούς πολέμους της Αφρικής, όπου έπαιξαν σημαντικό ρόλο. Στη συνέχεια υπηρέτησαν ως φρουροί και ως δυνάμεις εσωτερικής ασφάλειας. Στη διάρκεια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, οι Ασκάρι υπηρέτησαν και μακριά από τις χώρες καταγωγής τους, σε άλλες περιοχές της Αφρικής, στην Ασία και τη Μέση Ανατολή. Στη Νότια Αφρική, Ασκάρι ονομάστηκαν τα πρώην μέλη των απελευθερωτικών κινημάτων που αυτομόλησαν στις κυβερνητικές δυνάμεις του απαρτχάιντ.

Οι Ασκάρι των Ιταλών

Οι Ιταλοί στρατολόγησαν Ασκάρι από την Ερυθραία και στη συνέχεια από τη Σομαλία, τη Λιβύη και την Αιθιοπία.
Οι πρώτοι Ασκάρι από την Ερυθραία στρατολογήθηκαν το 1888 και αντικατέστησαν τους βασιβουζούκους. Ως το 1922 είχαν προστεθεί μονάδες καμηλιέρηδων οι οποίες είχαν εγκατασταθεί και στη Λιβύη ως το 1932. Ο Μουσολίνι εφοδίασε τους Ασκάρι και με τεθωρακισμένα οχήματα. Οι Ιταλοί αξιωματικοί πίστευαν ότι οι Ασκάρι ήταν αναλώσιμοι μαχητές. Πάντως οι αποικιακοί υπήκοοι, η θητεία των οποίων ήταν εθελοντική θεωρούσαν πολύ καλή «περίπτωση» τη θητεία τους στους Ασκάρι. Ο μισθός ήταν εξαιρετικός και τους δινόταν θέση στη δημόσια διοίκηση μετά τη συνταξιοδότησή τους.

Ωστόσο, οι Ασκάρι έφταναν μέχρι τον βαθμό του Λοχία. Οι αξιωματικοί τους ήταν όλοι Ιταλοί που επέβαλαν αυστηρότατη πειθαρχία. Είχαν μαζί τους ένα curbasc, μαστίγιο φτιαγμένο από δέρμα ιπποπόταμου, που το χρησιμοποιούσαν για σωματική τιμωρία. Αλλά και η ένταξη στους Ασκάρι απαιτούσε μια πολύ σκληρή δοκιμασία: πορεία 60 χιλιομέτρων. Οι Ασκάρι εμπλέκονταν σε συγκρούσεις πολύ πιο συχνά από τους Ιταλούς στρατιώτες και τα θύματά τους ήταν πολύ περισσότερα από τους «ομόλογούς» τους. Πάντως, το 1935, οι Ασκάρι που υπηρετούσαν στον Ιταλικό Στρατό ήταν 60.000…

Η Ιταλία στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο

Η Ιταλία κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου «εγκατέλειψε» τους παραδοσιακούς συμμάχους της, τη Γερμανία και την Αυστρία (Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία) και πολέμησε στο πλευρό Βρετανίας, Γαλλίας και Ρωσίας (ως το 1917 και την Οκτωβριανή Επανάσταση η Ρωσία συμμετείχε στον Α' ΠΠ). Ως ανταλλάγματα ζήτησε να της δοθούν οριστικά τα Δωδεκάνησα, τα οποία είχε καταλάβει το 1912 από τους Οθωμανούς και μια περιοχή στη Μικρά Ασία από την Έφεσο ως την Αττάλεια. Όταν μάλιστα υπογράφηκε η ανακωχή του Μεγάλου Πολέμου, στις 11 Νοεμβρίου 1918, οι Ιταλοί με τη γνωστή τους κουτοπονηριά μετέφεραν από την Ερυθραία στη Μικρά Ασία χιλιάδες Ασκάρι, για να υφαρπάξουν τα εδάφη που είχαν ζητήσει και να τα καταλάβουν στη συνέχεια. Βρετανία και Γαλλία όμως, ιδιαίτερα η πρώτη, αντέδρασαν έντονα και απαίτησαν τη φυγή των Ασκάρι από τη Μικρά Ασία. Οι Ιταλοί υποχρεώθηκαν να συμμορφωθούν. Δεν έστειλαν όμως τους Ασκάρι πίσω στην Αφρική, αλλά στη Ρόδο.

Οι Ασκάρι στα Δωδεκάνησα: η γρίπη και τα κατοικίδια ζώα...

Ο κύριος Νικόλαος Φαρμακίδης, τον οποίο ευχαριστούμε θερμά, πολλές φορές, ανιδιοτελώς πάντα, μας έχει προσφέρει πολύτιμο υλικό, κυρίως για τα Δωδεκάνησα, είχε αυτή τη φορά την ευγενή καλοσύνη να μας στείλει ένα τεύχος, το 3ο συγκεκριμένα, της Δωδεκανησιακής Βιβλιοθήκης, με τίτλο «ΤΟ ΑΙΜΑΤΗΡΟΝ ΠΑΣΧΑ ΤΟΥ 1919». Συγγραφέας του ήταν ο Γεώργιος Θ. Γεωργιάδης και εκδόθηκε στην Αθήνα το 1945. Στο τεύχος αυτό υπάρχει η αναφορά για την παρουσία των Ασκάρι στα Δωδεκάνησα, κάτι που δεν γνωρίζαμε και, πιθανότατα, είναι η πρώτη φορά που γράφεται σχετικό άρθρο στο διαδίκτυο.

Όπως αναφέραμε οι Ασκάρι, μόλις έφτασαν στη Μικρά Ασία αναγκάστηκαν να φύγουν. Έφτασαν στη Ρόδο. Όμως μετέδωσαν, άθελά τους βέβαια, τη γρίπη που ταλαιπωρούσε πολλούς απ' αυτούς στο «σμαραγδένιο», νησί και στη συνέχεια και στα υπόλοιπα ιταλοκρατούμενα Δωδεκάνησα. Καθώς οι Ιταλοί δεν πρόσφεραν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στους κατοίκους, αρκετοί Ροδίτες και άλλοι Δωδεκανήσιοι πέθαναν. Οι Ιταλοί προχώρησαν και σε κάτι ακόμα πρωτοφανές:

Απαγόρευσαν στους Δωδεκανήσιους να χρησιμοποιήσουν ως τροφή γιδοπρόβατα και πουλερικά που διέθεταν. Προέβησαν μάλιστα σε επίταξη (!) των ζώων αυτών και τα χρησιμοποίησαν ως τροφή των Μουσουλμάνων Ασκάρι. Οι Μωαμεθανοί για θρησκευτικούς λόγους απαγορεύεται αυστηρά να τρώνε χοιρινό κρέας, ενώ και το μοσχαρίσιο κρέας τρώγεται μόνο εφόσον έχει παρασκευαστεί με βάση τον ισλαμικό νόμο. Ως επιτρεπόμενο κρέας (halal) θεωρείται αυτό που προέρχεται από ζώο που σφάχτηκε με συγκεκριμένο τρόπο (επίκληση του ονόματος του Αλλάχ και άμεση αποστράγγιση του αίματος).

Χωρίς ιατρική περίθαλψη, φάρμακα και με πενιχρή τροφή, λόγω της ιταλικής πολιτικής οι Δωδεκανήσιοι υπέφεραν. Οι παμπόνηροι Ιταλοί κατάφεραν να αποσπάσουν έγγραφα από Δημάρχους και Κοινοτάρχες του νησιού, φιλικά προσκείμενους σε αυτούς ή «λίαν αφελείς», όπως γράφει ο Γ. Γεωργιάδης, στα οποία εκδηλωνόταν η ευγνωμοσύνη των τοπικών αρχόντων προς τους Ιταλούς, που δήθεν βοήθησαν σημαντικά τους Ροδίτες και τους άλλους Δωδεκανήσιους να αντιμετωπίσουν τη γρίπη. Αυτά τα έγγραφα τα παρουσίασαν ως «ευχαριστίες» των Δωδεκανησίων, στο Συνέδρια του Λονδίνου που συγκλήθηκε πριν τη Διάσκεψη των Σεβρών. Έτσι, θέλησαν να εμφανίσουν τους Δωδεκανήσιους ως απόλυτα ικανοποιημένους από την ιταλική κατοχή και ως μικρή μειοψηφία όσους ήθελαν την ένωση με την Ελλάδα. Οι Δωδεκανήσιοι ξεσηκώθηκαν και με ογκώδη συλλαλητήρια απαιτούσαν την ένωση με τη μητέρα πατρίδα. Έτσι, φτάσαμε στο «Ματωμένο Πάσχα» του 1919, που θα μας απασχολήσει σε επόμενο άρθρο.

Πηγή: ΓΕΩΡΓΙΟΣ Θ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ «ΤΟ ΑΙΜΑΤΗΡΟΝ ΠΑΣΧΑ ΤΟΥ 1919», από τη σειρά «ΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ», ΑΘΗΝΑ 1945

Ευχαριστούμε θερμά τον κύριο Νικόλαο Φαρμακίδη για την πολύτιμη βοήθειά του.