700 άτομα στο πανηγύρι της ακριτικής Καστάνιανης Πωγωνίου Ιωαννίνων τον Δεκαπενταύγουστο

Στις 21/8/2025, ένα χρόνο πριν είχαμε γράψει ένα άρθρο με τίτλο «Καστάνιανη Πωγωνίου: Οι ακρίτες που επιμένουν με προσήλωση στην παράδοση», για το πανηγύρι του ακριτικού χωριού του νομού Ιωαννίνων. Η αλήθεια είναι ότι πιστεύαμε πως «χτυπήσαμε ταβάνι» και δύσκολα θα επαναλαμβάνονταν όσο ζήσαμε πέρσι. Διαψευστήκαμε οικτρά όμως, καθώς όσα έγιναν φέτος, με βασικό στοιχείο την παρουσία 700 ατόμων (!) τη δεύτερη μέρα του πανηγυριού, στα τραπέζια του φαγητού και οι… εξτρίμ καταστάσεις στον χορό και το καθιερωμένο πλέον πάρτι νεολαίας ξεπέρασαν τις προσδοκίες, ακόμα και των πιο αισιόδοξων.

Το νέο ΔΣ της Αδελφότητας και το «Μπαϊράκι»

Τι άλλαξε όμως φέτος; Οι βασικοί παράγοντες είναι δύο: το νέο Διοικητικό Συμβούλιο της Αδελφότητας, στο οποίο συμμετέχουν πολλά από τα παλιά μέλη, αλλά πλέον τις κύριες θέσεις ανέλαβαν νέα παιδιά: ο Πρόεδρος Βαγγέλης Οικονόμου, ο Αντιπρόεδρος Κυριάκος Στούκας (συνεπώνυμος και πολύ καλός φίλος), η Γραμματέας Ανθούλα Αλεξίου, η ταμίας Ραφαέλα Μπότσιου, ο Έφορος Ηλίας Καρανάτσης και, ως μέλη, ο… βετεράνος Κώστας Μεξάκης, Πρόεδρος για πολλά χρόνια με την πολύτιμη εμπειρία του, ο Τάσος Τσούλαρης, ο Χρήστος Μπίλης και η εικοσάχρονη Σταυρούλα Σοφρωνά. Το νέο ΔΣ αποφάσισε να δώσει κάτι διαφορετικό στο φετινό πανηγύρι και τα κατάφερε.

Ο δεύτερος λόγος είναι το «Μπαϊράκι», το οποίο παρουσιάσαμε αναλυτικά στις 04/03/2026. Ο Γιώργος και η Μαργαρίτα, όπως είδαμε από κοντά κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα παραδοσιακό ταβερνείο με ξενώνες (έξι τρίκλινα δωμάτια, με το δικό του μπάνιο το καθένα), εκπληκτικό πραγματικά, το οποίο έγινε τοπόσημο για την Καστάνιανη. Όπως μας είπαν τα παιδιά, δεν είναι μόνο οι Καστανιανίτες που επισκέπτονταν το «Μπαϊράκι», αλλά και επισκέπτες από τα γειτονικά χωριά ακόμη και από τα Ιωάννινα (70 χιλιόμετρα απόσταση)! Τα εδέσματα στο «Μπαϊράκι» εξαιρετικά, το περιβάλλον καταπληκτικό, η διακόσμηση παραδοσιακή με μοντέρνες… νότες, η εξυπηρέτηση άψογη, αλλά ούτε και οι έμπειροι στον χώρο της εστίασης Γιώργος και Μαργαρίτα περίμεναν αυτό τον χαμό. Είναι χαρακτηριστικό, ότι το βράδυ της 15ης Αυγούστου δεν είχε μείνει ούτε ένα μπουκάλι νερό! Καταφέραμε να φάμε χάρη στη χρόνια φιλία μας με τον Γιώργο, που ετοίμασε κάτι… εκ των ενόντων. Οι επόμενοι… ατύχησαν…

Πριν το πανηγύρι (12- 13 Αυγούστου)

Καθώς ο κόσμος στην Καστάνιανη άρχισε να γίνεται όλο και περισσότερος, ξεκίνησαν και οι εκδηλώσεις πριν το πανηγύρι. Νωρίς το βράδυ της Τετάρτης 12/8, ο μικρός Γιάννης Ζησόπουλος, γιος του Καστανιανίτη Σταύρου Ζησόπουλου έδωσε μία παράσταση καραγκιόζη για μικρούς και μεγαλύτερους κερδίζοντας τον θαυμασμό και το αυθόρμητο χειροκρότημα όλων. Ακολούθησε ομιλία με ιστορικά στοιχεία για την Καστάνιανη και το Πωγώνι από τον υπογράφοντα αυτό το άρθρο. Βασική διαπίστωση; Η λέξη Πωγώνι δεν έχει καμία σχέση με τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Πωγωνάτο. Είναι πλέον βέβαιο, όπως μας τόνισε ο κορυφαίος βυζαντινολόγος και ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου κύριος Αλέξης Σαββίδης (ο πρώτος που το είχε επισημάνει ήταν ο αείμνηστος Ακαδημαϊκός Διονύσιος Ζακυθηνός), ότι Πωγωνάτος ήταν το προσωνύμιο του αυτοκράτορα του Βυζαντίου Κώνστα Β' (641-668) και όχι του γιου του Κωνσταντίνου Δ' (668-685). Πωγωνάτος είναι ο γενειοφόρος. Ο Κώνστας Β', όντως είχε πλούσια γενειάδα, σε αντίθεση με τον Κωνσταντίνο Δ' που, όπως φαίνεται σε απεικονίσεις του είχε λίγα γένια. Επίσης, ο Κώνστας Β' όντως εκστράτευσε στη Σικελία όπου και δολοφονήθηκε, αλλά όχι μέσω ξηράς, συνεπώς δεν πέρασε ποτέ από την Ήπειρο. Η εκστρατεία του ξεκίνησε από τα λιμάνια της Αττικής, καθώς ο Κώνστας Β' με τον στρατό του βρισκόταν στην Αθήνα. Ούτε η άποψη του Ιωάννη Λαμπρίδη, ότι η λέξη Πωγώνι προέρχεται από κάποιον ηγεμόνα της περιοχής ευσταθεί. Οι πιθανότερες εκδοχές είναι δύο. Κατά τον Ορέστη Ίσο, στα "Πωγωνύμια", η λέξη είναι σλαβικό μικροτοπωνύμιο και χαρακτήριζε αρχικά το πέρασμα από το ελληνικό, σήμερα, Πωγώνι, στο Βόρειο Πωγώνι, στα χωριά δηλαδή του Πωγωνίου που δόθηκαν στην Αλβανία (Πολύτσανη, Σωπική, Χλωμό κ.λπ.). Συζητώντας με τον κορυφαίο Έλληνα γλωσσολόγο, Ακαδημαϊκό κύριο Χριστόφορο Χαραλαμπάκη για το αν μπορεί ένα μικροτοπωνύμιο (τοπωνύμιο μιας έκτασης λίγων τετραγωνικών μέτρων), να δώσει το όνομά του σε μια ευρύτερη περιοχή, μας είπε ότι κάτι τέτοιο δεν αποκλείεται. Μας τόνισε όμως, ότι δυστυχώς η έλλειψη ιστορικών στοιχείων δημιουργεί πρόβλημα στην προέλευση των τοπωνυμίων και όχι μόνο και στην ετυμολόγησή τους. Υπάρχει πάντως και μία άλλη εκδοχή.

Στην ετυμολογία του οικισμού Πογωνιά της Αιτωλοακαρνανίας, ο Χ. Π. Συμεωνίδης ("ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΟΙΚΩΝΥΜΙΩΝ") γράφει: *πογονιά, 'δασώδης περιοχή', < διαλ. *πογόνι, 'δάσος', + επίθημα -ιά. Το *πογόνι < βουλγ. pogon, 'δασώδης περιοχή', κατά τον Miclosich. Όντως, το Πωγώνι είναι γεμάτο δάση, κάτι που δικαιολογεί αυτή την ετυμολογία. Στο ίδιο λήμμα, ο Χ.Π. Συμεωνίδης παραθέτει και μια άλλη εκδοχή: *πογώνι < *απογώνιον < γωνία (Η. Γεωργίου). Μάλλον στην πρώτη εκδοχή που παραθέτει ο Χ.Π. Συμεωνίδης θα πρέπει να στραφούμε, καθώς κάτι ανάλογο γράφει και στην ετυμολογία της Πωγωνιανής, ενός από τους μεγαλύτερους οικισμούς του Πωγωνίου.

Επανερχόμαστε στην Καστάνιανη, μετά τη μακρά παρένθεση ιστορικού περιεχομένου. Την Πέμπτη 13 Αυγούστου υπήρχαν δραστηριότητες για παιδιά στην πανέμορφη πλατεία του χωριού και το βράδυ, 170 άτομα παρακολούθησαν στο "Μπαϊράκι", μουσική βραδιά με τους Στέφανο Αθανασίου, Κατερίνα Κόρδη και Γιώργο Μπίκουλη, που ερμήνευσαν εξαιρετικά, λαϊκά, "έντεχνα" και παραδοσιακά τραγούδια.

Παρασκευή 14 Αυγούστου (1η μέρα πανηγυριού)

Μια από τις συνηθισμένες, για το Πωγώνι, καλοκαιρινές μπόρες, παρατεταμένη όμως, προκάλεσε μια μικρή ανησυχία στους διοργανωτές του παραδοσιακού πανηγυριού. Η μπόρα σταμάτησε, τα τραπέζια στρώθηκαν και περίπου 400 άτομα απόλαυσαν φασολάδα και πέστροφα καπνιστή (για πρώτη φορά στο μενού). Μια σύντομη βροχή, γύρω στις 10 μ.μ. δημιούργησε κάποια μικροπροβλήματα, όμως σταμάτησε σύντομα.

Ακολούθησαν χορός και γλέντι, ως τις 6.30 το πρωί της 15ης Αυγούστου. Να αναφέρουμε και τα ονόματα των μελών της ορχήστρας. Κλαρίνο, ο Καστανιανίτης Αποστόλης Μπίλλης και ο 23χρονος γιος του Γιώργος Μπίλλης, με εξαιρετικό "παίξιμο", που αν συνεχίσει έτσι, θα εξελιχθεί σε έναν από τους κορυφαίους Ηπειρώτες κλαρινίστες, λαούτο, Βαλάντης Καλογιάννης, βιολί, Θωμάς Χαλιγιάννης, που έδωσε ρεσιτάλ και σε νησιώτικα, αρμόνιο, Κώστας Νεοφώτιστος και ντέφι ο Σπύρος Κολιούσης. Τη δεύτερη μέρα έπαιξαν οι ίδιοι μουσικοί. Μια αλλαγή υπήρξε μόνο στα κρουστά: ντέφι έπαιξε ο 18χρονος Θανάσης (Νάσος) Μπίλλης, γιος κι αυτός του Αποστόλη, που μας θυμίζει έντονα τον αείμνηστο Μάνθο Σταυρόπουλο, το καλύτερο ντέφι της Ηπείρου τον περασμένο αιώνα. Όπως έχουμε πει και στον ίδιο τον Θανάση (που παίζει και τουμπελέκι< τουρκ. tubelek), αν συνεχίσει με τον ίδιο ζήλο την ενασχόλησή του με τη μουσική, θα φτάσει πολύ ψηλά. Τραγούδησαν, ο αειθαλής Κώστας Ντρίκος, άριστος γνώστης των πωγωνήσιων τραγουδιών και η χαρισματική Ελένη Ευαγγέλου, ευχάριστη έκπληξη του πανηγυριού, με σαφώς πλουσιότερο ρεπερτόριο σε σχέση με πέρυσι και εξαιρετική φωνή. Και η νεαρή Ελένη μπορεί να γίνει σύντομα μία από τις κορυφαίες ερμηνεύτριες ηπειρώτικων τραγουδιών...

Σάββατο 15 Αυγούστου (700 άτομα σε μια πλατεία)

Και φτάσαμε στο Σάββατο 15 Αυγούστου, τη δεύτερη μέρα του πανηγυριού. Μιλώντας με τα μέλη του Δ.Σ. είχαμε προβλέψει την παρουσία 500-550 ατόμων. Όταν όμως ανεβήκαμε στην πλατεία δεν πιστεύαμε στα μάτια μας. Μέγα πλήθος κόσμου και τραπέζια σχεδόν σε όλη την πλατεία. Όπως μας ενημέρωσε η Ραφαέλα Μπότσιου, μια σπουδαία και δυναμική κοπέλα στην οποία οφείλεται μεγάλο μέρος της επιτυχίας του πανηγυριού, σερβιρίστηκαν από εθελοντές νέους και νέες του χωριού περίπου 700 μερίδες φαγητού! Τόσο κόσμο είχε να δει σε πανηγύρι η Καστάνιανη 40+ χρόνια. Τότε είχε όμως πάνω από 100 μόνιμους κατοίκους, όχι 30-40... Ο χορός άρχισε γρήγορα και η... πρώτη φάση του, ολοκληρώθηκε στις 7 π.μ. της 16/8.

Ακολούθησε κάτι πρωτόγνωρο. Η ορχήστρα και περίπου 100 άτομα κατευθύνθηκαν στην κοντινή βρύση "Κατσίκι", όπου έγινε το απίστευτο. Τρία μέλη της ορχήστρας (Αποστόλης Μπίλλης, Βαλάντης Καλογιάννης και Θανάσης Μπίλλης) μαζί με 6-7 νεαρούς Καστανιανίτες, ανέβηκαν στη στέγη της βρύσης και έπαιζαν ηπειρώτικα! Δεκάδες χόρευαν στους ρυθμούς του "Καίγομαι και σιγολιώνω" και άλλων πωγωνήσιων τραγουδιών. Ακολούθησε επιστροφή στην πλατεία του χωριού για το πατροπαράδοτο "Πιπέρι" (σε light έκδοση, έχουμε προλάβει εποχές με... αλύπητο ξύλο με ζώνες...)

16 Αυγούστου: KATSIKI PARTY

Και οι εκδηλώσεις τελείωσαν με τον νέο θεσμό πλέον, το KATSIKI PARTY, στην ομώνυμη βρύση (που έχει δει πάρα πολλά...), για τους νέους και όχι μόνο. Το πάρτι, υπό τους ήχους της μουσικής του επαγγελματία dj Τάσου Τσούλαρη (aka Tasos Tsou), Καστανιανίτης κι αυτός, ξεκίνησε στις 10 μ.μ. της 16/8 και τελείωσε στις 8 π.μ. της επόμενης μέρας... Εκατοντάδες άτομα και από τα γύρω χωριά διασκέδασαν μέχρι... τελικής πτώσεως.

Αξίζουν θερμά συγχαρητήρια στα μέλη του Δ.Σ., αλλά και όλες τις Καστανιανίτισσες και όλους τους Καστανιανίτες, που τηρούν ευλαβικά την παράδοση, την προσαρμόζουν προσεκτικά στο σήμερα και μετατρέπουν το πανέμορφο χωριό σε πόλο έλξης εκατοντάδων ατόμων. Η πλατεία μας πάντως έχει χωρητικότητα 900 ατόμων! Καλά να είμαστε, θα τα φτάσουμε κι αυτά. Και του χρόνου με υγεία σε όλες και όλους και θερμές ευχαριστίες στους επισκέπτες του χωριού!

ΥΓ. Οι Καστανιανίτες κάνουν τα πάντα για να κρατήσουν ζωντανό το χωριό τους. Η Πολιτεία τι κάνει; Γράψαμε επανειλημμένα για το φυλάκιο, τίποτα δεν έγινε. "Ένα μηχάνημα έχω, πού να το πρωτοστείλω;", είπε ανεπίσημα ο Διοικητής της 8ης Μηχανοποιημένης Ταξιαρχίας, στην οποία υπάγεται...

Με τους συνοριοφύλακες τι γίνεται κύριε Χρυσοχοΐδη; Αν δεν κάνω λάθος, επί υπουργίας σας διορίστηκαν οι πρώτοι-πρώτες στα τέλη του 20ού αιώνα. Πολλοί έχουν συνταξιοδοτηθεί. Άλλοι είναι αποσπασμένοι από το Πωγώνι στα Γιάννενα, την ακριτική Αθήνα και τα νησιά του Αιγαίου. 5-6 άτομα + 2 της FRONTEX (ένας Πολωνός και μία Γερμανίδα, ξετρελαμένοι με την Ελλάδα όπως μας είπαν) αντί για 30+ συνοριοφύλακες βρίσκονται πλέον στην Καστάνιανη. Σκοπεύετε να κάνετε προσλήψεις νέων συνοριοφυλάκων και πότε; Ή με τη συνταξιοδότηση των ήδη υπηρετούντων θα κλείσει ο κύκλος τους; Αυτά προς το παρόν, θα περιμένουμε κάποιες απαντήσεις και θα επανέλθουμε...

Ευχαριστούμε θερμά για τα βίντεο και τις φωτογραφίες που μας έστειλαν, πρόθυμα και... σε πληθώρα, τον κύριο Παναγιώτη Καλαμπόκα, που για νιοστή φορά μας έστειλε υλικό για άρθρο και τους: Γιώργο Τσουμάνη, Δέσποινα Χριστιά, Τάσο Τσούλαρη και Ραφαέλα Μπότσιου.

Θερμά συγχαρητήρια και στον χαλκέντερο Πρόεδρο της Κοινότητας Καστάνιανης Μιχάλη Κολιό για την αψεγάδιαστη εικόνα του χωριού. Ο... συνονόματός μας, συνέβαλε σημαντικά και στην επιτυχία του πανηγυριού, χάρη στην αγαστή συνεργασία του με το Δ.Σ. της Αδελφότητας, τις πολύτιμες υποδείξεις του και την παρουσία του όπου και όταν χρειάστηκε.