Πώς αντιμετώπιζαν τη νηστεία οι Έλληνες το 1935, ένα σατιρικό κείμενο του 1935

Ένα σατιρικό κείμενο του 1935 από το περιοδικό Θεατής επιχειρεί μια χιουμοριστική «χαρτογράφηση» των ανθρώπων ανάλογα με τη στάση τους απέναντι στη νηστεία. Το απόσπασμα καταγράφει διαφορετικούς τύπους πιστών και μη πιστών, αποτυπώνοντας τις κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής αλλά και διαχρονικές ανθρώπινες συμπεριφορές. Από όσους νηστεύουν από πίστη ή παράδοση, μέχρι εκείνους που αποφεύγουν τη νηστεία με λογικά επιχειρήματα ή… ευρηματικές δικαιολογίες, το κείμενο φωτίζει με χιούμορ τη σχέση της κοινωνίας με τη θρησκεία και τα έθιμα. Παρότι γράφτηκε πριν από σχεδόν έναν αιώνα, παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρο, καθώς οι ίδιες αντιφάσεις και νοοτροπίες εξακολουθούν να συναντώνται και σήμερα.

Ακολουθεί το κείμενο του περιοδικού ΘΕΑΤΗΣ από το 1935

Είχα βάλει από πέρυσι με το νου μου να εξετάσω εφέτος πώς νηστεύουν, και γιατί δεν νηστεύουν όσοι δεν νηστεύουν. Έκανα λοιπόν την έρευνα μου και ιδού τα ευρήματα:

Πρώτα-πρώτα πρέπει να κατατάξουμε τους εκ πεποιθήσεως νηστεύοντας. Και είναι πάρα πολλοί που νηστεύουν με την ευχαρίστηση της πίστης.

Έπειτα έρχονται οι νηστεύοντες από κεκτημένη ταχύτητα. Είναι οι άνθρωποι που νήστευαν άλλοτε αυστηρά υπό την επίβλεψη των γονιών τους και οι οποίοι μάλλον σαν έθιμο κρατούν την πατροπαράδοτη νηστεία.

-Ε, δεν πειράζει, μια που το βρήκαμε από τους πατεράδες μας.

Ακολουθούν αυτοί που νηστεύουν από φόβο. Είναι αυτοί που θα ήθελαν να μη νηστεύουν, αλλά που δεν τολμούν να καταργήσουν τελείως την νηστεία. Μου θυμίζουν τον Κεφαλλονίτη του ανεκδότου που συμβούλευε ένα βλάσφημο συμπολίτη του μέσα στην εκκλησία:

-Μη βλαστημάς βρε Γεράσιμε. Που ξέρεις μπας και είναι σωστά αυτά που λένε οι κ... οι παπάδες!

Αυτοί που νηστεύουν είτε από συνήθεια, είτε από φόβο είναι κατά κανόνα ελαστικοί. Κάνουν πολλές συγκαταβάσεις και προσπαθούν με τη λογική και τις σοφιστείες να καταστήσουν τη νηστεία πιο ανεκτική.

-Καλά βρε αδερφέ, να νηστέψουμε, αλλά όχι και να πεθάνουμε από την πείνα. Αυτό δεν το θέλει ούτε ο Θεός!

Καταφεύγουν λοιπόν σε διάφορα τεχνάσματα σαν εκείνα που θυμίζουν τον παλιό καλόγερο, ο οποίος έβραζε μαζί με τα φασόλια του και μια οκά ελιές, ούτως ώστε τα φασόλια να βγούνε από τη χύτρα αρτυμένα, χωρίς και να γίνει θρησκευτική παράβαση, αφού δεν υπάρχει περιορισμός στην κατανάλωση ελιών...

Υπάρχουν βέβαια και οι νηστεύοντες από ανάγκη. Αυτοί για τους οποίους ισχύει η παροιμία «Νηστεύει ο δούλος του Θεού, δεν έχει τι να φάει»

Όσο για τους μη νηστεύοντας, δεν μπόρεσα να εξακριβώσω αν είναι περισσότεροι ή λιγότεροι από τους πρώτους, σίγουρα όμως έχουν και αυτοί την κατάταξη τους.

Πρώτοι-πρώτοι έρχονται εκείνοι που δεν νηστεύουν εκ πεποιθήσεως. Αυτοί που έχουν το θάρρος της γνώμης τους.

Από κοντά και αυτοί που δεν νηστεύουν από ¨νεωτεριστικές¨ αντιλήψεις:

-Ωχ αδερφέ. Αυτά δεν έχουν καμιά αξία! Ο Θεός δεν θα κοιτάξει τη νηστεία, αλλά την καλή καρδιά.

Δεν λείπουν και οι σοφιστές:

-Δεν νηστεύω γιατί η νηστεία δεν έχει λογική βάση. Απαγορεύεται το λάδι και επιτρέπεται η ελιά, από την οποία βγαίνει το λάδι. Απαγορεύεται το ψάρι και επιτρέπεται ο ταραμάς που είναι συμπύκνωση ψαριού.

»Να μου έλεγε ψωμί και νερό μάλιστα, να νήστευα. Η Επιστήμη λέει... και αναφέρουν μερικά άσχετα επιστημονικά δεδομένα.

Φυσικά υπάρχουν και οι εξ ανάγκης μη νηστεύοντες. Οι γνωστοί «ασθενείς» και «οδοιπόροι».

Τέλος υπάρχουν και οι εκ πονηρίας μη νηστεύοντες.

-Γιατί να νηστέψω; με ρωτούσε κάποιος. Πηγαίνω το μεγάλο Σάββατο στην Εκκλησία και περιμένω να ακούσω την ευχή που διαβάζει ο παπάς μετά την Ανάσταση. Σε ένα σημείο λέει: «Νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες ευφρανθήτε σήμερον»

»Έτσι κι’ έτσι λοιπόν είμαι μέσα, Γιατί να νηστέψω;

(βασισμένο σε κείμενο του περιοδικού ΘΕΑΤΗΣ, 1935)

Θωμάς Σιταράς, Αθηναιογράφος- Συγγραφέας, FB: Σιταράς Θωμάς