«Ο πόλεμος μέσα στον πόλεμο»: Η άγνωστη μάχη των Αφροαμερικανών στο Βιετνάμ και στις ΗΠΑ

Ένα παλιό, κιτρινισμένο φυλλάδιο προπαγάνδας, τυπωμένο στα βιετναμέζικα και στα αγγλικά, αποτελεί το συμβολικό σημείο εκκίνησης του νέου βιβλίου του δημοσιογράφου Γουίλ Χέιγκουντ, με τίτλο «Ο πόλεμος μέσα στον πόλεμο: Ο αγώνας των Αφροαμερικανών στο Βιετνάμ και στην πατρίδα τους».

Το φυλλάδιο, που βρέθηκε σε δέντρα και τοίχους από τον γιατρό Έλμπερτ Νέλσον κατά τη διάρκεια της θητείας του, απευθυνόταν σε Αφροαμερικανούς στρατιώτες των ΗΠΑ και ανέφερε: «Έγχρωμοι στρατιώτες! Ο λαός του Νότιου Βιετνάμ, που αγωνίζεται για την ανεξαρτησία και την ελευθερία του, είναι φίλος με τους έγχρωμους Αμερικανούς που υφίστανται βάρβαρες φυλετικές διακρίσεις στην πατρίδα τους. Το πεδίο μάχης σας βρίσκεται στις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες! Ο εχθρός σας είναι οι πολέμαρχοι στον Λευκό Οίκο και στο Πεντάγωνο!».

Όπως λέει ο Χέιγκουντ στον Guardian, ο Νέλσον του παρέδωσε το φυλλάδιο συγκινημένος. «Ήταν από τους Βορειοβιετναμέζους, το είχαν κολλήσει σε δέντρα και τοίχους. Όταν το κράτησα στα χέρια μου, ανατρίχιασα», σημειώνει.

Το βιβλίο καταγράφει μαρτυρίες Αφροαμερικανών που από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1970 υπηρέτησαν στο Βιετνάμ ή βίωσαν τον πόλεμο από κοντά: στρατιώτες, πεζοναύτες, πιλότοι, γιατρούς, νοσηλεύτριες, αξιωματικούς, δημοσιογράφους, ακτιβιστές και ανθρώπους του πολιτισμού.

Στην αρχή του βιβλίου παρατίθεται απόσπασμα του Τζέιμς Μπάλντουιν, δημοσιευμένο το 1967: «Πολύ πριν οι Αμερικανοί αποφασίσουν να απελευθερώσουν τους Νοτιοανατολικούς Ασιάτες, είχαν αποφασίσει να απελευθερώσουν εμένα. Οι πρόγονοί μου πήραν αυτές τις πληγές μαζί τους στον τάφο και το ίδιο θα κάνω κι εγώ. Μια ρατσιστική κοινωνία δεν μπορεί παρά να πολεμά έναν ρατσιστικό πόλεμο – αυτή είναι η πικρή αλήθεια. Οι ίδιες παραδοχές που εφαρμόζονται στην πατρίδα, εφαρμόζονται και στο εξωτερικό, και κάθε Αφροαμερικανός το γνωρίζει αυτό, γιατί ήταν το πρώτο θύμα του Βιετκόνγκ. Εμείς βομβαρδιστήκαμε πρώτοι».

Ο Χέιγκουντ τονίζει ότι ο πόλεμος του Βιετνάμ ήταν «ο πρώτος αποφυλετικοποιημένος πόλεμος», η πρώτη μεγάλης κλίμακας πολεμική σύγκρουση στην ιστορία των ΗΠΑ όπου μαύροι και λευκοί στρατιώτες κλήθηκαν να υπηρετήσουν μαζί. Ωστόσο, επισημαίνει ότι το πνεύμα του Νόμου για τα Πολιτικά Δικαιώματα του 1964, που καλούσε σε αμοιβαίο σεβασμό, δεν εφαρμόστηκε πάντα στην πράξη.

Σύμφωνα με στοιχεία της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου, περίπου 300.000 Αφροαμερικανοί υπηρέτησαν στον πόλεμο του Βιετνάμ. Το 1965, αποτελούσαν το 31% των ταγμάτων μάχης εδάφους, ενώ στον γενικό πληθυσμό αντιστοιχούσαν μόλις στο 12%. Οι απώλειές τους ήταν δυσανάλογα υψηλές. Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ είχε χαρακτηρίσει τον πόλεμο «πόλεμο του λευκού, μάχη του μαύρου».

Το βιβλίο παρουσιάζει πρόσωπα όπως ο Τζόζεφ Μπ. Άντερσον, απόφοιτος του West Point, ο Τζορτζ Φόρεστ που πολέμησε στη μάχη του Ia Drang, ο πιλότος Φρεντ Τσέρι που αιχμαλωτίστηκε και βασανίστηκε, καθώς και η νοσηλεύτρια Ντόροθι Χάρις. Καταγράφει επίσης την πορεία της Φιλίπα Σούιλερ, που σκοτώθηκε το 1967 σε πτώση ελικοπτέρου κοντά στη Ντα Νανγκ.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην πολιτισμική αντίδραση της εποχής, όπως η στάση της Motown απέναντι στον πόλεμο και το άλμπουμ What’s Going On του Μάρβιν Γκέι, το οποίο συνδέθηκε με τις εμπειρίες του αδελφού του στο μέτωπο.

Ο Χέιγκουντ υποστηρίζει ότι, παρά τη μακρά μελέτη του πολέμου του Βιετνάμ, υπήρχε ένα σημαντικό κενό γύρω από τις εμπειρίες των Αφροαμερικανών στρατιωτών. «Οι Αμερικανοί εξακολουθούν να είναι μπερδεμένοι για αυτόν τον πόλεμο και φοβούνται να τον συζητήσουν, γιατί κράτησε τόσο πολύ», σημειώνει.

Το βιβλίο κυκλοφορεί σε μια περίοδο κατά την οποία, σύμφωνα με τον συγγραφέα, επιχειρείται αναθεώρηση της μαύρης στρατιωτικής ιστορίας στις ΗΠΑ. Αναφέρεται χαρακτηριστικά στην απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να αφαιρέσει την ονομασία Fort Gregg-Adams, που είχε δοθεί το 2023 προς τιμήν του στρατηγού Άρτ Γκρεγκ και της υπολοχαγού Τσάριτι Άνταμς.

«Είναι αδιανόητο ένα έθνος με το μέγεθος και την ιστορία της δουλείας και του φυλετικού διαχωρισμού όπως το δικό μας να φτάνει στο σημείο να προσπαθεί να ξαναγράψει την ιστορία», δηλώνει.

Και καταλήγει: «Όσο κρατώ ένα στυλό στο χέρι μου, θα συνεχίσω να δίνω αυτή τη μάχη», υπογραμμίζοντας ότι για εκείνον ο «πόλεμος μέσα στον πόλεμο» δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά και το παρόν των Ηνωμένων Πολιτειών.