Η ιστορία του Μαραθωνίου: Από τον Φειδιππίδη στο νερουλά Ολυμπιονίκη Σπύρο Λούη και τον αγώνα - θρίλερ στην Αθήνα το 2004

Ο Μαραθώνιος που διεξάγεται σήμερα Κυριακή (8/11) είναι ένας αγώνας που μέσα του έχει την Ελλάδα. Είναι ένα από τα μεγάλα δώρα πολιτισμού της πατρίδας μας σε όλο τον κόσμο. Έτσι το εκλαμβάνουν σχεδόν όλοι, είτε συμμετέχουν, είτε διοργανώνουν είτε απλά τους αρέσει να παρακολουθούν την πορεία των δρομέων και την αναμέτρηση πρωτίστως με τον εαυτό τους. Στον σημερινό αγώνα μετέχουν πάνω από 85.000 άνθρωποι και η πόλη κινείται στο ρυθμό των δρομέων ήδη από χθες το βράδυ, ενώ σε ισχύ βρίσκονται κυκλοφοριακές ρυθμίσεις για όλο το κέντρο της Αθήνας.

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που συμμετέχουν στον αγώνα των 42.195 μέτρων, που αναφέρουν πως πάνω απ' όλα το κάνουν για τη χαρά της συμμετοχής και του τερματισμού. Ίσως ένα από τα λίγα αθλητικά events ακόμα, που μπορεί ένας αθλητής να περιγράψει αυτό το συναίσθημα. Δηλαδή πάνω απ' όλα τη χαρά της συμμετοχής. Η νίκη σίγουρα είναι κάτι μεγάλο και σημαντικό. Κάθε αθλητής που θα κόψει πρώτος το νήμα σε ένα μαραθώνιο είτε προβεβλημένο, είτε όχι και στην πρώτη γραμμή, θα έχει ένα σημαντικό παράσημο στο βιογραφικό του.

Δεν είναι καθόλου εύκολο ή συνηθισμένο να τρέχει κάποιος σε υψηλό επίπεδο την απόσταση που ξεπερνά τα 42 χιλιόμετρα.

Αυτό που θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο, είναι πως κάθε αθλητής ή αθλήτρια μάλλον νιώθει να κουβαλά το μήνυμα, την κληρονομιά και την ιστορία του Μαραθωνίου, που γεννήθηκε πριν χιλιάδες χρόνια στην Ελλάδα.

Η μάχη του Μαραθώνα

Όταν οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς νικούσαν στην πεδιάδα του Μαραθώνα τους Πέρσες το 490 π.Χ., μάλλον το τελευταίο που θα είχαν στο μυαλό τους ήταν πως αποτελούσε η ιστορική αρχή για τον Μαραθώνιο δρόμο. Οι περισσότεροι ιστορικοί πλέον έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα πως το όλο κατόρθωμα του Φειδιππίδη ή Φιλιππίδη (όπως αναφέρεται επίσης) δεν αποτελεί μύθο ή θρύλο αλλά συνέβη.

Ως σημαντικό επιχείρημα αναφέρεται αρχικά πως κάθε στράτευμα είτε ελληνικό είτε όχι, είχε μαζί του αγγελιοφόρο ή δρομοκήρυκα όπως λεγόταν αρκετές φορές. Ο λόγος προφανής, προκειμένου να επικοινωνήσει με τον έξω κόσμο. Ο Μιλτιάδης μετά τη νίκη στον Μαραθώνα θεωρείται λογικό να έστειλε άμεσα στην Αθήνα αγγελιοφόρο, για να κάνει γνωστό τον θρίαμβο κατά των περσικών στρατευμάτων. Αυτός πιστεύεται πως είναι ο Φειδιππίδης.

Εξήγηση υπάρχει και για δύο σημαντικές απορίες που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί. Ο Φειδιππίδης έτρεξε και δεν ήταν πάνω σε άλογο προκειμένου να μη γίνει αντιληπτός από εχθρούς. Επίσης, έφερε τα όπλα του όπως και κάθε αγγελιοφόρος για να μη θεωρηθεί ρίψασπις, δηλαδή πως δεν είχε εγκαταλείψει το στράτευμα και τη μάχη.

Ιστορικά, λοιπόν, έστω και στο πεδίο της αφήγησης, η νίκη των Αθηναίων και των Πλαταιών στο Μαραθώνα και η αναγγελία του στρατιωτικού θριάμβου στην Αθήνα, θεωρείται η αφετηρία του Μαραθώνιου δρόμου, που πλέον αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αθλητικά γεγονότα σε όλο τον κόσμο.

Οι Ολυμπιακοί του 1896 και η νίκη του Σπύρου Λούη

Το 1896 στην Αθήνα θα διεξάγονταν οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες. Ο αθλητισμός παγκοσμίως θα άλλαζε σελίδα. Ο περίφημος Γάλλος γλωσσολόγος και φιλόλογος Μισέλ Μπρεάλ πίεσε τον φίλο του Πιερ ντε Κουμπερντέν στην κατεύθυνση να συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα της διοργάνωσης στην Αθήνα και ένας αγώνας από τον Μαραθώνα έως και την Αθήνα. Για να τιμηθεί εκείνο το ιστορικό γεγονός, κάτι που ήταν σημαντικό για τους Έλληνες.

Ο Πιερ ντε Κουμπερντέν συμφώνησε πως πρόκειται για εξαιρετική ιδέα και αποφασίστηκε τελικά ο Μαραθώνιος δρόμος να συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων. Κομβική και ιστορική ημερομηνία για την ιστορία του αγώνα είναι η 10η Μαρτίου 1896. Ήταν η ημέρα που διεξήχθη κατά τη διάρκεια των πρώτων Πανελλήνιων αγώνων στίβου, ο πρώτος μαραθώνιος που ήταν αγώνας πρόκρισης για τους Ολυμπιακούς που θα ακολουθούσαν. Δε δόθηκε το δικαίωμα στις γυναίκες να λάβουν μέρος.

Το μεγάλο όνομα της εποχής στις αποστάσεις ήταν ο Χαρίλαος Βασιλάκος, ο οποίος σε τρεις ώρες και 18 λεπτά αναδείχθηκε νικητής. Στην 5η θέση βρέθηκε ένας νερουλάς από το Μαρούσι, ο Σπύρος Λούης, ο οποίος όπως και όσοι είχαν τερματίσει πριν από αυτόν, κέρδισε το δικαίωμα να συμμετάσχει στους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Ο πρώτος Μαραθώνιος σε Ολυμπιακούς Αγώνες έγινε στις 10 Απριλίου και ήταν συγκλονιστικός όσον αφορά την εξέλιξή του. Έλαβαν μέρος 17 αθλητές από πέντε χώρες. Φαβορί ήταν ο Βασιλάκος. Αρκετοί αθλητές εναλλάσσονταν στην πρώτη θέση, οι ξένοι δεν γνώριζαν και τις ιδιαιτερότητες της διαδρομής. Η αφετηρία έγινε στη γέφυρα του Μαραθώνα και ο τερματισμός στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Η απόσταση ήταν περίπου 40 χιλιόμετρα.

Περίπου έξι χιλιόμετρα πριν από το τέλος, ο Σπύρος Λούης, ο οποίος ακολούθησε σταθερή στρατηγική, πέρασε στην πρώτη θέση. Σύμφωνα με αναφορές της εποχής, ο Βασιλάκος έχασε αρκετό χρόνο από το γεγονός πως μιλούσε με τον κόσμο, ο οποίος τον αποθέωνε κατά τη διάρκεια της διαδρομής. Στο Παναθηναϊκό Στάδιο είχαν συγκεντρωθεί 100.000 άνθρωποι που με υπερηφάνεια, είδαν έναν Έλληνα να μπαίνει πρώτος. Ο Σπύρος Λούης τελικά τα κατάφερε και έκοψε πρώτος το νήμα σε 2 ώρες 58 λεπτά και 50 δευτερόλεπτα. Ο Χαρίλαος Βασιλάκος ήταν δεύτερος σε 3.06.03 και τρίτος ήταν ο Ούγγρος Κέλνερ σε 3.09.35.

Το νήμα τρίτος έκοψε ο Σπύρος Μπελόκας αλλά στη συνέχεια ακυρώθηκε, καθώς υπήρξε καταγγελία πως διένυσε ένα μεγάλο μέρος της διαδρομής πάνω σε κάρο. Μετάλλια πάντως, ασημένια μάλιστα καθώς δε δίνονταν χρυσά στους πρώτους Ολυμπιακούς, πήραν μόνο οι δύο πρώτοι.

Ο Σπύρος Λούης με τη νίκη του αυτή έμεινε στο πάνθεον της Ιστορίας. Μνημονεύεται πάντα και παντού και ειδικά στην Ελλάδα, το όνομά του αποτελεί συνώνυμο του Μαραθωνίου.

Η πορεία μέσα στον χρόνο 

Ο Μαραθώνιος αποτέλεσε ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα στο πρόγραμμα των Ολυμπιακών Αγώνων. Κάτι που παραμένει έως και σήμερα. Η απόσταση των 42.195 μέτρων καθιερώθηκε στη διοργάνωση του 1908 στο Λονδίνο. Ο θρύλος θέλει να αποτελεί αίτημα από τη βρετανική βασιλική οικογένεια να γίνει η εκκίνηση στο βασιλικό θεωρείο στο Κάστρο του Ουίνδσορ. Και ο τερματισμός να βρίσκεται μπροστά στο βασιλικό θεωρείο μέσα στο στάδιο, προκειμένου να έχουν καλή θέα. 

Στην Ελλάδα, το 1955 γίνεται ο Διεθνής Μαραθώνιος Αθηνών (εκτός δηλαδή Ολυμπιακού προγράμματος), που αποτελεί ουσιαστικά τον προπομπό του σημερινού αγώνα.  Στη συνέχεια γίνεται κάθε δύο χρόνια έως και το 1967, που καθιερώνεται η ετήσια διεξαγωγή του.

Οι Μαραθώνιοι σε όλο τον κόσμο έχουν πλέον μεγάλη δημοφιλία και συμμετοχή και ο ΣΕΓΑΣ από το 1972 επιτρέπει και τη συμμετοχή, όποιου ήθελε. Διεξάγονταν δύο αγώνες εκείνη την περίοδο, ένας τον Απρίλιο, ουσιαστικά για τους αθλητές και τον Οκτώβριο με μεγαλύτερη συμμετοχή.

Το 1974 επιτρέπεται και η συμμετοχή Γυναικών ενώ από το 1990 ο Μαραθώνιος είναι το Πανελλήνιο Πρωτάθλημα της απόστασης. Στον περσινό αγώνα συμμετείχαν 24.000 δρομείς, στα 5 χλμ. 27.000, στα 10 χλμ. 17.600, 

 Ο αγώνας-θρίλερ στους Ολυμπιακούς του 2004

Ένας από τους αγώνες που έχουν μείνει στην ιστορία όχι μόνο σε Ολυμπιακούς αλλά σε ολόκληρη την ιστορία των Μαραθωνίων ήταν αυτός στην Αθήνα το 2004. Όχι μόνο λόγω της διαδρομής αλλά και με την εξέλιξη και όσα έγιναν. 

Ήταν ο αγώνας στην κλασική διαδρομή για δεύτερη φορά στην ιστορία των Ολυμπιακών μετά το 1896. Έμεινε στην ιστορία, ωστόσο και για όσα συνέβησαν στα 42.195μ. 

Ο Βραζιλιάνος Βαντερλέι ντε Λίμα ήταν στην πρώτη θέση περίπου έξι χιλιόμετρα πριν το τέλος. Στη Λεωφόρο Μεσογείων, κάπου στον Χολαργό συνέβη το αναπάντεχο. Ένας Ιρλανδός θεατής, ντυμένος με παραδοσιακή στολή πετάχτηκε από τον κόσμο και έσπρωξε τον Λίμα. 

Είχε προσπαθήσει κάτι ανάλογο και σε άλλους αγώνες, άλλων αθλημάτων ενώ δεν έδωσε πειστική απάντηση για την αφορμή, γιατί το έκανε. Ο Λίμα έπεσε πάνω στο πλήθος, όλοι τον βοήθησαν να επιστρέψει στη διαδρομή αλλά ήταν φανερό πως είχε χάσει το ρυθμό του. Διατήρησε την πρωτιά αλλά όχι για πολύ. 

Περίπου ένα χιλιόμετρο μετά, ο Στέφανο Μπαλντίνι τον προσπέρασε και 5 χιλιόμετρα μετά μπήκε στην Ιστορία ως ο νικητής. Έκοψε πρώτος το νήμα στο γεμάτο Παναθηναϊκό Στάδιο σε 2 ώρες, 10 λεπτά και 55 δευτερόλεπτα. Ο Αμερικανός Κεφλεζίγκι ήταν δεύτερος σε 2.11.29 ενώ ο Λίμα τελικά πήρε θέση στο βάθρο και ήταν τρίτος σε 2.12.11. 

Ο Νίκος Πολιάς σε 2.17.56 ήταν 23ος και καλύτερος Έλληνας στην κατάταξη. Τα επόμενα χρόνια, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή τίμησε τον Λίμα για το ήθος του μετά από αυτό που συνέβη με το βραβείο «Πιερ ντε Κουμπερντέν». 

Μαραθώνιοι σε όλο τον κόσμο

Ο Μαραθώνιος πλέον αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο. Δεν είναι μόνο πως διεξάγονται αγώνες στις μεγαλύτερες πόλεις του κόσμου αλλά πως οι διοργανώσεις αυτές αποτελούν σημαντικά events. Με τζίρους εκατομμυρίων και συμμετοχή χιλιάδων δρομέων. 

Νέα Υόρκη, Σικάγο, Σίδνεϊ, Κέιπ Τάουν, Τόκιο, Βοστόνη, Λονδίνο και Βερολίνο αποτελούν τους σημαντικότερους αγώνες σε όλο τον πλανήτη. 

Τον Απρίλιο του 2013 ο Μαραθώνιος της Βοστόνης χτυπήθηκε από την τρομοκρατία. Δύο βόμβες εξερράγησαν, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 6 άνθρωποι και να τραυματιστούν 297. Οι δράστες συνελήφθησαν, περίπου μια εβδομάδα μετά.