Η Αθήνα φέρνει στην ΕΕ σχέδιο έκτακτης ανάγκης για το μεταναστευτικό - Η πρόταση Μητσοτάκη και οι εξαγγελίες της Φον ντερ Λάιεν

Πλήρη πρόταση για τη δημιουργία ευρωπαϊκού πλαισίου έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση περιπτώσεων μαζικής και εργαλειοποιημένης μεταναστευτικής πίεσης επεξεργάζεται το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, σύμφωνα με πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ. Την ελληνική πρόταση αναμένεται να παρουσιάσει ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης στο επόμενο Συμβούλιο Εσωτερικών της Ε.Ε., όπου οι Ευρωπαίοι υπουργοί αρμόδιοι για το μεταναστευτικό αναμένεται να συζητήσουν τα επόμενα βήματά τους για τη διαχείριση του ζητήματος.

Η ελληνική πρωτοβουλία ξεκίνησε από την τοποθέτηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, σε άρθρο του στο Politico, στις αρχές Αυγούστου, στο οποίο είχε ταχθεί υπέρ της δημιουργίας ενός ειδικού ευρωπαϊκού μηχανισμού για την αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών.

Παράλληλα, την ίδια ημέρα κατά την άτυπη τηλεδιάσκεψη του Συμβουλίου Υπουργών Εσωτερικών και Μετανάστευσης της ΕΕ για τη Θέουτα, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης είχε προτείνει στους Ευρωπαίους ομολόγους του τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού αντιμετώπισης ακραίων περιπτώσεων εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών, με δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας ασύλου και άμεσης επιστροφής όσων εισέρχονται παράνομα, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο. Σήμερα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε σε ομιλία της στην πρόταση ενός νέου «Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης».

Η πρόταση Μητσοτάκη

Σε άρθρο του στο Politico στις 4 Αυγούστου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε υποστηρίξει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα μορφή υβριδικής πίεσης, καθώς η μετανάστευση μπορεί, όπως ανέφερε, να χρησιμοποιηθεί σκόπιμα από κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες ως εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης.

«Το περιβάλλον ασφάλειας της Ευρώπης έχει αλλάξει ριζικά», είχε σημειώσει ο πρωθυπουργός, επισημαίνοντας ότι, πέρα από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η ΕΕ αντιμετωπίζει τη «σκόπιμη εργαλειοποίηση της μετανάστευσης».

Όπως είχε αναφέρει, τα γεγονότα στη Θέουτα αποτελούσαν την πιο πρόσφατη υπενθύμιση ότι η μετανάστευση «δεν αποτελεί πλέον μόνο ένα ανθρωπιστικό ζήτημα ή μια πρόκληση διαχείρισης», αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις «έχει μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικού εξαναγκασμού».

Ο κ. Μητσοτάκης είχε υποστηρίξει ότι το ισχύον Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο έχει δημιουργήσει μηχανισμούς για τη διαχείριση των μεταναστευτικών πιέσεων, με προβλέψεις για ευελιξία στις διαδικασίες και αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών, αλλά τα εργαλεία αυτά έχουν σχεδιαστεί για καταστάσεις που παραμένουν διαχειρίσιμες.

Αντίθετα, όπως είχε σημειώσει, δεν ανταποκρίνονται επαρκώς σε περιπτώσεις «όπου η μετανάστευση εργαλειοποιείται ή όπου οι μεταναστευτικές ροές οργανώνονται, ενισχύονται ή διευκολύνονται με τρόπο που δημιουργεί μια de facto υβριδική απειλή».

Στο πλαίσιο αυτό, ο πρωθυπουργός είχε προτείνει ένα ειδικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αντιμετώπιση καταστάσεων μαζικής μεταναστευτικής πίεσης και εργαλειοποίησης της μετανάστευσης, με «σαφή και αντικειμενικά κριτήρια ενεργοποίησης».

Τα κριτήρια αυτά, σύμφωνα με την πρότασή του, θα πρέπει να συνδυάζουν ποσοτικά στοιχεία, όπως «η έκταση και η ταχύτητα των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες κάθε χώρας», με ποιοτικούς δείκτες, μεταξύ των οποίων ενδείξεις συντονισμού, διευκόλυνσης ή εμπλοκής τρίτων χωρών ή δικτύων οργανωμένου εγκλήματος.

Ιδιαίτερη αναφορά είχε κάνει ο πρωθυπουργός στη δυνατότητα προσωρινής προσαρμογής των συνήθων διαδικασιών σε ακραίες συνθήκες. Όπως είχε γράψει, σε «σαφώς καθορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις ακραίας και δυσανάλογης πίεσης», τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα, στο πλαίσιο ειδικού καθεστώτος έκτακτης ανάγκης της ΕΕ, «να αναστέλλουν προσωρινά την υποβολή αιτήσεων ασύλου από νεοαφιχθέντες», προχωρώντας παράλληλα στην ταχεία επιστροφή όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής.

Ο κ. Μητσοτάκης είχε διευκρινίσει ότι ένα τέτοιο μέτρο θα πρέπει να εφαρμόζεται με πλήρη συμμόρφωση προς τις νομικές υποχρεώσεις της ΕΕ και ότι κάθε έκτακτο μέτρο πρέπει να είναι αυστηρά περιορισμένο χρονικά και αναλογικό.

«Αυτό δεν συνιστά απομάκρυνση από τις αξίες της Ευρώπης, αλλά αναγκαία προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες», είχε αναφέρει.

Παράλληλα, είχε υπογραμμίσει ότι «ο πλήρης σεβασμός του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και της αρχής της μη επαναπροώθησης παραμένει αδιαπραγμάτευτος».

Ο πρωθυπουργός είχε θέσει επίσης στο επίκεντρο την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, σημειώνοντας ότι κανένα κράτος-μέλος που αντιμετωπίζει τέτοιου είδους πίεση δεν θα πρέπει να καλείται να την αντιμετωπίσει μόνο του. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου μηχανισμού, είχε προτείνει την αυτόματη κινητοποίηση επιχειρησιακής υποστήριξης από τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, συντονισμένες προσπάθειες επιστροφών, καθώς και οικονομική και τεχνική βοήθεια.

Η αναφορά της φον ντερ Λάιεν

Σήμερα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, ανακοίνωσε ότι η Επιτροπή θα προτείνει ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης για περιπτώσεις μαζικών μετακινήσεων που οργανώνονται ή «εργαλειοποιούνται», στο ίδιο μήκος κύματος με τις ελληνικές θέσεις.

«Η Ευρώπη χρειάζεται τα μέσα για να προστατεύει τα σύνορά της ανά πάσα στιγμή. Ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες μαζικές μετακινήσεις οργανώνονται και εργαλειοποιούνται. Γι' αυτό θα προτείνουμε ένα νέο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Όπως τόνισε, το νέο πλαίσιο θα ενεργοποιείται μόνο βάσει «ενός αυστηρά καθορισμένου συνόλου κριτηρίων» και, στις περιπτώσεις που πληρούνται τα κριτήρια αυτά, θα προβλέπει «χρονικά περιορισμένη και αυστηρά καθορισμένη ευελιξία στις συνήθεις διαδικασίες».

«Θα συμμορφωνόμαστε πάντα με τις αξίες μας και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Αλλά δεν θα συμβιβαστούμε ποτέ ως προς την προστασία των συνόρων μας», ανέφερε η πρόεδρος ακόμα, προσθέτοντας: «Εμείς, οι Ευρωπαίοι, αποφασίζουμε ποιος έρχεται στην Ένωσή μας και υπό ποιες συνθήκες. Και όχι οι διακινητές και οι traffickers».

Αναφερόμενη ειδικά στη Θέουτα, η κα φον ντερ Λάιεν δήλωσε: «Τα σύνορα της Θέουτα είναι ευρωπαϊκά σύνορα. Γιατί η Θέουτα είναι Ισπανία. Η Θέουτα είναι Ευρώπη. Και η Ευρώπη θα είναι εκεί για εσάς».

Συνέδεσε, παράλληλα, την αντιμετώπιση της κρίσης με την πλήρη εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, σημειώνοντας ότι, έπειτα από χρόνια εργασίας, η Ευρώπη διαθέτει πλέον ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο, «το οποίο δίνει ευθύνες σε όλους και απαιτεί αλληλεγγύη από όλους», και το οποίο, όπως τόνισε, «τώρα πρέπει να εφαρμοστεί πλήρως».

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανέφερε ακόμη ότι τα ευρωπαϊκά εργαλεία πρέπει να εξελιχθούν, ιδίως για τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, σημειώνοντας ότι «τα γεγονότα αυτού του καλοκαιριού δείχνουν ότι τα εργαλεία μας πρέπει να εξελιχθούν, ιδίως για τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης».

Παράλληλα, ανακοίνωσε την ενίσχυση της δουλειάς για τη Frontex, ειδικά σε ό,τι αφορά την επιτάχυνση των επιστροφών, τη βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, μεταξύ άλλων μέσω συνεργασίας με τρίτες χώρες, καθώς και την ενίσχυση της δυνατότητας έγκαιρου εντοπισμού και πρόβλεψης σχετικών εξελίξεων στο διαδίκτυο.

Οι αναφορές της προέδρου της Επιτροπής έρχονται μετά τα γεγονότα στη Θέουτα, τα οποία αποτέλεσαν αφορμή για νέα συζήτηση στην ΕΕ σχετικά με την αντιμετώπιση αιφνίδιων και μαζικών μεταναστευτικών πιέσεων.