Tom McKeogh: «Η ευτυχία δεν μπορεί να σταματά στην εξώπορτα»

Ελάχιστα αρχιτεκτονικά γραφεία έχουν μετατρέψει τη σχέση κτιρίου και τοπίου σε μια τόσο συνεπή φιλοσοφία όσο το Oppenheim Architecture. Από το 1999 που ιδρύθηκε στο Μαϊάμι έως σήμερα, τα έργα του (ξενοδοχειακά, μεικτών χρήσεων, εμπορικά και κατοικίες) εκτείνονται σε περισσότερες από 25 χώρες. Με σπουδές Αρχιτεκτονικής στο Columbia University της Νέας Υόρκης, ο Ιρλανδός Tom McKeogh είναι ο Studio Director για την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή του περίφημου γραφείου. Και έχει ενδιαφέρουσα άποψη για το Happy Living.

GALA: Στη φιλοσοφία σας το τοπίο συχνά προηγείται του ίδιου του κτιρίου. Πώς μεταφράζεται αυτή η αρχή για όσους ζουν στα σπίτια σας;

TOM McKEOGH: Ξεκινάμε προσπαθώντας να κατανοήσουμε ό,τι υπάρχει ήδη εκεί: τη γη, το φως, τον άνεμο, τη θερμοκρασία και τον τρόπο που έζησαν οι άνθρωποι εκεί πριν από εμάς. Γιατί έχτισαν σε αυτή την πλευρά του λόφου; Πού πέφτει η σκιά το απόγευμα; Τι έχει αντέξει στον χρόνο και γιατί; Σιγά-σιγά ο τόπος αρχίζει να σου λέει τι πρέπει να κάνει η αρχιτεκτονική. Υπάρχει κάτι καθησυχαστικό σε ένα σπίτι που σε κάνει να ξέρεις πού βρίσκεσαι.

G.: Με ποιον τρόπο μπορεί να το κάνει αυτό;

T.McK.: Μεγάλο μέρος της σύγχρονης ζωής είναι μέσα σε ερμητικά κλειστούς χώρους, στην ίδια θερμοκρασία, κάτω από το ίδιο φως. Μπορεί να βρίσκεσαι στο Ντουμπάι, στο Μαϊάμι ή στην Αθήνα και να μην καταλαβαίνεις τη διαφορά. Το σπίτι μπορεί να σου επιτρέψει να νιώσεις πού βρίσκεσαι. Καταλαβαίνεις ότι έβρεξε τη νύχτα. Ο χειμωνιάτικος ήλιος μπαίνει χαμηλά στο δωμάτιο και φτάνει ως το τραπέζι. Το καλοκαίρι ξέρεις πού θα πέσει η σκιά. Είναι καθημερινά πράγματα, όμως με τον καιρό γίνονται μέρος του τρόπου με τον οποίο γνωρίζεις έναν τόπο και με τον οποίο ο τόπος γίνεται δικός σου. Για εμάς, το τοπίο δεν είναι ποτέ απλώς η θέα. Βρίσκεται ήδη μέσα. Iσως εκεί να ξεκινά η ευεξία. Νιώθεις το σπίτι ως καταφύγιο, αλλά και την απόλαυση του να είσαι ολοκληρωτικά βυθισμένος σε έναν τόπο.

G.: Πώς αντιλαμβάνεστε την ευεξία μέσα από την αρχιτεκτονική;

T.McK.: Είμαι λίγο επιφυλακτικός με τη λέξη «ευεξία». Μπορεί πολύ εύκολα να χάσει το νόημά της. Ή, ακόμη χειρότερα, να γίνει ένα ακόμη προϊόν. Φυσικά, υπάρχουν πράγματα που πρέπει να υπολογίζουμε: την ποιότητα του αέρα, το φυσικό φως, την ακουστική, τη θερμική άνεση. Αυτά είναι θεμελιώδη. Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι είναι δυσκολότερο να αποτυπωθεί σε ένα διάγραμμα. Γιατί νιώθεις απολύτως άνετα σε ένα δωμάτιο και ελαφρώς ανήσυχος σε ένα άλλο; Γιατί η μυρωδιά ενός σπιτιού που γνώριζες ως παιδί μπορεί ξαφνικά να σου φέρει πίσω ολόκληρο εκείνον τον τόπο; Βιώνουμε τα κτίρια με το σώμα, με τη μνήμη, με συνειρμούς που ένας αρχιτέκτονας δεν μπορεί ποτέ να ελέγξει πλήρως. Γι’ αυτό δεν θα προσπαθούσα να μετρήσω την ευεξία. Θα προτιμούσα να αναρωτηθώ αν ένα κτίριο σε κάνει να ζεις πιο συνειδητά τη δική σου ζωή.

G.: Εστω κι έτσι, μπορείτε να περιγράψετε ένα συγκεκριμένο έργο όπου το ζητούμενο «ευτυχία» καθόρισε ρητά τον σχεδιασμό;

T.McK.: Στον Αυλώνα όπου δουλεύουμε τώρα, έχουμε αναλάβει ένα ολόκληρο κομμάτι της πόλης. Η ευτυχία εδώ δεν μπορεί να σταματά στην εξώπορτα του σπιτιού. Ενα masterplan μπορεί να φαίνεται πολύ πειστικό από ψηλά, όμως κανείς δεν ζει σε μια αεροφωτογραφία. Αυτό που μετράει είναι το επίπεδο του ματιού. Πάρτε κάτι τόσο απλό όσο η διαδρομή προς τη θάλασσα. Είναι σκιερή και άνετη; Σε οδηγεί το τοπίο με φυσικό τρόπο ή απλώς προσανατολίζεσαι ανάμεσα σε δρόμους και κτίρια; Πού συναντάς έναν γνωστό ή φίλο; Πού χάνονται τα παιδιά για να παίξουν; Πού χασομεράς όταν δεν βιάζεσαι να πας κάπου; Η αρχιτεκτονική γίνεται το φόντο όλων αυτών. Ενα masterplan αρχίζει να μοιάζει με τόπο όταν η ζωή αρχίζει να το κάνει δικό της.

G.: Ποιες είναι οι προτεραιότητες σχεδιάζοντας ένα «ευτυχισμένο» σπίτι;

T.McK.: Ακούγεται λίγο αλαζονικό αν πούμε ότι μπορούμε να σχεδιάσουμε την ευτυχία. Η αρχιτεκτονική όμως μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες για να συμβούν υπέροχα πράγματα. Ενα δωμάτιο που πιάνει τον χειμωνιάτικο ήλιο μπορεί να αλλάξει την αίσθηση ενός ολόκληρου πρωινού. Είναι κάτι τόσο μικρό, αλλά το θυμάσαι. Το δροσερό πάτωμα που αναζητάς ένα ζεστό απόγευμα. Η στιγμή που μπορείς επιτέλους να ανοίξεις τις πόρτες μετά από μια καταιγίδα. Ενα σπίτι πρέπει να έχει διαθέσεις. Πρέπει να έχει τον δικό του καιρό. Αυτό εξακολουθεί να με συναρπάζει.