Ορέστης Πάγκαλος: Από τις πιο επιδραστικές μορφές του ελληνικού γκραφίτι

Αλλοι αφήνουν το αποτύπωμά τους πάνω σε έναν τοίχο της πόλης και άλλοι, χωρίς να το επιδιώκουν, αφήνουν το αποτύπωμά τους και στον τρόπο που κοιτάμε την ίδια την πόλη.

Οι δεύτεροι είναι οι πραγματικοί καλλιτέχνες και, αναμφισβήτητα, ο Ορέστης Πάγκαλος ανήκει στη δεύτερη περίπτωση. Ως ένας από τους πιο επιδραστικούς «γκραφιτάδες», με αφορμή την έκθεσή του μιλάει για όλα όσα συνεχίζουν να του ψιθυρίζουν η πόλη και οι δρόμοι της.

GALA: Από τα πρώτα σας γκραφίτι το 1993 μέχρι τις εγκαταστάσεις και τις μουσειακές παρεμβάσεις με τις οποίες ασχολείστε μέχρι σήμερα τι έχει αλλάξει περισσότερο· ο τρόπος που βλέπετε τον δημόσιο χώρο ή ο τρόπος που βλέπετε τον ίδιο σας τον εαυτό;

ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ: Η δημιουργία στον δημόσιο χώρο μέσα από το γκραφίτι ήταν ανέκαθεν μία διαρκής αναστοχαστική διαδικασία. Οι εγκαταστάσεις δεν άργησαν πολύ: το 2002 είχα πραγματοποιήσει τα πρώτα μου έργα εντός και εκτός εκθεσιακών χώρων. Θα έλεγα πως όλα αυτά τα χρόνια ο τρόπος που βλέπω τον δημόσιο χώρο και ο τρόπος που βλέπω τον εαυτό μου συνδιαμορφώνονταν. Η παρούσα έκθεση ωστόσο, με τη φροντίδα της Αρετής Λεοπούλου και του Θοδωρή Μάρκογλου, φέρει το ιδιαίτερο βάρος μιας επανασύστασής μου στο κοινό, καθώς επιχειρεί να παρουσιάσει μια συνολική εικόνα του έργου μου. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, είναι σαν να ξαναβλέπω αλλιώς τον ίδιο μου τον εαυτό.

G.: Το γκραφίτι ήταν εξαρχής μια υπαρξιακή ανάγκη να αφήσετε ίχνος ή μια διαδικασία που σας βοήθησε να ανακαλύψετε ποιος είστε;

Ο.Π.: Ισχύουν και τα δύο μαζί. Κατά έναν τρόπο, αυτό συμβαίνει με όλες και όλους που ασχολούνται με το γκραφίτι ή με άλλες από τις αποκαλούμενες υποκουλτούρες. Για κάθε πρόσωπο βέβαια οι διεργασίες λειτουργούν ιδιοσυγκρασιακά· παρ’ όλα αυτά, αποτελούν περάσματα για τη συγκρότηση του εαυτού και είναι βαθιά υπαρξιακές. Στο γκραφίτι συναντάμε μία θεμελιώδη δήλωση: «Είμαι εδώ, υπάρχω, μαζί με άλλους», άρα εμπεριέχει την έννοια του ανήκειν. Στο πλαίσιο αυτό γνώρισα -και γνωρίζω ακόμη- ανθρώπους διαφορετικής προέλευσης και κοινωνικής καταγωγής, περπάτησα σε διάφορες πόλεις και μέσα από αυτό το φίλτρο γνώρισα τον κόσμο.



G.: Οι εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας, η δημιουργία μουσικών βίντεο και οι υπόλοιπες δραστηριότητές σας είναι η εξέλιξη της καλλιτεχνικής σας έκφρασης ή όλα υπήρχαν στο μυαλό σας από την αρχή και απλώς το γκραφίτι ήταν η σκανδάλη που τα πυροδότησε όλα;  

Ο.Π.: Τελικά, μάλλον δεν τα διαχώρισα ποτέ. Το γκραφίτι -τουλάχιστον όπως το προσλάμβανα και το εξέφραζα ο ίδιος- υπάρχει πάντα στο βάθος ως υπόβαθρο. Πριν από αυτό, όμως, υπήρχαν τα κόμικς, ο κινηματογράφος, είχαμε ροκ εν ρολ μπάντα στο σχολείο, και όλα αποτελούσαν κάπως δημιουργικά όνειρα.

G.: Το γκραφίτι απευθύνεται εξ ορισμού σε ένα απρόβλεπτο και πολύ ευρύτερο κοινό. Για εσάς είναι πρωτίστως η βαθιά ανάγκη επικοινωνίας με όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους ή υπάρχει και η διάσταση της άμεσης αναγνώρισης που προσφέρει ο δημόσιος χώρος;

Ο.Π.: Ηταν κυρίως το πρώτο. Η αναγνώριση υπήρξε περισσότερο επακόλουθο της ανάγκης για επικοινωνία μέσω της συστηματικής δημιουργίας έργων στον χώρο, και ο χώρος τελικά είναι το μέσο για να επιτευχθεί η επικοινωνία.

G.: Στην έκθεση παρουσιάζονται για πρώτη φορά αρχειακά τεκμήρια τριών δεκαετιών. Υπήρξε κάποια φωτογραφία ή κάποιο έργο που βλέποντάς το σήμερα σας έκανε να θυμηθείτε ένα κομμάτι του εαυτού σας που ίσως είχατε ξεχάσει;

Ο.Π.: Χωρίς να ξεχωρίσω κάποια φωτογραφία, θα τόνιζα ότι καθεμία αποτελεί κομμάτι ενός ημερολογίου. Μέσω της έκθεσης, πάντως, ξαναθυμήθηκα ότι αισθανόμασταν -και τελικά ήμασταν- μέρος κάτι καινούριου: φορείς μιας πολιτισμικής αλλαγής, με την πεποίθηση ότι η τέχνη μας ερχόταν για να μείνει, όπως και συνέβη χάρη στην ταυτόχρονη συνεισφορά αμέτρητων νεαρών δημιουργών ανά τον κόσμο.

G.: Αν μπορούσατε να συνοψίσετε σε μία φράση όσα σας δίδαξαν όλα αυτά τα χρόνια στον δρόμο -όχι ως καλλιτέχνη αλλά ως άνθρωπο-, ποια θα ήταν αυτή;

Ο.Π.: Μέσα από την εμπειρία της πόλης διδάχθηκα να παρατηρώ την ευαισθησία. Στην πιο αφηρημένη του έννοια, ο δρόμος αποτελεί εφόδιο για την κατανόηση της καθημερινής ζωής, της τέχνης, των κοινωνιών και της ανθρώπινης επικοινωνίας. Αυτά, μέσα από το προσωπικό φίλτρο, επιστρέφουν τόσο στην καλλιτεχνική μου πρακτική όσο και στη διδασκαλία στις διάφορες βαθμίδες της εκπαίδευσης ◆