Αλμπίνα ντι Μπουαρουβρέ, η κόμισσα που έζησε τρεις ζωές - Το δυστύχημα του γιου της και το τηλεφώνημα που της έδωσε ξανά ζωή

Υπάρχουν γυναίκες που ζουν μία ζωή. Και υπάρχουν γυναίκες που ζουν τρεις. Η Αλμπίνα ντι Μπουαρουβρέ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία, αν και ακόμα κι αυτό μάλλον την υποτιμά. Εγγονή του πλουσιότερου ανθρώπου στη Βολιβία, πρώην παραγωγός ταινιών στο Παρίσι, ιδρύτρια ενός από τους πιο καινοτόμους ανθρωπιστικούς οργανισμούς στον κόσμο, νονά της Σαρλότ Κασιράγκι, και σήμερα, στα 86 της χρόνια, TikToker με πάνω από έξι εκατομμύρια likes. Είναι και συγγραφέας. Αν δεν υπήρχε, κανείς δεν θα μπορούσε να την εφεύρει.

Γραμμένο με θέρμη και αφοπλιστική ευθύτητα, το νέο της βιβλίο «Phoenix Rising» κυκλοφορεί και στα αγγλικά (εκδόσεις Nomad Publishing) -έπειτα από τρία χρόνια συγγραφής στα γαλλικά- και είναι ακριβώς αυτό που υπόσχεται ο τίτλος του: η ιστορία μιας γυναίκας που έχει αναγεννηθεί από τις στάχτες της όχι μία, αλλά πολλές φορές. «Εχω ζήσει τρεις ξεχωριστές ζωές, η καθεμία εντελώς διαφορετική από την προηγούμενη», λέει. Και το εννοεί κυριολεκτικά.

Η πρώτη ζωή της ήταν μια παιδική ηλικία που, όπως λέει, «μοιάζει σαν εποχή που δεν υπάρχει πλέον». Μεγάλωσε ανάμεσα σε δύο κόσμους, την αριστοκρατική Ευρώπη και τη λαμπερή Νέα Υόρκη, με παιδικές φιλίες που περιλάμβαναν την Τζάκι Κένεντι και διακοπές σε σκηνικά που σήμερα συναντάμε μόνο σε ταινίες. Ο παππούς της, Σιμόν Πατίνιο, ήταν ο βασιλιάς του κασσίτερου στη Βολιβία κι ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο πατέρας της ήταν κόμης. Η ίδια μεγάλωσε με το βάρος μιας πολύπλοκης κληρονομιάς και πολλά εμπόδια που δεν συνάδουν με την εικόνα του προνομιούχου κόσμου στον οποίο γεννήθηκε. Ολα άλλαξαν όταν έχασε τη μητέρα της στα 19 της χρόνια.

Η δεύτερη ζωή της ξεκίνησε στα 21 της, όταν παντρεύτηκε έναν πιλότο διάσωσης στις Αλπεις και έφερε στον κόσμο τον μοναδικό της γιο, τον Φρανσουά-Ξαβιέ. Ακολούθησαν διαζύγιο, επιστροφή στο Παρίσι και μια λαμπρή καριέρα ως παραγωγός ταινιών: έκανε 22 ταινίες, μεταξύ των οποίων το «Fort Saganne» (1984) με τον Ζεράρ Ντεπαρντιέ, σε μια βιομηχανία που ανήκε αποκλειστικά στους άντρες.

Ιδρυσε και το λογοτεχνικό περιοδικό «Libre», όπου συνεργάστηκε με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και τον Κάρλος Φουέντες. Μοντέλο, ηθοποιός, δημοσιογράφος, η βιογραφία της έχει τόσες επαγγελματικές ιδιότητες όσες και οι ζωές της. Η ίδια δεν φαινόταν να τρομάζει από τίποτα. Μέχρι που τρόμαξε.

Το 1986 ο γιος της, Φρανσουά-Ξαβιέ, πιλότος ελικοπτέρου διάσωσης κι αυτός όπως ο πατέρας του, παθιασμένος με το να σώζει ανθρώπους, χάνει τη ζωή του σε δυστύχημα στο Μάλι, σε ηλικία 24 χρόνων. Η Αλμπίνα ντι Μπουαρουβρέ βρίσκεται σε μια από τις κορυφαίες στιγμές της καριέρας της. Και καταρρέει εντελώς. Σκέφτεται την αυτοκτονία. «Ενιωσα ότι δεν υπάρχω πλέον. Σκέφτηκα ότι το μόνο που μπορούσα να κάνω ήταν να αρχίσω να υπάρχω για τους άλλους».

Αυτό που την τράβηξε έξω από το σκοτάδι ήταν ένα τηλεφώνημα από τον μέχρι σήμερα στενό φίλο της Μπέρναρ Κουσνέρ, συνιδρυτή των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, που την κάλεσε να συμμετάσχει σε ανθρωπιστική αποστολή στον Λίβανο. «Εκείνη η πρώτη εμπειρία στον Λίβανο με έσωσε από την ανυπαρξία. Ενιωσα αλληλεγγύη με τον υπόλοιπο κόσμο που υπέφερε και ένιωσα το πάθος του Φρανσουά-Ξαβιέ να σώζει ανθρώπους».

Αυτή είναι η τρίτη ζωή της και η πιο εκπληκτική. Η ντι Μπουαρουβρέ πούλησε τα τρία τέταρτα της περιουσίας που είχε κληρονομήσει από τον πατέρα της, τα κοσμήματα, τα έργα τέχνης, τα ακίνητα. Η δημοπρασία των κοσμημάτων ήταν τότε η μεγαλύτερη στην ιστορία του Sotheby’s. Συγκέντρωσε περίπου 100 εκατ. δολάρια, τα οποία η κληρονόμος διοχέτευσε στο ίδρυμα που έφερε το όνομα του γιου της, το François-Xavier Bagnoud Foundation, γνωστό σήμερα ως FXB Global. Η ιστορία της, όμως, δεν είναι απλώς αυτή της πλούσιας γυναίκας που προσφέρει τα χρήματά της. Είναι η ιστορία μιας γυναίκας που επανεφηύρε την ανθρωπιστική βοήθεια.

Τη δεκαετία του ’90, το κυρίαρχο μοντέλο ήταν η μικροπίστωση, μικρά δάνεια δηλαδή σε ανθρώπους που ζούσαν στη φτώχεια ώστε να ξεκινήσουν μικρές επιχειρήσεις. Η Ντι Μπουαρουβρέ είδε ότι αυτό δεν αρκούσε. «Δουλεύουμε με ανθρώπους που δεν έχουν απολύτως τίποτα. Είμαστε ένα σκαλί κάτω από τη μικροπίστωση. Μπορούμε να τους ωθήσουμε ώστε να πληρούν τις προϋποθέσεις για μικροπίστωση, αλλά πρώτα πρέπει να έχουν κάτι. Κι αυτοί δεν έχουν τίποτα». Το μοντέλο FXB Village που αναπτύσσει, με πρώτη εφαρμογή στην Ουγκάντα το 1991, δεν δίνει δάνεια. Δίνει πόρους, γνώση και χρόνο.

Στον πρώτο χρόνο χρηματοδοτεί την επιχειρηματική δραστηριότητα κατά 100%, με σταδιακή μείωση στήριξης στα επόμενα τρία χρόνια, ώσπου η οικογένεια να σταθεί μόνη της στα πόδια της. «Ο στόχος μας ήταν να γίνουν οι άνθρωποι πρωταγωνιστές της δικής τους οικονομίας και περήφανοι ιδιοκτήτες της δικής τους επιχείρησης», λέει. Αναφέρει ως παράδειγμα μια γυναίκα στην Ουγκάντα, τη Νίτε, που με 345 δολάρια αγόρασε μια αγελάδα, μετά άλλες τρεις, χοιρίδια, κοτόπουλα, ένα κομμάτι γης και κατέληξε να στείλει δύο παιδιά της στο πανεπιστήμιο. «Αν τη ρωτήσεις πώς τα κατάφερε, η Νίτε θα πει «μπήκα στο FXB Village». ‘’Μπήκα’’, όχι ‘’μου έδωσαν λεφτά’’. Εγινε πρωταγωνίστρια της μοίρας της».

Σύμφωνα με το FXB, το 86% των οικογενειών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα βγήκαν από την ακραία φτώχεια και παρέμειναν εκτός τέσσερα χρόνια μετά τη λήξη του. Ο Κόφι Ανάν το επαίνεσε δημόσια. Ο Μουχάμαντ Γιουνούς, ο «πατέρας της μικροπίστωσης» και νομπελίστας οικονομολόγος, ήταν κατηγορηματικός ότι έπρεπε να συνεχίσει αυτό που κάνει όταν τον συνάντησε στο Νταβός. «Σίγουρα δεν μπορούσα να σταματήσω μετά από αυτό!», λέει η Ντι Μπουαρουβρέ. Η επιτυχία βέβαια δεν ήρθε χωρίς πικρία. Μεγάλοι οργανισμοί υιοθέτησαν στη συνέχεια παρόμοιες μεθοδολογίες χωρίς να της αποδώσουν ποτέ την αναγνώριση που της αναλογεί.

«Ολοι πήγαν στο κρεβάτι με τη μεθοδολογία μου», λέει με την ευθύτητα που τη χαρακτηρίζει. «Χαίρομαι που το πρόγραμμα εφαρμόζεται σε μεγαλύτερη κλίμακα και βοηθά περισσότερους ανθρώπους, αλλά με εξαγριώνει που το αντέγραψαν χωρίς ποτέ να πιστώσουν το όνομα του γιου μου». Αυτή η εμπειρία τής πρόσφερε μια ψύχραιμη, σκληρή διαύγεια για τον χώρο όπου κινούνταν. «Συνειδητοποίησα ότι ο ανθρωπιστικός κόσμος είναι εξίσου αποκρουστικός με τον πολιτικό. Είναι φτιαγμένος από προδοσία, αχαριστία, κλοπή και αδικίες. Και ίσως είναι ακόμα χειρότερος γιατί αποτελείται από ανθρώπους που υποτίθεται ότι προασπίζουν αξίες». Το «Phoenix Rising» γράφτηκε, ανάμεσα στα άλλα, για να αποκαταστήσει αυτή την αλήθεια. «Θέλω να ξαναπάρω την ιστορία μου», λέει.

Σήμερα, η Αλμπίνα ντι Μπουαρουβρέ έχει «το ένα πόδι στο μετάξι και το άλλο στη λάσπη». Κάτοικος Παρισιού, Λισαβόνας, Νέας Υόρκης και Ελβετίας εκ περιτροπής, και παράλληλα δημιουργός TikTok βίντεο που μαζεύουν εκατομμύρια θεατές. Σε ένα από αυτά μιλά αραβικά μπροστά στον Ζαν-Μαρί Λεπέν για να αντικρούσει τις απόψεις του. Η γοητεία του TikTok γι’ αυτήν δεν είναι η φήμη. «Αγαπώ αυτή τη νέα γενιά. Τους βρίσκω πιο φιλικούς, πιο αστείους και πιο γενναίους από τους περισσότερους συνομηλίκους μου. Διαβάζω πάντα τα σχόλια και συγκινούμαι βαθιά», λέει και προσθέτει: «Οταν είσαι νέος, ορκίζεσαι στην αλληλεγγύη. Οταν μεγαλώνεις και βρίσκεσαι στη θέση που βρέθηκα εγώ, πρέπει να παραμείνεις πιστός στις αρχές σου».

Ο γιος της είναι θαμμένος στο Βαλέ της Ελβετίας. Εκείνη επισκέπτεται το μνήμα τακτικά για να επανασυνδεθεί, να σκεφτεί, να ενεργοποιηθεί ξανά. «Σκέφτομαι όλη αυτή τη δουλειά που κάναμε μέσα σε 35 χρόνια, όλες τις ζωές που αγγίξαμε και φεύγω από εκεί έτοιμη να κάνω κι άλλα». Εκεί ξεκίνησε τα πάντα. Και από εκεί, κατά κάποιον τρόπο, συνεχίζει να ξεκινά. Το «Phoenix Rising» δεν είναι απλώς τα απομνημονεύματα μιας γυναίκας με συναρπαστική ζωή. Είναι η απόδειξη ότι η καταστροφή μπορεί να γίνει αφετηρία, αρκεί να αποφασίσεις να μη μείνεις στις στάχτες ◆