Πόσο ανθεκτικά είναι τα κτήρια της Αθήνας στην ακραία ζέστη;
Πόσο αντέχουν τα κτήρια της Αθήνας στους καύσωνες και ποιες παρεμβάσεις μπορούν να περιορίσουν τις συνέπειες της αστικής υπερθέρμανσης; Στο πλαίσιο της ερευνητικής πρωτοβουλίας της DIMAND για τις Ανθεκτικές Πόλεις, η 1830 lab, με την επιστημονική συμβολή του Τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, διερεύνησε τη θερμική ανθεκτικότητα κατοικιών και χώρων εργασίας στην Αττική, με στόχο να αναδείξει τις δυνατότητες προσαρμογής του κτηριακού αποθέματος στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Sponsored Content
Ο καύσωνας του Ιουλίου του 2025 ήταν μια ακόμη υπενθύμιση ότι η ακραία ζέστη δεν αποτελεί πλέον μια περιστασιακή καλοκαιρινή δοκιμασία. Στις 25 Ιουλίου και για 13 ημέρες, υψηλές θερμοκρασίες έπληξαν τη χώρα, με τον υδράργυρο να ξεπερνά τους 40°C σε 167 μετεωρολογικούς σταθμούς του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Στην Αττική, μάλιστα, η κατάσταση ήταν ιδιαίτερα δυσχερής: σε ορισμένες περιοχές της Αθήνας, κατά το διάστημα 20 με 28 Ιουλίου, η θερμοκρασία δεν υποχώρησε κάτω από τους 30°C ούτε κατά τις νυχτερινές ώρες.
Πώς ανταποκρίθηκαν, όμως, τα κτίρια της πρωτεύουσας σε αυτές τις συνθήκες; Πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η θερμοκρασία μέσα σε δύο διαμερίσματα ή γραφεία, ακόμη κι όταν βρίσκονται στην ίδια πόλη; Σε τι βαθμό η χρονολογία κατασκευής, η ανακαίνιση, η μόνωση, ο αερισμός και η ύπαρξη πρασίνου καθορίζουν την αντοχή ενός χώρου απέναντι σε συνθήκες υπερβολικής ζέστης;
Neratziotissa Office Complex/Yannis Kontos
Απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα έδωσε η έρευνα για τη «Θερμική Ανθεκτικότητα Κτιρίων στην Αττική», μία από τις τρεις μελέτες που εκπονήθηκαν στο πλαίσιο της ερευνητικής πρωτοβουλίας της DIMAND για τις Ανθεκτικές Πόλεις. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από την 1830 lab, με την επιστημονική συμβολή της Ομάδας Ερευνών Κτιριακού Περιβάλλοντος του Τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, υπό τον συντονισμό της καθηγήτριας Μαργαρίτας - Νίκης Ασημακοπούλου Η έρευνα βασίστηκε σε πραγματικές μετρήσεις θερμοκρασίας και υγρασίας, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο του 2025 σε 33 χώρους στην Αττική. Το δείγμα περιλάμβανε διαφορετικούς τύπους κατοικιών και επαγγελματικών χώρων, από παλαιά και ανακαινισμένα διαμερίσματα έως σύγχρονα κτήρια γραφείων, επιτρέποντας τη συγκριτική αξιολόγηση της θερμικής τους συμπεριφοράς υπό πραγματικές συνθήκες χρήσης.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν μια κρίσιμη παράμετρο: η θερμική ανθεκτικότητα ενός κτιρίου δεν είναι αυτονόητη ούτε εξαρτάται αποκλειστικά από τη χρονολογία κατασκευής του. Καθορίζεται από συγκεκριμένες επιλογές και παρεμβάσεις, οι οποίες μπορούν να μεταμορφώσουν την εμπειρία, αλλά και την επίδραση της ζέστης στο εσωτερικό.
Piraeus Port Plaza/Nikos Daniilidis
Η σημασία της ανακαίνισης και της θερμομόνωσης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι στους παλαιότερους χώρους που δεν έχουν ανακαινιστεί ή έχουν υποστεί μόνο επιμέρους παρεμβάσεις καταγράφονται, κατά μέσο όρο, θερμοκρασίες κατά 2°C υψηλότερες σε σχέση με νεότερους χώρους που διαθέτουν θερμομόνωση. Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Στις 28 Ιουλίου, όταν η εξωτερική θερμοκρασία άγγιζε τους 37°C, ένα νεόδμητο γραφείο στο Μαρούσι, κατασκευασμένο τη δεκαετία του 2010, διατηρούσε εσωτερική θερμοκρασία 26,7°C. Την ίδια ώρα, σε ένα παλιότερο, μη ανακαινισμένο γραφείο στο Γουδή, το θερμόμετρο έδειχνε 33,8°C. Η απόκλιση των 7,1°C αποτυπώνει με τον πιο σαφή τρόπο πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η καθημερινότητα των ανθρώπων που εργάζονται σε δύο κτίρια, όταν οι κατασκευαστικές προδιαγραφές τους διαφέρουν. Η χρονολογία κατασκευής, ωστόσο, δεν αποτελεί «καταδίκη». Η ίδια έρευνα καταγράφει την περίπτωση ενός γραφείου στην Ομόνοια, κατασκευασμένου τη δεκαετία του ‘50, το οποίο είχε ανακαινιστεί ριζικά, με νέα κουφώματα και πλήρη θερμομόνωση. Στις 25 Ιουλίου, όταν η εξωτερική θερμοκρασία ξεπερνούσε τους 35°C, στο εσωτερικό του καταγράφηκαν μόλις 25,1°C, επίδοση που το έφερε πολύ κοντά στις συνθήκες ενός σύγχρονου, μονωμένου κτιρίου.
Η διαπίστωση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, όπου το 57% των κτιρίων έχει κατασκευαστεί πριν από το 1980 και μόλις το 13% μετά το 2000. Η ενεργειακή και θερμική αναβάθμιση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος αποτελεί, επομένως, βασική προτεραιότητα για την προσαρμογή στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Τα περιβαλλοντικά οφέλη της αναβάθμισης, ωστόσο, δεν περιορίζονται στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και της θερμικής ανθεκτικότητας των κτηρίων. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία που παρατίθεται στη μελέτη, η κατεδάφιση ενός υφιστάμενου κτηρίου και η ανέγερση ενός νέου μπορεί να συνεπάγονται πενταπλάσιες έως εξαπλάσιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα σε σύγκριση με την ανακαίνισή του.
Piraeus Port Plaza/Nikos Daniilidis
Κλιματισμός, πράσινες οροφές και η επίδραση της θάλασσας
Η έρευνα αναδεικνύει, επίσης, τη διαφορά στην αποτελεσματικότητα των μέσων ψύξης. Σε δύο παρόμοια διαμερίσματα σε πολυκατοικίες της δεκαετίας του ‘80, στα βόρεια προάστια, εκείνο που χρησιμοποιούσε αποκλειστικά ανεμιστήρα είχε μέση θερμοκρασία κατά 3°C υψηλότερη από το διαμέρισμα που διέθετε κλιματισμό. Η ανάγκη αποτελεσματικής ψύξης, ωστόσο, συνδέεται και με το οικονομικό κόστος για τα νοικοκυριά, καθώς η παρατεταμένη λειτουργία του κλιματιστικού επιβαρύνει τους λογαριασμούς ενέργειας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα για τη γεωγραφική θέση. Η εγγύτητα στη θάλασσα μπορεί να αυξήσει την απόλυτη υγρασία του αέρα, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται εντονότερες αυξήσεις της υγρασίας κατά τις βραδινές ώρες. Αντίθετα, η παρουσία πρασίνου μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των θερμικών συνθηκών. Σε δύο δώματα του ίδιου κτιρίου στο κέντρο της Αθήνας, το ένα με πράσινη οροφή και το άλλο χωρίς, καταγράφηκε μέση θερμοκρασία 25,6°C στο πρώτο, έναντι 26°C στο συμβατικό δώμα. Η διαφορά συνδέεται με τη λειτουργία των φυτών, τα οποία μέσω της εξατμισοδιαπνοής απορροφούν θερμική ενέργεια και περιορίζουν τη θέρμανση της κατασκευής.
Piraeus Tower/Nikos Daniilidis
Πέρα από τις τεχνικές μετρήσεις, η μελέτη αναδεικνύει και μια λιγότερο ορατή διάσταση της θερμικής δυσφορίας: τις επιπτώσεις της στην ψυχολογία, την εργασία και την κοινωνική ζωή. Οι συνεντεύξεις με χρήστες των χώρων κατέγραψαν μειωμένη αίσθηση παραγωγικότητας, δυσκολία συγκέντρωσης και περιοριστικές αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες: Εργαζόμενοι περιέγραψαν πώς η ζέστη περιορίζει την απόδοσή τους, ενώ κάτοικοι ανέφεραν ότι αποφεύγουν ακόμη και να προσκαλούν φίλους στο σπίτι όταν οι εσωτερικές συνθήκες γίνονται δυσάρεστες. Η θερμική ανθεκτικότητα, και κατ’ επέκταση άνεση, δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα που αφορά τις προδιαγραφές ενός ακινήτου. Συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής και την ικανότητα των πόλεων να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής.
Η έρευνα κατάλήγει σε ένα σαφές συμπέρασμα: ένα κτίριο δεν αντέχει στη ζέστη από τύχη. Η θερμική του ανθεκτικότητα καθορίζεται από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και σχεδιαστικές επιλογές. Από τη θερμομόνωση και τα κουφώματα μέχρι τον αερισμό, τα συστήματα ψύξης και τις πράσινες οροφές, οι επιλογές που γίνονται στον σχεδιασμό, την κατασκευή και την ανακαίνιση καθορίζουν το αποτέλεσμα.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε στις επιστημονικές μελέτες εδώ
Credits κεντρικής φωτογραφίας: Agemar HQs/Nikos Daniilidis
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Protothema.gr