Από τα καλώδια στα χυτήρια: Η μαφία του χαλκού σκοτώνει από τα τρένα μέχρι την Πλάκα

Η συγκλονιστική τροπή που πήρε η υπόθεση της πολύνεκρης έκρηξης από την οποία κατέρρευσε το κτίριο στην Πλάκα υπενθύμισε μια πληγή που παραμένει ανοιχτή στην Ελλάδα. Καθώς η έρευνα της Πυροσβεστικής, με τη βοήθεια ειδικών από το Πολυτεχνείο, οδήγησε στο συμπέρασμα ότι οι κλέφτες χαλκού έκοψαν σωλήνα από τον οποίο υπήρξε διαρροή αερίου που οδήγησε σε έκρηξη όταν η κάτοικος του δευτέρου ορόφου άνοιξε έναν διακόπτη, έγινε σαφές ότι η λεγόμενη μαφία του χαλκού αδιαφορεί ακόμα και για τις ανθρώπινες ζωές μπροστά στο κέρδος. Ακόμα και για έναν σωλήνα ή ένα καλώδιο, αξίας μερικών ευρώ. Στην προκειμένη περίπτωση, έξι ανθρώπινες ζωές κοστολογήθηκαν περίπου 3 ευρώ, όσο η αξία του σωλήνα που έκοψαν. Ενα σχολικό βαν με 12 μαθητές είχε περάσει από το σημείο της έκρηξης δευτερόλεπτα νωρίτερα.

Σεσημασμένοι

Οι τρεις συλληφθέντες, δύο Έλληνες και ένας Αλβανός, σεσημασμένοι, αντιμετωπίζουν βαριές κατηγορίες, μεταξύ των οποίων αυτή της ανθρωποκτονίας με ενδεχόμενο δόλο κατά συρροή. Όμως, όσο ακραίο και αν φαίνεται ένα τέτοιο συμπέρασμα, με τη μαφία του χαλκού να ξηλώνει μέταλλα και καλώδια τυφλώνοντας την εναέρια κυκλοφορία πάνω από την Αθήνα ή αυτή των τρένων προκαλώντας δυστυχήματα, βυθίζοντας στο σκοτάδι λεωφόρους και αφαιρώντας φρεάτια ή νεκρώνοντας ακόμα και νοσοκομεία, αυτή η τραγωδία ήταν μία ακόμα που περίμενε να συμβεί.

Καθώς «είναι πολλά τα λεφτά» (8-10 εκατ. ευρώ τον χρόνο κέρδη), οι συμμορίες έχουν μάθει να σβήνουν τα ίχνη τους και οι Αρχές δυσκολεύονται να εντοπίσουν την κατάληξη των κλεμμένων στα σκραπατζίδικα, κάποια από τα οποία ελέγχονται απευθείας από τη μαφία του χαλκού, ενώ φυσικά, μπροστά στο κέρδος τους, αδιαφορούν αν τα απόνερα της δράσης τους οδηγήσουν στο να χάσουν τη ζωή τους άνθρωποι. Γι’ αυτό και χτυπούν σε μέσα μαζικής μεταφοράς, όπως τρένα, δημιουργώντας τις συνθήκες για ένα δυστύχημα, σε νοσοκομεία, αφήνοντας ασθενείς να ψυχορραγούν, σε σχολεία, αφήνοντας καλώδια να κρέμονται για να κεραυνοβολήσουν μικρά παιδιά, ακόμα και σε δρόμους ή στον… αέρα.

Αδίστακτοι

Δεν έχουν περάσει καλά-καλά δύο μήνες από το προηγούμενο σοκ. Την κλοπή από το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ) της ΥΠΑ, μέσα από φυλασσόμενο χώρο στο πρώην αεροδρόμιο του Ελληνικού, των καλωδίων για την υλοποίηση εγκατάστασης του συστήματος Επικοινωνιών και Καταγραφής Φωνής (VCRS), βασικής υποδομής για τον έλεγχο της εναέριας κυκλοφορίας. Η ΥΠΑ στη συγκεκριμένη περίπτωση είχε λάβει τα μέτρα της ώστε να μην επηρεαστεί η υλοποίηση του έργου εγκατάστασης του VCRS και άρα να μην τεθούν σε κίνδυνο χιλιάδες ζωές ταξιδιωτών που βρίσκονται στον αέρα, όμως αυτό δεν είναι δυνατό να συμβεί παντού.

Για παράδειγμα, στη σιδηροδρομική τραγωδία των Τεμπών, οι Αρχές είχαν παραδεχθεί ότι ένας από τους βασικούς λόγους μη λειτουργίας του συστήματος τηλεδιοίκησης που θα μπορούσε να αποτρέψει το δυστύχημα ήταν οι συνεχείς κλοπές καλωδίων. Τον Απρίλιο, μάλιστα, συμμορία Ρομά το ξανάκανε, κλέβοντας καλώδια του Ευρωπαϊκού Συστήματος Ελέγχου Αμαξοστοιχιών (ETCS), που αποτελεί το ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα σηματοδότησης και αυτόματης προστασίας συρμών, ένα σύστημα ασφαλείας η μη λειτουργία του οποίου αναδείχθηκε με τη συγκεκριμένη σιδηροδρομική τραγωδία. Λίγο νωρίτερα, ο τότε αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης, κατήγγειλε δολιοφθορά που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα Τέμπη, καθώς άγνωστοι (;) είχαν σπάσει τοιχίο, είχαν σκάψει σε τσιμέντο και είχαν κόψει καλώδια τηλεδιοίκησης της σιδηροδρομικής γραμμής Αθήνας - Θεσσαλονίκης στο Πλατύ Ημαθίας.

Συνηθισμένοι είναι ακόμα και οι τραυματισμοί μηχανοδηγών από κομμένα καλώδια που παρατούν οι συμμορίες να κρέμονται και σπάνε τα τζάμια των διερχόμενων τρένων, ενώ έχουν καταγραφεί σοκαριστικά περιστατικά, όπως το 2011 όταν Ρομά έκοψαν επτά σιδερένιες ράγες, μήκους 3 μέτρων και βάρους μισού τόνου έκαστη, από σιδηροδρομική γραμμή η οποία ευτυχώς είχε τεθεί εκτός λειτουργίας. Και δέκα χρόνια αργότερα, αμαξοστοιχίες κινδύνευσαν με εκτροχιασμό όταν η μαφία του χαλκού έκλεψε μεταλλικές βίδες που ενώνουν τις ράγες των τρένων, ενώ παρόμοια περιστατικά έχουν συμβεί δεκάδες φορές, όπως καταγγέλλουν εργαζόμενοι στους σιδηρόδρομους. Μπροστά στις ανθρώπινες ζωές, η ζημία των 8-10 εκατ. ευρώ ετησίως που προκαλούν οι κλοπές στις υποδομές των ελληνικών σιδηροδρόμων είναι σταγόνα στον ωκεανό.

Η μαφία του χαλκού δεν κρύβεται πια. Χτυπά όπου υπάρχει μέταλλο, όποια ώρα βρει ευκαιρία. Ακόμα και μέρα μεσημέρι στο κέντρο της Αθήνας. Ο «Ευαγγελισμός», το μεγαλύτερο νοσοκομείο της χώρας, έμεινε πέρυσι τον Ιούνιο χωρίς κλιματισμό: άγνωστοι έκοψαν τα καλώδια των κλιματιστικών και τα στοίβαξαν στην ταράτσα για να τα κατεβάσουν. Το Κέντρο Υγείας Ραφήνας-Πικερμίου έκλεισε μετά από επιδρομή για καλώδια. Από το εργοτάξιο των νέων ΤΕΠ του Νοσοκομείου του Ρίου αφαιρέθηκαν επτά στροφεία καλωδίων αξίας 10.000 ευρώ. Τον Απρίλιο του 2024 εκλάπη μεγάλη ποσότητα καλωδίων από τον κλιματισμό του Βυζαντινού Μουσείου. Τον Νοέμβριο του 2025 κατατέθηκε ερώτηση στη Βουλή για δρόμους του κέντρου που έμειναν στο σκοτάδι επειδή είχε ξηλωθεί ο χαλκός από τις κολώνες του δημοτικού φωτισμού.

Κάτω από τη μύτη των Αρχών

Ο Δήμος Αθηναίων κατήγγειλε στο Αστυνομικό Τμήμα Εξαρχείων κλοπή καλωδίου στη γωνία Στουρνάρη και Μπουμπουλίνας, λίγα στενά από το ίδιο το Α.Τ. Τον περασμένο Μάιο τρεις νεαροί διέρρηξαν αποθήκη του ΔΕΔΔΗΕ στη λεωφόρο Κηφισού και συνελήφθησαν μετά από καταδίωξη στο Αιγάλεω. Στη Θεσσαλονίκη, σχολεία βρήκαν κομμένα, γυμνά καλώδια να κρέμονται από τις ταράτσες, με κίνδυνο ηλεκτροπληξίας στους μαθητές. Στην Αθήνα, λεωφόροι όπως η Ποσειδώνος και η Κηφισού έχουν μείνει κατά διαστήματα χωρίς φωτισμό επειδή οι δράστες ανοίγουν τα φρεάτια, δένουν τα καλώδια σε όχημα και ξηλώνουν εκατοντάδες μέτρα μέσα σε λίγα λεπτά.

Πρόσφατα εξαρθρώθηκε τεράστιο κύκλωμα που είχε διαπράξει 561 κλοπές χαλκού με λεία άνω των 890.000 ευρώ στην εθνική οδό Αθηνών - Λαμίας (Βοιωτία και Φθιώτιδα) και της Ιόνιας Οδού (Αιτωλοακαρνανία), αλλά και στην Αθηνών - Πατρών και στην Εγνατία Οδό, όπου σπείρες άνοιξαν τα φρεάτια φωτισμού που τροφοδοτούν τα τούνελ και τους ανισόπεδους κόμβους. Οι κλοπές καλωδίων από το οδικό δίκτυο της Ελλάδας (εθνικές οδοί, περιφερειακοί άξονες, λεωφόροι) αποτελούν ένα από τα πιο επικίνδυνα φαινόμενα, καθώς βυθίζουν στο σκοτάδι χιλιόμετρα δρόμων, αυξάνοντας κατακόρυφα τον κίνδυνο θανατηφόρων τροχαίων, ενώ αφαιρούν ακόμα και τα καπάκια των φρεατίων από δρόμους και πεζοδρόμια.

Ομως στόχο αποτελούν και οι μετασχηματιστές του ΔΕΔΔΗΕ, καθώς περιέχουν μεγάλες ποσότητες καθαρού χαλκού (πηνία). Γι’ αυτό τον λόγο κλέβονται εκατοντάδες έως χιλιάδες μετασχηματιστές ετησίως, κυρίως σε αγροτικές περιοχές (Θεσσαλία, Μακεδονία, Στερεά Ελλάδα), με αγρότες να αναφέρουν ότι στην ίδια περιοχή (π.χ. Τρίλοφος Θεσσαλονίκης), περίπου 20 μετασχηματιστές κλέβονται 4 έως 5 φορές ο καθένας μέσα στον ίδιο χρόνο! Τα μέλη της μαφίας δεν είναι ακριβώς άκακα, όπως απέδειξαν τον Αύγουστο, όταν εμβόλισαν με τα αυτοκίνητά τους περιπολικά και τραυμάτισαν αστυνομικούς ανταλλάζοντας πυροβολισμούς μαζί τους επειδή τους καταδίωξαν για κλοπή μετασχηματιστών και καλωδίων στη Θεσσαλονίκη.
 

Τα «μεγάλα κεφάλια»

Ο κλέφτης είναι ο πιο εύκολος κρίκος της αλυσίδας, το πιο «μικρό ψάρι». Το μεγάλο ερώτημα είναι πού πάει ο χαλκός και ποιος τελικά επωφελείται τα μέγιστα από αυτή τη βιομηχανία με λεία περίπου 8-10 εκατ. ευρώ τον χρόνο και υπερπολλαπλάσιο κόστος στις υποδομές.

Η διαδρομή έχει τέσσερις σταθμούς.
1/ Η καύση. Τα καλώδια μεταφέρονται σε ερημιές ή σε καταυλισμούς, όπως στα Ανω Λιόσια και τον Ασπρόπυργο, και καίγονται για να λιώσει το πλαστικό περίβλημα. Μένει καθαρό μέταλλο, χωρίς σήμανση και προέλευση και στον αέρα μένουν οι φονικές για την υγεία όλων μας διοξίνες.
2/ Η μάντρα. Ο χαλκός πουλιέται σε σκραπατζίδικα χωρίς παραστατικά, κάτω από την τιμή της αγοράς. Ο Ασπρόπυργος είναι το πιο πυκνό σημείο αυτής της αγοράς στην Αττική.
3/ Το χυτήριο. Εκεί ο χαλκός λιώνει και γίνεται πλάκα. Από αυτό το σημείο θεωρείται πρώτη ύλη και δεν μπορεί πια να αναγνωριστεί.
4/ Το τιμολόγιο. Με εικονικά ή πλαστά παραστατικά, το μέταλλο φτάνει σε νόμιμες βιομηχανίες.

Το τελευταίο βήμα της εξέλιξης είναι ότι κλέφτης και αγοραστής γίνονται όλο και συχνότερα το ίδιο δίκτυο. Τον Μάιο του 2026 εξαρθρώθηκε στη Θεσσαλία οργάνωση 29 μελών, με 561 κλοπές χαλκού από μετασχηματιστές του ΔΕΔΔΗΕ σε Καρδίτσα και Λάρισα. Ο χαλκός κατέληγε σε επιχείρηση ανακύκλωσης μετάλλων στην περιοχή των Φαρσάλων και η δικογραφία περιλαμβάνει και αποδοχή προϊόντων εγκλήματος. Το 2017, ένα κύκλωμα με κλοπές άνω των 7 εκατ. ευρώ από τον σιδηρόδρομο αποτελούνταν από 17 Ρομά και οκτώ εργαζόμενους του ίδιου του ΟΣΕ.

Η Αστυνομία προσπαθεί τώρα να χαρτογραφήσει τα σκραπατζίδικα όπου καταλήγει ο κλεμμένος χαλκός, ώστε να φτάσει στους αρχηγούς της μαφίας του χαλκού, τα «μεγάλα κεφάλια». Παράλληλα δοκιμάζονται λύσεις όπως ο ψεκασμός των καλωδίων με «συνθετικό DNA» που φαίνεται με υπεριώδες φως, καλώδια με ατσάλινο πυρήνα που χάνουν την αξία τους στο σκραπ και μικροτσίπ ή χαραγμένοι κωδικοί στα πηνία των μετασχηματιστών.

Ο χαλκός διαπραγματεύεται στο Χρηματιστήριο Μετάλλων του Λονδίνου κοντά σε ιστορικά υψηλά, περίπου 14.400 δολάρια/τόνο στις 23 Οκτωβρίου, δηλαδή γύρω στα 12,9 ευρώ/κιλό. Ο κλέφτης δεν βλέπει ποτέ αυτή την τιμή. Σύμφωνα με αξιωματικούς της ΕΛ.ΑΣ., το κιλό με τη μόνωση πουλιέται 1,5 έως 3,5 ευρώ, ενώ ο «καθαρός», καμένος χαλκός φτάνει τα 10 ευρώ. Γι’ αυτό καίνε τα καλώδια.

Με αυτές τις τιμές, ο σωλήνας αερίου που κόπηκε από το ακίνητο που εξερράγη στην Πλάκα ζύγιζε, κατά εκτίμηση, λιγότερο από ένα κιλό. Αυτό σημαίνει ότι στη μάντρα δεν θα έπιανε ούτε 10 ευρώ - και επειδή ήταν «υψηλού κινδύνου» παράνομο υλικό, μπορεί να πληρωνόταν με κάτι παραπάνω από 3 ευρώ. Κόστισε, τελικά, έξι ζωές και ένα ισοπεδωμένο κτίριο και από καθαρή τύχη δεν πλήρωσαν με τη ζωή τους και οι 12 μαθητές που πέρναγαν από μπροστά την ώρα της έκρηξης.

Τα 70 κιλά καλωδίων του ΟΣΕ που έκλεψε 40χρονος στη Διαλογή (διαμαρτυρόμενος, όταν συνελήφθη, ότι είναι… παράξενο να τον συλλάβουν για «τόσο μικρή ποσότητα») αποφέρουν από 105 έως 700 ευρώ, ανάλογα με το αν έχουν καεί. Ήταν η τρίτη του κλοπή μέσα σε μία εβδομάδα. Εκατό μέτρα υπόγειου καλωδίου φωτισμού (4x16 τ.χιλ.) κρύβουν περίπου 57 κιλά χαλκού, δηλαδή έως 570 ευρώ για τον κλέφτη. Για τον δήμο ή την περιφέρεια, η αποκατάσταση με εκσκαφή και νέο δίκτυο κοστίζει δεκάδες χιλιάδες ευρώ.

Ο μετασχηματιστής είναι το μεγάλο λαχείο. Στην Ξάνθη, δράστες ξήλωσαν χαλκό αξίας 400.000 ευρώ από 67 μετασχηματιστές του ΔΕΔΔΗΕ, περίπου 6.000 ευρώ από τον καθένα. Στη Θεσσαλία, οι 561 κλοπές του κυκλώματος Καρδίτσας - Λάρισας απέφεραν πάνω από 890.000 ευρώ, κατά μέσο όρο 1.600 ευρώ ανά χτύπημα, και άφησαν στον ΔΕΔΔΗΕ ζημία άνω του 1,1 εκατ. ευρώ. Στο Ρίο, επτά στροφεία καλωδίων αξίας 10.000 ευρώ εξαφανίστηκαν από το εργοτάξιο των νέων ΤΕΠ.

Στην Πέλλα, δύο νεαροί έκλεψαν καλώδια και σωλήνες αξίας 31.200 ευρώ από τρία φωτοβολταϊκά πάρκα. Στην Παιανία, κύκλωμα 19 ατόμων κατηγορείται ότι αφαίρεσε από εργοτάξιο υλικό αξίας άνω του 1 εκατ. ευρώ. Στον Τρίλοφο Θεσσαλονίκης αγρότες αναφέρουν περίπου 20 μετασχηματιστές που κλέβονται τέσσερις με πέντε φορές ο καθένας μέσα στον ίδιο χρόνο.
Σε ετήσια βάση, η λεία της μαφίας του χαλκού υπολογίζεται σε 8 έως 10 εκατ. ευρώ. Η ζημία στις υποδομές είναι πολλαπλάσια: προηγούμενες διοικήσεις του ΟΣΕ την υπολόγιζαν μόνο για τον σιδηρόδρομο στα 15-20 εκατ. ευρώ τον χρόνο.

Λαβύρινθος

Οι Αρχές, λοιπόν, έχουν να εντοπίσουν έναν καλά οργανωμένο λαβύρινθο από τον οποίο γίνεται η διοχέτευση του κλεμμένου χαλκού στην αγορά. Από τη συλλογή και την καύση (όταν αφορά καλώδια) από τους φυσικούς αυτουργούς, δηλαδή τους Ρομά που αφαιρούν επιτόπου τα καλώδια από τον ΟΣΕ ή τους μετασχηματιστές του ΔΕΔΔΗΕ, τους σωλήνες ή οτιδήποτε άλλο, αρχίζει η δυσκολία. Κι αυτό γιατί η καύση για να λιώσει το πλαστικό περίβλημα γίνεται σε ερημικές τοποθεσίες ή σε άβατα όπως οι καταυλισμοί Ρομά, π.χ., στο Μενίδι.

Όταν ολοκληρωθεί αυτή, είναι ήδη αργά να αναγνωριστεί η πηγή του καθαρού μετάλλου που έχει απομείνει. Δύσκολος είναι και ο εντοπισμός των κλεμμένων στα λεγόμενα «μαύρα» σκραπατζίδικα, αλλά και στο τελικό ξέπλυμα από τα χυτήρια. Σε αυτό το σημείο, το μέταλλο έχει χάσει κάθε ίχνος της εγκληματικής του προέλευσης. Αυτό που μένει μετά είναι η πώληση με πλαστά ή εικονικά τιμολόγια σε νόμιμες βιομηχανίες και εταιρείες ανακύκλωσης των ράβδων χαλκού. Το κύκλωμα έχει βάλει το κέρδος στην τσέπη. Οι ζωές των άλλων δεν έχουν καμία σημασία…